Έντυπη Έκδοση

Για έναν ιεροφάντη των θεών

Βλάσσης Τρεχλής

Το αρχαϊκό χαμόγελο του Μάνου Χατζιδάκι

εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 141, ευρώ 12

Υπήρξε παιδαγωγός και ποιητής ήθους. Ενας καλλιτέχνης που αναζητούσε συμπαίκτες και όχι οπαδούς. Τολμητίας. Εκρηκτικός. Θαυματοποιός. Ωτακουστής του σύμπαντος κόσμου. Ιδιοφυής σαν μουσικό μοτίβο. Ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του Μελωδό. Ο μελωδός είναι ο ιεροφάντης των θεών, ο εκπρόσωπος που μεριμνά ασκούμενος να εκμαιεύσει και να εκφράσει την ευαισθησία του καιρού και όχι να κολακεύσει τις συνήθειες των καιρών, έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις στο βιβλίο του Ο καθρέφτης και το μαχαίρι (Ικαρος, 1988). Για εκείνον, το τραγούδι είχε θέση μυστηριακής πράξης, ήταν ιερό κείμενο που έπρεπε να εκφωνηθεί με σεβασμό προς την ιστορία του ανθρώπου αλλά και με αυθάδεια προς ό,τι εξέφραζε κατώτερες ανθρώπινες καταστάσεις, το φτηνό γούστο, τις ευκολίες των επαγγελματιών μουσικών, τους κατεστημένους καλλιτεχνικούς ρόλους. Σαν ένας αληθινός auter, φορέας του πάθους και παντοδύναμος ρυθμιστής νοήματος, έζησε ως ελεύθερο πνεύμα χωρίς περιορισμούς, υπακούοντας μονάχα στη Μούσα και στο ένστικτό του. (Στραμμένος για πάντα στην αναζήτηση του καινούργιου και του αυθεντικού, όπως θα έλεγε ο Γιώργος Κουρουπός.)

Το φαινόμενο Μάνος Χατζιδάκις -το φαινόμενο ενός έργου που επηρέασε αποφασιστικά τη διεθνή μουσική σκηνή και απέκτησε φανατικούς θαυμαστές σε ολόκληρο τον κόσμο- συνέτεινε στη διαμόρφωση της ελληνικής ταυτότητας, σε μια περίοδο που η Ελλάδα προσπαθούσε να σχηματίσει το νέο της πρόσωπο. «Ο Χατζιδάκις καταστρέφει και θεμελιώνει μιαν Ελλάδα ελληνική μέσα από την ψευτο-Ελλάδα που είχαν σκαρώσει δουλείες, υποκρισίες, απάτες και κιβδηλίες αιώνων», έγραψε ο Μάριος Πλωρίτης. Σκέφτομαι ότι αυτό ακριβώς ήταν πάντα η ευθύνη του σημαντικού καλλιτέχνη, να υποδέχεται προς χάριν της συλλογικότητας εκείνο τον παλμό που έρχεται από την καρδιά των πραγμάτων, για να τον μετατρέπει σε γνήσια ζωή και δωρεά προς τους άλλους, προσφέροντας αυθεντικές συγκινήσεις και ψυχικές διευρύνσεις.

