Έντυπη Έκδοση

Λογοτεχνική ιστιοπλοΐα στο Αιγαίο και στο Ιόνιο

Δύο συγγραφείς που ζουν στη Θεσσαλονίκη, εκπαιδευτικοί, κάνουν πανιά Ιούλιο μήνα, με μια αντροπαρέα μεσηλίκων, μέσα από τα νέα μυθιστορήματά τους

Δύο Ελληνες συγγραφείς με... εκλεκτικές συγγένειες και απίθανες συμπτώσεις σε δύο μυθιστορήματά τους. Λογοτεχνικοί βίοι... παράλληλοι, θερινοί, πλέοντες σε ελληνικά πελάγη αλλά τόσο διαφορετικοί στο ύφος, στην πλοκή, στους χαρακτήρες. Ο Ισίδωρος Ζουργός με τα «Ανεμώλια» (εκδόσεις Πατάκη) και ο Δημήτρης Μίγγας με τα «Πλωτά νησιά» (εκδόσεις Μεταίχμιο).

Και οι δύο συγγραφείς μένουν στη Θεσσαλονίκη: ο Ζουργός βέρος Θεσσαλονικιός, ο Μίγγας, μεσσηνιακής καταγωγής, ζει εκεί τα τελευταία είκοσι χρόνια. Δάσκαλος εν ενεργεία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ο πρώτος, καθηγητής Φυσικής στη δευτεροβάθμια ο δεύτερος, συνταξιούχος εδώ και χρόνια.

Ομοιότητες και συμπτώσεις στα συγκεκριμένα βιβλία: και τα δύο μυθιστορήματα εκτυλίσσονται καλοκαίρι ξεκινώντας Ιούλιο μήνα. Και τα δύο είναι... εν πλω στο μεγαλύτερο μέρος τους. Και τα δύο έχουν ιστιοφόρο σκάφος. Και τα δύο έχουν πλήρωμα αντροπαρέα μεσηλίκων. Και τα δύο πραγματεύονται σε μεγάλο βαθμό την αντρική φιλία πρωτίστως αλλά και τη μνήμη, το χαμένο χρόνο, το «άρωμα γυναίκας», την απώλεια. Και τα δύο κάνουν έμμεσες αναφορές στην «Οδύσσεια» του Ομήρου (ο Ζουργός περισσότερο, ο Μίγγας λιγότερο).

Από εκει και πέρα η υπόθεση, η πλοκή, οι ανατροπές, το ύφος, οι χαρακτήρες των βιβλίων διαφέρουν σημαντικά.

Δημήτρης Μίγγας Δημήτρης Μίγγας **Στα «Ανεμώλια» («λόγια του ανέμου» στην ομηρική διάλεκτο) έχουμε πέντε 47χρονους Θεσσαλονικιούς, φίλους από το Γυμνάσιο, που έχουν ψιλοχαθεί στο πέρασμα του χρόνου και ξαναβρίσκονται. Απαυδισμένοι από ανία, από τις γυναίκες τους, τις δουλειές τους, από διάφορα προβλήματα, «δραπετεύουν» με το ιστιοπλοϊκό σκάφος του πιο ευκατάστατου της παρέας φεύγοντας από τη Χαλκιδική στο Αιγαίο πέλαγος. Βάζουν προορισμό τη Ρόδο της μαθητικής πενταήμερης, επιχειρώντας προηγουμένως το «κλέψιμο» μιας ωραίας Ελένης, παντρεμένης στη Μυτιλήνη, η οποία ήταν ο μεγάλος έρωτας ενός από την παρέα στα νιάτα τους.

Στην κωμικοτραγική αυτή περιπετειώδη οδύσσεια υπάρχουν αρκετοί παιγνιώδεις συνειρμοί με το ομηρικό αριστούργημα. Γίνονται επίσης διάφορα «φλας μπακ» στα παιδικά-εφηβικά χρόνια της παρέας (σκανταλιές, ερωτικά σκιρτήματα, γειτονιές, δρόμοι της Θεσσαλονίκης). Επίσης δίνεται το κοινωνικοπολιτικό στίγμα τριών δεκαετιών ('80, '90, 2000) με τις ανάλογες προσδοκίες και διαψεύσεις, την ανάλογη επίπλαστη ευμάρεια, τον ανάλογο νεοπλουτισμό και υπερκαταναλωτισμό.

