Έντυπη Έκδοση

Κατάθλιψη και μελαγχολία

Προτιμώ να κάθομαι όλη μέρα

σαν σακί στην καρέκλα

και να ξαπλώνω όλη νύχτα

σαν πέτρα στο κρεβάτι μου.

Οταν έρχεται το φαγητό

ανοίγω το στόμα μου.

Οταν έρχεται ο ύπνος

κλείνω τα μάτια μου.

Το κορμί μου τραγουδάει

μόνο ένα τραγούδι:

ο άνεμος γκριζάρει

στην αγκαλιά μου.

Λουλούδια ανθίζουν.

Λουλούδια μαραίνονται.

Το περισσότερο είναι λιγότερο.

Λαχταρώ το περισσότερο.

Ποίημα του Αμερικανού Μαρκ Στραντ, που αντιστρέφει το γνωστό weniger ist mehr του Γερμανού Mies van der Rohe, μιας και μιλάει για συναισθήματα και όχι για εμβαδόν. Σε διστακτική μετάφραση του ποδηλάτη. Στο ποίημα, που λες και σκιτσάρει ήρωα μπεκετικού έργου, μπορεί ο ποιητής να δηλώνει πρωτοπρόσωπα πως ποθεί το περισσότερο, με τα λιγότερα όμως κατά το δυνατόν λόγια. Αλλά αυτά τα έχει η ποίηση.

Επί τη ευκαιρία

Τζούλια Κρίστεβα, Μαύρος ήλιος: Κατάθλιψη και μελαγχολία, μετάφραση Πάνος Αλούπης, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2000.

Ο ποδηλάτης έχει εκφράσει επανειλημμένα την επιφύλαξή του για τη χρησιμότητα και την αξία της ψυχαναλυτικής διαδικασίας και της επ' αόριστον επιμήκυνσής της, καθώς και την απέχθειά του για ένα είδος νάρκισσου ψυχαναλυτή. Αλλά τον Μαύρο Ηλιο, εκτός του ότι στα όρια της αλλαγής του 20ού αιώνα μιλάει για την πάθηση του παρελθόντος αιώνα, πολλώ δε μάλλον του άρτι εκκινήσαντος, εκτός του ότι συνδυάζεται και θα συνδυαστεί θαυμάσια στις εν Ελλάδι ημέρες μας με τον ελληνικό λαό και τις όποιες ψευδαισθήσεις, διαψεύσεις και απώλειές του, και εφόσον βέβαια μιλάμε για υποκείμενα που αξίζουν να νιώσουν ένα τέτοιο συναίσθημα, εκτός του ότι επικεντρώνεται κυρίως στην κατάθλιψη που προκαλεί το πένθος για το αγαπημένο και χαμένο αντικείμενο, τον Μαύρο Ηλιο, λοιπόν, μπορείτε να τον διαβάσετε για να θαυμάσετε την πένα και τη φαντασία μιας ψυχαναλύτριας - φιλοσόφου - γλωσσολόγου και γνώστριας μορφών και χώρων της τέχνης - ο ποδηλάτης στέκεται εδώ, γιατί πολλοί ψυχαναλυτές, εκτός από ξύλα επί της καρέκλας τους ιστάμενα και φέροντα τις αμαρτίες μας, είναι και απελέκητα.

Το ωραίο μπορεί να είναι θλιβερό. Το κάλλος συνδέεται με το εφήμερο και άρα με το πένθος. Ή μήπως το ωραίο αντικείμενο είναι εκείνο που επανέρχεται διαρκώς μετά τις καταστροφές και τους πολέμους, ως μάρτυρας ότι υπάρχει μια επιβίωση μετά τον θάνατο, ότι η αθανασία είναι πιθανή.

Κατά τη συνήθεια του ποδηλάτη, αυθαίρετο απόσπασμα, από το Μαύρος Ηλιος της Τζούλιας Κρίστεβα.

Η Κρίστεβα ομολογουμένως δεν είναι ξύλο απελέκητο. Αν λοιπόν μπορείτε να ενδιαφεθείτε και να ευχαριστηθείτε εν τινι μέτρω τη συνήθη κακοποίηση της τέχνης και των καλλιτεχνών (π.χ. του Χολμπάιν, του Ζεράρ ντε Νερβάλ του Ντοστογιέφσκι, της Ντυράς) και την «επιληπτική κρίση» των ερμηνειών από την ψυχανάλυση, που μπροστά της η καθαρόαιμη λογοτεχνική κριτική ωχριά, αγοράστε τον Μαύρο Ηλιο. Μέσα θα βρείτε και χρήσιμα βιογραφικά στοιχεία και σύντομα αποσπάσματα αλληλογραφίας.

παράδειγμα

Το κυριότερο είναι η θλίψη, αλλά αν μιλήσουμε γι' αυτήν ή δώσουμε παραπάνω εξηγήσεις, θα έπρεπε να πούμε πάρα πολύ περισσότερα. Ωστόσο η λύπη είναι τόση που, αν ήμουν μονάχος, θα είχα πέσει ίσως άρρωστος... Εν πάση περιπτώσει, η θλίψη είναι φοβερή, και ακόμη χειρότερη στην Ευρώπη· κοιτάζω τα πάντα εδώ σαν ζώο. (...)

από γράμμα του Ντοστογιέφσκι, 1869.

Θα μου πείτε, γιατί να μην πάρω τη βιογραφία ενός απ' αυτούς; Ο ποδηλάτης δεν έχει παρά την εξής απάντηση: Επειδή τότε είναι ενδεχόμενο να πέσετε πάνω στο παραλήρημα του βιογράφου, και ποιος είναι καλύτερος μόνον ο Θεός το ξέρει.

****************

«Σήμερα είναι άσχημα, και κάθε μέρα θα 'ναι πιο άσχημα, ώσπου να φτάσει το χειρότερο».

«Το κράτος δεν είναι τίποτ' άλλο από το φίμωτρο που σκοπός του είναι να καταστήσει ακίνδυνο το σαρκοβόρο ζώο, τον άνθρωπο, και να τον αναγκάσει να έχει την όψη φυτοφάγου».

Αρθούρος Σοπενχάουερ (1788 - 1860), γερμανός φιλόσοφος, απερίφραστα αθεϊστής, πεσιμιστής και διαυγής. Κατά τόπους πλησίον της βουδιστικής κοσμοθεωρίας. Εξισορροπούσε την οργή με τον οίκτο. Υποστήριξε ότι ο άνθρωπος είναι βουλητικό ον, σε αντίθεση με όσους πιστεύουν ότι σώνει και καλά είναι, ή ότι και είναι, λογικό. Στο ενδεχόμενο επιχείρημα ότι κανένα άλλο ον δεν διαπρέπει στα μαθηματικά φέρ' ειπείν, ενδεχομένως θα περιέπιπτε σε αμηχανία. Αλλά αυτά τα έχει η φιλοσοφία.

Η ποίηση ταυτίζεται εξ ορισμού με τη λύπη. Και οι περισσότεροι ποιητές με τον μελαγχολικό ή καταθλιπτικό τύπο ανθρώπου. Ακόμα κι όταν εξυμνεί τον έρωτα, στο βάθος ακούγεται η λύπη. Γενικά, ο πεζός λόγος προσφέρεται περισσότερο στην περισσότερη αισιοδοξία, εκτός των άλλων επειδή διαθέτει πλοκή. Αμα δεν έχεις δράση, μοιραία θα πεις κάποιο συναίσθημα. Και τα συναισθήματα είναι μετρημένα, δηλαδή δεν είναι πάρα πολλά.