Το καλλιτεχνικό όραμα του Χατζιδάκι ανταποκρινόταν απολύτως στις αναγκαιότητες της εποχής του για μουσικές καινοτομίες. Μέχρι εκείνη τη στιγμή στην Ελλάδα υπήρχε το δημοτικό τραγούδι της υπαίθρου και στα αστικά κέντρα ξενόφερτες μιμήσεις διαφόρων ειδών, αλλά και τα τραγούδια της εργατικής τάξης, τα οποία είχαν αρχίσει να ενσωματώνουν τα εσχάτως εισαγόμενα μικρασιατικά ακούσματα. Ο Χατζιδάκις, ακολουθώντας τον βηματισμό της γενιάς του '30, αγκάλιασε τον πλούτο της ελληνικής παράδοσης, χωρίς να διστάσει να συνδιαλλαγεί ταυτόχρονα με τις ευρωπαϊκές μουσικές και ποιητικές παραδόσεις, ώστε να αναμείξει μέσα του εμπνεύσεις και δημιουργικά ίχνη, παλιούς και νέους κόσμους, όνειρα και παραμυθίες. Κατά τη δική μου τουλάχιστον αίσθηση, η συμβολή του στον εγχώριο πολιτισμό δεν ήταν μόνον οι προτάσεις του για ένα πιο εκλεπτυσμένο γούστο (κάτι που άλλωστε οφείλει να κάνει κάθε σοβαρός καλλιτέχνης), αλλά το γεγονός πως ο ίδιος έστησε συνειδητά ένα βάθρο, πάνω στο οποίο συναντήθηκαν η Δύση με την Ανατολή, ο Δάντης με τον Αρχίλοχο και τη Σαπφώ, η κλασική μουσική με το δημοτικό τραγούδι, οι τροβαδούροι με τους ρεμπέτες. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, νομίζω, ο Χατζιδάκις διεκδικεί την πλέον εξέχουσα θέση στον Σείριο της σύγχρονης ελληνικής μυθολογίας.

Ο συγγραφέας Βλάσσης Τρεχλής ενδιαφέρεται εδώ να αναπλάσει με αισθηματικά υλικά την περσόνα του Μάνου Χατζιδάκι, χτίζοντας και το περιβάλλον της προσωπικής ζωής του έλληνα συνθέτη, μέσα από αναφορές στις φιλικές και καλλιτεχνικές του σχέσεις αλλά και στις μουσικές και ποιητικές του δραστηριότητες. Ετσι μας ξανασυνδέει με σημαντικά ελληνικά ονόματα ανθρώπων που υπήρξαν φίλοι του και συμπαίκτες στο δημιουργικό παιχνίδι, καθώς και με την ιστορία της μουσικής σκηνής στη μεταπολεμική Ελλάδα. Επιπλέον, ως συμπλήρωμα σ' αυτή τη μονογραφία, ο Β.Τ. καταθέτει εκτεταμένα τις απόψεις του για τη γλώσσα, τη θρησκεία, την ποίηση, το καλλιτεχνικό δημιούργημα, τα κινήματα της ευρωπαϊκής τέχνης, την ιστορία (αρχαιοελληνική, βυζαντινή και νεότερη) σε μια συρραφή κειμένων που σκοπό έχουν να φωτίσουν τη σταδιακή διαμόρφωση και συγκρότηση της ελληνικής αλλά και της ευρωπαϊκής ταυτότητας, εντός της οποίας ο Χατζιδάκις τοποθετείται σαν μεγάλος ερωτικός και αριστοκράτης του πνεύματος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Γραφιάδες και απόκληροι
Καλλιτεχνικές ζυμώσεις του Μεσοπολέμου
Κατά συρροήν γαμπρός
Γυναίκες και καπιταλισμός, από την πρώιμη νεωτερικότητα έως σήμερα
Παλίμψηστη αίσθηση
Τι κυκλοφορεί στην Ελλάδα
Τετράδια Φυσικής
Η γοητεία του νέου κόσκινου για το παλιό αλεύρι
Το κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Γραφιάδες και απόκληροι
Για έναν ιεροφάντη των θεών
Καλλιτεχνικές ζυμώσεις του Μεσοπολέμου
Κατά συρροήν γαμπρός
Γυναίκες και καπιταλισμός, από την πρώιμη νεωτερικότητα έως σήμερα
Παλίμψηστη αίσθηση
Τι κυκλοφορεί στην Ελλάδα
Τετράδια Φυσικής
Η γοητεία του νέου κόσκινου για το παλιό αλεύρι
Το κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο
Διεθνές Συνέδριο
«Ενας χαμένος ελέφαντας»
Φωτογραφία
Ο καλλιτέχνης του φωτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η βοήθεια πάντα χρειάζεται
Ενα μαύρο αστέρι
Άλλες ειδήσεις
Στων αριθμών τη στάχτη
«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»
Χνούδι