Τζον Ουίλιαμ Γουοτερχάουζ, «Οδυσσέας και οι Σειρήνες» (1891) Τζον Ουίλιαμ Γουοτερχάουζ, «Οδυσσέας και οι Σειρήνες» (1891) ** Μια αλλιώτικη θαλασσινή περιπλάνηση έχουμε στο μυθιστόρημα του Δημήτρη Μίγγα «Πλωτά νησιά», που κυκλοφόρησε μεταγενέστερα σε σχέση με τα «Ανεμώλια» του Ζουργού. Τρεις Μεσσήνιοι, παλιοί συμμαθητές, ξανασυναντιούνται και φεύγουν με ιστιοφόρο από την Πύλο στο Ιόνιο πέλαγος με προορισμό τις Στροφάδες (νησάκια κοντά στη Ζάκυνθο, ακατοίκητα, και σε ένα από αυτά υπάρχει ένα μοναστήρι και ένας καλόγερος). Ο ένας ζει στην Πύλο (επιχειρηματίας), ο δεύτερος στην Αθήνα (συγγραφέας) και ο τρίτος στην Αμερική (καθηγητής).

Πάνω στο σκάφος τρωγοπίνουν, κουβεντιάζουν, θυμούνται ψαρέματα, έρωτες από το μαθητικό βίο την περίοδο της χούντας. Τη ζωή τους έχει στοιχειώσει από παλιά ο μυστηριώδης θάνατος του τέταρτου «κολλητού» της γυμνασιοπαρέας μόλις στα 17 του, ο οποίος ήταν χαρισματικό παιδί. Μυθιστόρημα θριλερικής πλοκής εν πλω με τη γραφή να... παρασύρει στα δίχτυα της τη ζωή.

Ισίδωρος Ζουργός Ισίδωρος Ζουργός Δύο βιβλία ό,τι πρέπει για μια καλή καλοκαιρινή συντροφιά. Δύο αξιοδιάβαστοι συγγραφείς μιλούν ο ένας για το βιβλίο του άλλου, για την κοινή θεματική τους με διαφορετική οπτική, για «ταξίδια» στη θάλασσα, στο χρόνο, στη φιλία, στη μνήμη.

Κοινές αγάπες

- Διαβάζοντας ο ένας το βιβλίο του άλλου, τα οποία έχουν και τα δύο κοινή αφετηρία, το θαλάσσιο ταξίδι μιας μεσήλικης αντροπαρέας, όμως με διαφορετική εξέλιξη και πλοκή, πώς αισθανθήκατε ως αναγνώστες και ως συγγραφείς; Τι σας ξάφνιασε, σας γοήτευσε, σας συγκίνησε;

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ: «Συζητώντας πριν από χρόνια με τον Δημήτρη είχαμε εξομολογηθεί ο ένας στον άλλο την κοινή μας αγάπη για την "Οδύσσεια". Εκείνο όμως που προκαλεί έκπληξη είναι ότι αποφασίσαμε ο καθένας ερήμην του άλλου να διαχειριστούμε τον Ομηρικό μύθο με έναν παρόμοιο τρόπο, αυτόν της αντρικής απόδρασης. Ηταν για μένα ξάφνιασμα όπως και για τον Μίγγα, φαντάζομαι. Συγκινήθηκα και γοητεύτηκα ταυτόχρονα, ήταν, νομίζω, αναμενόμενο να αισθανθώ έτσι από τη στιγμή που αυτή η θεματολογία μού είναι αρεστή και γιατί εκτιμώ ιδιαίτερα τον αφηγηματικό τρόπο και το ύφος του συγκεκριμένου συγγραφέα. Τελικά είναι μια ευκαιρία μέσα και από τα δύο μυθιστορήματα να επαναβεβαιώσουμε την αξία της λογοτεχνίας ως στίβου που αναδεικνύει την ιδιοπροσωπία του κάθε συγγραφέα και τα αχανή όρια της δημιουργίας».

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ: «Δεν είναι η πρώτη φορά που συμπίπτουμε με τον Ισίδωρο στη θεματολογία, γι' αυτό και δεν ξαφνιάστηκα. Ισως αυτό να οφείλεται στις κοινές αγάπες, στα παρόμοια διαβάσματα (Ομηρος), σε παραπλήσιες εμπειρίες. Διατύπωσα μάλιστα τα συναισθήματα και τις εντυπώσεις μου για τις συμπτώσεις με το συγκεκριμένο μυθιστόρημα σε μια σημείωση στο τέλος του δικού μου βιβλίου. Την αντιγράφω: "Είχα ήδη ολοκληρώσει τις πρώτες γραφές αυτών των κειμένων, όταν έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο του Ισίδωρου Ζουργού 'Ανεμώλια'. Αρχίζει και αυτό με ένα ταξίδι πέντε φίλων στο Αιγαίο με ιστιοφόρο. Εντυπωσιάστηκα από κάποια κοινά στοιχεία και από την ανάγκη που έσπρωξε και τους δύο να ανοιχτούμε στο πέλαγο. Πρόλαβε εκείνος να σηκώσει πρώτος άγκυρα. Επειτα από τον απόπλου, ωστόσο, κάθε σκάφος και μαζί οι ιστορίες χαράζουν τη δικιά τους ρότα. Το ένα διαπλέει το Αιγαίο και το άλλο ανεβαίνει στο Ιόνιο. Ενδιαφέροντα πελάγη και τα δύο, μα τόσο διαφορετικά. Καθένα έχει τις δικές του χάρες. Καλά ταξίδια, Ισίδωρε"».

Η φιλία

- Η θάλασσα, η αντρική φιλία, η γυναίκα εν τη απουσία της, η απώλεια, η αναπόληση του χαμένου χρόνου πρωταγωνιστούν στα δύο βιβλία σας. Τι αντιπροσωπεύουν για εσάς;

ΖΟΥΡΓΟΣ: «Θα προσπαθήσω να είμαι, ει δυνατόν, επιγραμματικός. Η θάλασσα, το άπειρο ή την ελευθερία (καμιά φορά είναι το ίδιο πράγμα). Η αντρική φιλία έχει το ανάστημα να σταθεί απέναντι στον έρωτα, χωρίς βέβαια να έχει ελπίδες να τον υπερκεράσει. Οσο για την αναπόληση ή την αναζήτηση του χαμένου χρόνου, είναι ένα κολοσσιαίο θέμα στη λογοτεχνία, από το οποίο δεν μπορεί να γλιτώσει σχεδόν κανένας δημιουργός».

ΜΙΓΓΑΣ: «Εχει τονιστεί από μελετητές πως τα βασικά μοτίβα της λογοτεχνίας από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να εκφράζεται με το λόγο είναι ο έρωτας, ο θάνατος, ο χρόνος και ο νόστος. Η συντριπτική πλειονότητα των συγγραφέων δεν ξεφεύγει από αυτόν τον κανόνα. Η θάλασσα είναι εύλογο να κατέχει σημαντική θέση στα κείμενά μου γιατί γεννήθηκα και μεγάλωσα σε έναν τόπο παραθαλάσσιο και τα περισσότερα χρόνια της ζωής τα έζησα σε τόπους που βρίσκονταν κοντά της. Ετσι, οι παραστάσεις, οι αναμνήσεις και τα υπόλοιπα συστατικά της γραφής μου δεν θα μπορούσαν παρά να είναι ποτισμένα από την υγρασία της».

- Το ταξίδι, η περιπλάνηση είναι διαφυγή, χαρά, τρόπος ζωής για τον άντρα; Η Ιθάκη είναι... αναγκαία;

Η «Ιθάκη»

ΖΟΥΡΓΟΣ: «Εχω ακούσει πολλές φορές πως η κοινή συνισταμένη στα βιβλία μου είναι το ταξίδι, κυριολεκτικά - οι ήρωες των μυθιστορημάτων μου ταξιδεύουν μέρες και χρόνια, αλλά και μεταφορικά, καθώς αναζητούν το κούρσος της εμπειρίας κι ένα νόημα υπαρκτικό. Η περιπλάνηση φυσικά δεν είναι μόνο αντρική υπόθεση. Στις σημερινές κοινωνικές δομές του δυτικού κόσμου ο Οδυσσέας μπορεί κάλλιστα να είναι γυναίκα. Ας μην ξεχνάμε πως ταξίδι μπορεί να σημαίνει ανακαίνιση του εσώτερου εαυτού και συνάντηση με τα πιο μύχια κύτταρα χάρη στη λαχτάρα μας για αυτογνωσία. Οσο για την Ιθάκη, είναι αναγκαία, με την προϋπόθεση να είναι πλωτό νησί, όπως θα έλεγε και ο Μίγγας, ευκίνητο και ευπροσάρμοστο σε όλες τις γεωγραφικές συντεταγμένες».

