Έντυπη Έκδοση

Γάμοι και τελετές

Κατά συρροήν γαμπρός

Γιώργος Συμπάρδης

Υπόσχεση γάμου

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 483, ευρώ 17,70

Οταν ένας άντρας υπόσχεται σε δύο γυναίκες πως η βροχή, που μαίνεται ορμητική γύρω τους, θα σταματήσει σε λίγο και πριν οι άλλες προλάβουν να αντιληφθούν το ανεδαφικό της υπόσχεσής του, ξεσπάει χαλαζοθύελλα, είναι ή αφελής ή αναξιόπιστος, σε καμία περίπτωση κελεπούρι. Από την άλλη, στην αναβροχιά καλό και το χαλάζι. Διότι πάντα υπάρχουν γυναίκες πρόθυμες να ξεγελαστούν από έναν άντρα εξίσου πρόθυμο να τους προσφέρει μια παντοτινή ευδία, μια ουτοπία που σύντομα θα εκπνεύσει μέσα σε ένα μικροαστικό διαμέρισμα με παιδιά. Και οι δύο γυναίκες έχουν βιώσει τις θεομηνίες του έγγαμου βίου. Η μία, η Ολγα, έχει μάθει να πιστεύει σε υποσχέσεις, μολονότι η πίστη της αυτή έχει πολλάκις τρωθεί από διαψεύσεις και ματαιώσεις. Η άλλη, η Αλέκα, πιο πραγματίστρια, όχι όμως και περισσότερο ευτυχισμένη, δεν μπορεί να απαλλαγεί από την καχυποψία της και καταστρέφει προνοητικά όλες τις ευοίωνες προοπτικές, προτού καν αναφανούν στον ορίζοντά της, έτσι ώστε να μην τις δει να ξεψυχούν άωρα μπροστά της. Και οι δύο συναντιούνται στο μυθιστόρημα του Γιώργου Συμπάρδη, στρέφοντας τις θηλυκές τους κεραίες προς τον πιο περίεργο, και γι' αυτό υποσχετικό, ανδρικό χαρακτήρα του βιβλίου, τον Ζαχαρία. Το πορτρέτο του συνιστά από μόνο του ένα προσφυές εύρημα, καθώς μέσα από τις πρισματικές του όψεις αντανακλάται η συνθετότητα, αλλά και ο παραλογισμός των γυναικείων χαρακτήρων. Ο Ζαχαρίας λειτουργεί σαν σπινθήρας που ηλεκτρίζει τις ηρωίδες και τις παρωθεί να γυμνωθούν από τις εσώτατες αντιστάσεις τους και να φανερώσουν, ενάντια σε κάθε αμυντικό μηχανισμό, ανομολόγητα κίνητρα και προσδοκίες. Ο Συμπάρδης ενορχηστρώνει με κέφι την κωμωδία των ανθρώπινων σχέσεων για να καταδείξει το επείγον των υποχωρήσεων κάτω από το φόβητρο της μοναξιάς· υποχωρήσεις που, όπως πάντα, ενδέχεται να καταλήξουν σε ασφυκτικότερες δουλείες και σε ψυχισμούς ακόμη πιο καλά σφαλισμένους. Οι ήρωές του, όμως, έχουν φτάσει από καιρό στο ναδίρ της εσωστρέφειας και παρά τις ανασταλτικές τους φοβίες, επείγονται να βρεθούν αντικριστά με τον άλλο, ακόμη και να υποστούν τις ζημίες που εγκυμονεί.

Οι κεντρικές ηρωίδες του βιβλίου ξέρουν στα σαράντα τους να φυλάγονται από τις κακοτοπιές, αν και η προφυλαγμένη τους ζωή δεν είναι ό,τι ακριβώς θα εύχονταν για τον εαυτό τους. Ο Ζαχαρίας έρχεται να τις ξεβολέψει, και μάλιστα την πιο κατάλληλη στιγμή. Η Αλέκα διάγει εδώ και χρόνια έναν βαλτώδη συζυγικό βίο, ο οποίος την έχει ανταμείψει με το θλιβερό προνόμιο της αυτοκυριαρχίας. Ηταν μια γυναίκα η οποία «ήξερε να κρατάει τη θέση της και τις αποστάσεις». Εκείνη, σε αντίθεση με την Ολγα, με την οποία εργάζονται ως νοσοκόμες στο ίδιο νοσοκομείο, δεν αφήνει να την αναστατώνουν παρά μόνον οι ίδιες της οι ανησυχίες, που μπορεί επιδέξια να τις εκλογικεύει. Ο Ζαχαρίας, λίγο κακόμοιρος, λίγο χαζοχαρούμενος και οπωσδήποτε κρυψίνους, είναι ο ιδανικός περισπασμός από την αδράνεια της ρουτίνας. Η Αλέκα είναι αποφασισμένη να εξιχνιάσει το μυστήριο αυτού του τύπου, που ερεθίζει την επιφυλακτικότητα και την κακοπιστία της, και διερευνά με μανία τα ψεύδη του, για να φέρει περίτρανα στο φως την πλεκτάνη του. Η Ολγα την παρακολουθεί να αποδύεται σε διάφορους συσχετισμούς και υποθέσεις, αναζητώντας τον κρυφό εκείνο κώδικα που ξεκλειδώνει τον γρίφο του Ζαχαρία, μέχρι να αγανακτήσει και η ίδια η Αλέκα με την εμμονή της να κατατρίβεται με τις «ανυπόφορες ζαβολιές ενός ασήμαντου Ζαχαρία». Η Ολγα, πάλι, μολονότι σέβεται τις υποψίες της (όπως σέβεται κάθε «άγνωστη σε εκείνην γνώση»), δεν προσπαθεί καθόλου να υποτιμήσει την έλξη που της ασκεί ο άγνωστος άντρας, αναγνωρίζοντας παράλληλα πως η δειλία της δεν θα της επέτρεπε ποτέ να ανταποκριθεί σε ενδεχόμενη πρόκλησή του. