Έντυπη Έκδοση

Υπόγειες διαδρομές

Ενα βράδυ πριν από λίγες μέρες στο υπόγειο του «Ροντέο» στη Χέυδεν μια μπάντα παιδιών έδωσε μια συναυλία ροκ μουσικής.

Ανάμεσά τους και δύο δευτεροετείς σπουδαστές της Σχολής Αρχιτεκτόνων, ο Χρήστος -η ψυχή του συγκροτήματος- και ο Βαγγέλης. Πήγα κι εγώ. Πώς θα μπορούσα άλλωστε να λείψω, αφού όταν μου έδωσε ευγενικά ο Χρήστος στη σχολή την πρόσκληση διέκρινα στα μάτια του την κρυφή επιθυμία τους να βρεθώ και εγώ εκεί, μαζί τους. Να παρακολουθήσω και την άλλη δραστηριότητά τους, την παράλληλη με τις σπουδές τους, να μοιραστώ το πάθος και την αγάπη τους για τη μουσική.

Κατηφορίζοντας στη Χέυδεν μου ήρθαν στον νου μνήμες από τα δικά μου φοιτητικά χρόνια, τότε που το θρυλικό «Ροντέο» και το «Κύτταρο» αποτελούσαν τον μουσικό «μαγνήτη» της Αθήνας, χώρους απ' όπου πέρασαν, ως γνωστόν, καταξιωμένοι καλλιτέχνες, όπως ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας κ.ά. Τότε που στριμωχνόμασταν ο ένας δίπλα στον άλλο, ανάμεσα σε σύννεφα καπνού από τσιγάρα που οι προβολείς μετέτρεπαν σε κάτι απόκοσμο και μαγικό ταυτόχρονα, για να τραγουδήσουμε όλοι μαζί τους ίδιους στίχους. Εκείνους με τους οποίους μεγαλώσαμε. Εκείνους στους οποίους πιστέψαμε. Στα οράματα που έγιναν αργότερα συντρίμμια.

Στεκόμουνα δίπλα σε μια κολόνα στο ημίφως και παρατηρούσα τα νέα παιδιά που σιγά σιγά γέμιζαν το μικρό υπόγειο. Ανάμεσα, φυσικά, στο νεανικό κοινό που είχε έρθει να παρακολουθήσει τη συναυλία ήταν και πολλοί συμφοιτητές και συμφοιτήτριές τους. Κι όταν άρχιζαν να παίζουν και να τραγουδούν, το μικρό υπόγειο δονούνταν από τα νιάτα, έσφυζε από ζωή. Να 'βλεπες τα πρόσωπα! Γελαστά, χαρούμενα, ξέγνοιαστα. Νέα παιδιά όλο ζωντάνια και κέφι έδιναν ζωή στον μικρό χώρο, τον ξανακατοικούσαν. Και η μουσική να τους ενώνει -όπως τότε- σε μια νεανική μυσταγωγία, εκπληκτική, δική τους, αποκλειστική. Διασκέδαζαν, τραγουδούσαν, την έβρισκαν, όπως απλά συνηθίζουμε να λέμε. Και αυτό ήταν το πιο σημαντικό. Συμμετείχαν σε κάτι κοινό, κάτι που ήταν αποκλειστικά δικό τους. Και αυτό δεν τους το έπαιρνε κανείς!

Πρωτίστως βίωμα

Σαν να έπαιρνε ο χώρος μιαν άλλη υπόσταση. Εκείνη την υπόσταση που υποδείκνυε η μουσική και τα σώματα που ακολουθούσαν τον ρυθμό της και γινόταν ένα, μουσική και σώματα, χώρος και χρόνος. Αυτό όμως δεν είναι η αρχιτεκτονική; Ο χώρος είναι πρωτίστως βίωμα. Είναι οι άνθρωποι που ζουν κάθε μικρή και απόμερη γωνιά, που δίνουν υπόσταση στον γεωμετρικό χώρο, τον κατοικούν, τον νοηματοδοτούν, τον ουσιώνουν. Καθόμουν στη γωνιά ακούγοντας τα όμορφα μουσικά κομμάτια να διαδέχονται το ένα το άλλο και άθελά μου, κοιτώντας τους στη σκηνή, η σκέψη μου έφευγε. Ναι, αυτό είναι αρχιτεκτονική! Οταν οι άνθρωποι ξεπερνούν τις άναρχες κολόνες, τα άσχημα δοκάρια, «εξαφανίζουν» τους ακαλαίσθητους τοίχους, υπερβαίνουν τις μορφές, μετατρέποντας τα ανοίκεια υπόγεια σε χώρους φιλικούς και ζωντανούς.

Και μιαν άλλη φορά, πάλι σε ένα άλλο υπόγειο, ένα παλιό συνεργείο αυτοκινήτων, κάπου πίσω από την Πάντειο, που έχει μετατραπεί σε χώρο θεατρικών παραστάσεων, είχα παρακολουθήσει πριν από ένα μήνα μια εξαιρετική παράσταση του θεατρικού τμήματος του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Φοιτητές και φοιτήτριες από διάφορες σχολές, με αγάπη για το θέατρο, μεταμορφώθηκαν εκείνο το βράδυ σε ηθοποιούς, παρουσιάζοντάς μας το έργο «Αθωότητα» της Dea Loher. Ανάμεσά τους, η Θάλεια, η Εύα, η Μαρούλα, δευτεροετείς κι αυτές σπουδάστριες της Αρχιτεκτονικής. Το σκοτεινό υπόγειο μετατράπηκε σε σκηνή θεάτρου με ελάχιστα σκηνικά, μια μαύρη κουρτίνα τραβήχτηκε για να απομονωθεί ο χώρος από την είσοδο, λίγοι πάγκοι για καθίσματα και έτοιμο το θέατρο. Σε όλη τη διάρκεια της παράστασης τα παιδιά μάς καθήλωσαν με το παίξιμό τους, μεταφέροντάς μας νοερώς σε άλλους τόπους, παρουσιάζοντας ανθρώπινους χαρακτήρες και καταστάσεις, ερμηνεύοντας τα πρόσωπα του έργου λες και είχες μπροστά σου επαγγελματίες ηθοποιούς. Ηταν το παίξιμο, τα πρόσωπα και οι κινήσεις των σωμάτων που σε έκαναν να μην προσέχεις καθόλου τις χονδροειδείς λεπτομέρειες και τα πρόχειρα υλικά του υπογείου, τους τοίχους και την οροφή που βάφτηκαν μαύροι και εξαφανίστηκαν απέναντι στο φως των λιγοστών προβολέων.

Αυτές οι ερασιτεχνικές, αλλά τόσο αυθεντικές νεανικές παραστάσεις, σε έκαναν να δραπετεύεις νοερά από την «καθημερινή ανοησία», να ανασάνεις έστω και για λίγο καθαρό αέρα μακριά από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της δυσοσμίας και της σήψης. Εκεί στο υπέδαφος της Αθήνας, η τέχνη τόσο στο παρελθόν όσο και στις μέρες μας υπάρχει και δημιουργεί, σαν να προστατεύεται σε υπόγεια μυστικά καταφύγια, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει μάταια το ποιοι πραγματικά είμαστε.

Τι περίεργο! Σαν αυτή η πόλη να ζει περισσότερο στα υπόγειά της παρά στην επιφάνεια. Από τα σκοτεινά υπόγεια ξεπηδάει αναπάντεχα η έκπληξη. Σε υπόγειες διαδρομές συντελείται ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει, φαίνεται, η κοινωνία μας (ή μην τυχόν ήταν πάντα έτσι;), μακριά από τα ένοχα φώτα της δημοσιότητας, μακριά από το γυάλινο μεταλλαγμένο περιβάλλον της τηλεόρασης, μακριά από την ψεύτικη βιτρίνα της πόλης. Εκεί μέσα στη γη σαν να φυτρώνει ο σπόρος, σαν να φυτρώνει το καινούργιο, σαν να ξαναγεννιέται η πόλη και να γράφεται η ιστορία της.

Θα αναρωτηθεί κανείς τι σχέση έχουν όλα αυτά με την αρχιτεκτονική. Και τι δουλειά έχουν οι φοιτητές της αρχιτεκτονικής με το θέατρο, τη μουσική ή τον χορό... αφήνοντας τα μαθήματά τους και το πιεστικό τους καθημερινό πρόγραμμα για πρόβες κ.λπ. Μα, αρχιτεκτονική είναι ακριβώς μουσική, ήχοι, κίνηση, φως, ανθρώπινες σχέσεις και καταστάσεις. Είναι κυρίως συγκίνηση και υπέρβαση. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από τέσσερις τοίχοι. Δεν εγκαταλείπουν, λοιπόν, τις σπουδές τους για κάτι άλλο, ξένο. Βρίσκονται στον πυρήνα των σπουδών τους. Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: ανακαλύπτουν τη μουσική, το θέατρο, τη ζωγραφική... όλοι μαζί! Ανακαλύπτουν, δηλαδή, την ουσία της αρχιτεκτονικής. Μια παρέα όλοι!

Στα υπόγεια είδα συλλογικότητα και γέμισα ελπίδα! Αυτή η ξεχασμένη και άγνωστη στους περισσότερους λέξη στις μέρες μας. Και τι πιο παρήγορο να ανακαλύπτεται ξανά από τα νέα παιδιά, τα οποία της δίνουν νέο νόημα, το δικό τους νόημα, όπως η δική τους γενιά το καταλαβαίνει και το αισθάνεται. Κι ας διαφέρει απ' αυτό που πιστεύαμε εμείς.

Εμείς αλλάζουμε

Γιατί δεν έχει καμία σημασία τι ρούχα φοράνε, αν έχουν σκουλαρίκια ή βάφουν τα μαλλιά τους, αν μιλάνε «παράξενα». Ας θυμηθούμε τα δικά μας νεανικά χρόνια που απομακρύνονται τόσο γρήγορα χωρίς να το συνειδητοποιούμε, και τα έχουμε λησμονήσει, γιατί μόνον έτσι θα μπορέσουμε να καταλάβουμε. Δεν αλλάζουν οι νέοι. Εμείς αλλάζουμε καθώς περνάνε τα χρόνια. Η δίψα για ζωή και η αμφισβήτηση των νέων ανθρώπων γι' αυτό που τους κληροδοτούμε είναι ό,τι πιο γόνιμο και υγιές διαθέτει η κοινωνία μας. Κι ας κάνουν και λάθη και υπερβολές, κι ας διεκδικούν με ανορθόδοξους τρόπους. Τουλάχιστον αυτοί τολμούν και κάνουν. Τολμούν να αναμετρηθούν ακόμη και με το ανέφικτο. Νέος είσαι όταν δεν φοβάσαι να κάνεις λάθος (κι αυτό δεν έχει να κάνει, φυσικά, μόνο με τη βιολογική μας ηλικία). Τα περισσότερα και κρισιμότερα λάθη άλλωστε τα κάνουμε εμείς, οι μεγαλύτεροι, χωρίς μάλιστα να ρισκάρουμε τίποτε, χωρίς να είμαστε διατεθειμένοι να μοιραστούμε τίποτε, μην τυχόν και χαλάσουμε τα καλοστημένα σκηνικά της εικονικής ευδαιμονίας μας και του απύθμενου μικροαστισμού μας.

Πολλοί είναι εκείνοι που κατηγορούν τη νέα γενιά. Αποδίδουν μάλιστα με περισσή ευκολία και ευθύνες για την κατάσταση του δημόσιου βίου μας στους νέους, χαρακτηρίζοντάς τους συλλήβδην αγράμματους, αμόρφωτους, αδιάφορους, ανεύθυνους. Τότε είναι όμως σαν να κλείνει ο κύκλος τους, τόσο ο βιολογικός όσο κυρίως ο ιδεολογικός. Σημαίνει πως βρίσκονται ήδη μακριά από την εποχή τους, κλεισμένοι μια για πάντα στην προστατευτική γυάλα του εξωραϊσμένου παρελθόντος τους, ναρκωμένοι εσαεί στην αναπαυτική πολυθρόνα τους.

Απέναντι σε ένα σκληρό και απάνθρωπο κοινωνικο-οικονομικό σύστημα που σπρώχνει καθημερινά τη νεολαία μας σ' έναν αδυσώπητο ανταγωνισμό, στην απόλυτη ιδιώτευση, στην καταστροφική περιχαράκωση και στο άγχος, να λοιπόν που υπάρχουν αντιστάσεις. Οπως υπήρχαν πάντοτε άλλωστε. Ναι, λοιπόν, σ' αυτά τα νέα παιδιά πιστεύω! Αυτά είναι η καλύτερη εγγύηση να αλλάξουν το σημερινό δύσοσμο περιβάλλον, να δημιουργήσουν μεγάλα ρήγματα στο καθεστώς της κοινωνικής απαισιοδοξίας και της μιζέριας, να ονειρευτούν ξανά το αύριο, να κάνουν την ουτοπία πραγματικότητα.

* Καθηγητής Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αρχιτεκτονική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Sani Festival
Στήνει τις ομπρέλες του στη Χαλκιδική
Αρχαιολογικοί χώροι
Η Πνύκα εκπέμπει SOS
9ο Φεστιβάλ Νάξου
Σύγχρονα αισθητικά ρεύματα της Νάξου
Αρχιτεκτονική
Υπόγειες διαδρομές
Συνέντευξη: Μάνος Ελευθερίου
«Αγριο πράγμα τα γηρατειά, αλλά θέλουν χιούμορ»
Θέατρο
Οι μικροί (Εβραίοι) απέναντι στους ιμπεριαλιστές (Ρωμαίους)
Μουσική
Στρατιώτης της rock jazz φιούζιον στα μέρη μας
Δημοπρασία των Σόθμπις
Γύζης που αγνούνταν, σε δημοπρασία
Τηλεόραση
Ριάλιτι με μοντέλα
ΠΟΣΠΕΡΤ: Η ΕΡΤ καταργεί τις συλλογικές διαπραγματεύσεις
Και ισπανικό στον «Σκάι»
Ο Ρέστης παίρνει City