ΜΙΓΓΑΣ: «Το ταξίδι αποτελεί μια αναγκαιότητα όχι μόνο για τον άνδρα αλλά για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από φύλο. Ο Καβάφης στη δικιά του "Ιθάκη" σηματοδότησε τη σημασία του κάθε προορισμού σε σχέση με τη διαδρομή και συνέδεσε το ταξίδι με την ίδια τη ζωή μας. Πιστεύω πως η ύπαρξή μας δικαιώνεται από την πορεία, από τους στόχους που βάλαμε και το πώς αγωνιστήκαμε να τους πραγματώσουμε. Στον τελικό απολογισμό δεν πιστωνόμαστε μόνο εκείνα που κατορθώσαμε, αλλά και τις προσπάθειες και τους αγώνες μας που δεν στέφθηκαν με επιτυχία. Οι φυγές και περιπλανήσεις κατά τη διάρκεια του βίου μας δεν αποτελούν μονάχα διαφυγές αλλά και τρόπο ζωής. Η Ιθάκη είναι το κίνητρο ή το πρόσχημα».

Οι ανατροπές

- Η γραφή ή η ζωή έχει τις μεγαλύτερες εκπλήξεις; Σε ποια δίνετε προτεραιότητα και γιατί;

ΖΟΥΡΓΟΣ: «Και οι δυο τους είναι γαλαντόμες σε εκπλήξεις και ανατροπές. Η ζωή κατέχει αυτοδικαίως, όπως καταλαβαίνετε, την προτεραιότητα και ουδεμία αμφισβήτηση πάνω σε αυτό. Βέβαια συμβαίνει πολύ συχνά, όταν η ζωή η ίδια είναι πολύ υποτονική αλλά και καταθλιπτική καμιά φορά, η γραφή να την ανατρέπει από την πρωτοκαθεδρία της για κάποιο διάστημα. Αυτό γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η γραφή αρνείται τελικά να καταγράφει μόνο τη ζωή δουλικά αλλά και να την επινοεί».

ΜΙΓΓΑΣ: «Προτεραιότητα έχει αναμφισβήτητα η πραγματική ζωή, η οποία είναι σύντομη, μοναδική και ανεπανάληπτη. Οι άνθρωποι, και φυσικά οι καλλιτέχνες, προσπαθούν να βιώσουν αυτό το πέρασμα από την ύπαρξη όσο πιο καλά τους επιτρέπουν οι συνθήκες και η καθημερινότητα. Η γραφή για τους λογοτέχνες θα έλεγα πως είναι ένας τρόπος ζωής, μια ενασχόληση που συμπληρώνει, δίνει επιπλέον νόημα στο βίο τους. Η κάθε είδους δημιουργία αποτελεί σύμφυτο χαρακτηριστικό του ανθρώπου και η καλλιτεχνική (λογοτεχνική) δημιουργία υπόκειται στον κανόνα αυτόν. Τίποτα, ωστόσο, δεν είναι τόσο εκπληκτικό και συναρπαστικό όσο η πραγματική ζωή, ακόμα και όταν δεν βιώνεται (και είναι το πλέον συνηθισμένο) όπως ονειρευτήκαμε και επιθυμούσαμε».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Συγγραφείς/Συγγράμματα
Λογοτεχνία
Καλλιτεχνικό ρεπορτάζ
Αφιέρωμα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συγγραφείς
Λογοτεχνική ιστιοπλοΐα στο Αιγαίο και στο Ιόνιο
Μουσική
«Τραγουδάω για όσα μας φέρνουν κοντά»
Θέατρο
«Η Εκάβη είναι ο θρίαμβος του ηττημένου»
Λογοτεχνία
Η φωνή του ιταλικού φεμινισμού
Βιβλίο
Ελληνικό σκίρτημα
Ηρωες γήινοι και οικείοι
Η Ελλάδα τής έδωσε το απόλυτο μπεστ σέλερ
Εξιδανικευμένος θεραπευτής
Ερωτας για τον ψυχίατρο
Η γνωστή άγνωστη Ελλάδα
ΚΕΕΛΠΝΟ
Οι «ιπτάμενοι εφιάλτες» του καλοκαιριού
Υγεία
Ανδρες, κάντε ηλιοθεραπεία! Αυξάνει τη λίμπιντο
Πώς να χάσετε γρήγορα τους φίλους σας!
Οταν το σεξ πονάει
Γυναικολογία
Πότε να ξεκινά το σεξ μετά τη γέννα!
Ψυχολογία
Η ψυχολογία της ξενοφοβίας και του ρατσισμού
Υγεία & Διατροφή
Η επίσκεψη στην τουαλέτα «τσούζει»;
Ελιξίριο νεότητας, το φραγκοστάφυλο
Τα παχάκια, ένοχα για άσθμα
Γίνετε ταύροι από σίδηρο!
Κινηματογράφο
Ο Ρέντφορντ και η θάλασσα