Για να διατηρηθεί η υγεία

Για να διατηρηθεί η υγεία κάθομαι στ' ανοιχτά παράθυρα,

κοιτώ με σεβασμό τον ουρανό, σχολιάζω σεμνά το φεγγάρι,

κάθομαι στ' ανοιχτά παράθυρα με το πουκάμισό μου,

κι αφήνω τη συγκοινωνία να περνά, τα σήματα να λάμπουν,

τις μηχανές να δουλεύουν, τις χάλκινες μπάντες να συνεχίζουν τον ρυθμό,

γιατί η υγεία πρέπει να προστατευτεί.

Καθώς σκέφτομαι τον θάνατο, κάθομαι και κοιτώ το πάρκο

όπου παιδιά παίζουν μέσα σ' όλη τους την αθωότητα,

και γυναίκες πάνω στο άτακτο χορτάρι

απορροφούν τον καθημερινό ήλιο.

Η γλυκιά προάστια μουσική από εκατό πρασιές

έρχεται τρυφερά στ' αυτιά μου. Οι άγγλοι θεριστές θερίζουν και θερίζουν.

Βλέπω τα ζευγάρια που περπατούν αγκαλιασμένα,

παρατηρώ τα χαμόγελά τους,

γλυκές προσκλήσεις και εφευρέσεις,

βλέπω να δανείζουν εικονογράφηση αγάπης

χειρονομώντας και μορφάζοντας.

Τους κοιτώ με ενδιαφέρον, ανακαλύπτω κάτω απ' τα γέλια

τι υπάρχει για θλίψη, μια αόριστη σύγχυση

για πράγματα που δεν γυρνούν σωστά.

Κάθομαι στ' ανοιχτά παράθυρα με το πουκάμισό μου.

Παρατηρώ, σαν κάποιος Ιεχωβάς της Δύσης

τι περνά, για να διατηρηθεί η υγεία.

σε μετάφραση Βίκης Τσελεμέγκου-Αντωνιάδου, ποίημα του Ντύλαν Τόμας (1914-1953), ουαλλού ποιητή, πεζογράφου και θεατρικού συγγραφέα, που κατάφερε, παρότι το μέλλον διαγραφόταν λαμπρό, και πέθανε τριάντα εννιά χρονώ, πίνοντας ασύστολα.

Και μια και σήμερα ο ποδηλάτης επέλεξε τη διαδρομή της κατάθλιψης και μελαγχολίας, ας μην παρεκκλίνει έως τέλους.

Μελαγχολία

Τα όνειρα είναι του ύπνου μου φονιάδες

κι ο ύπνος φοβάται να έρθει,

δεν προτίθεται την υπόσχεσή του

να τηρήσει. Ξημερώνει μέρα

και να η γυαλιστερή καφετιά

πολυβιταμινούχα κάψουλα

πάνω στο τραπέζι της κουζίνας

όμοια με φέρετρο

που το κοιτάς από ψηλά

Εξού κι αυτό το ποίημα.

αδημοσίευτο ποίημα του Γιάννη Γκούμα, σε μετάφραση του ίδιου από το αγγλικό πρωτότυπο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Πεντάλ
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Στην οδό Βίνκελμαν
Η απειλή της εκτεχνίκευσης
Οτιδήποτε εντός του κήπου της λογικής
Η ελληνική εκπαιδευτική περιπέτεια
Ο αντικατοπτρισμός της ευτυχίας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Στην οδό Βίνκελμαν
Η απειλή της εκτεχνίκευσης
Οτιδήποτε εντός του κήπου της λογικής
Η ελληνική εκπαιδευτική περιπέτεια
Ο αντικατοπτρισμός της ευτυχίας
Οψεις της ανάγνωσης
Εικόνες βιβλίων δίπλα μας
Συνέντευξη: Δημήτρης Μαρωνίτης
Συγγράφοντας, ερευνώντας και βιογραφώντας
Μουσική
Το περιβάλλον στο ελληνικό τραγούδι
Συνέντευξη: Ευάγγελος Μαυρουδής
Επιθυμούσα να μεταβιβάσω αυτά που ένιωθα
Από τις 4:00 στις 6:00
Μια ξεχωριστή φωνή
Η βαρκάδα εμπνέει τους μουσικούς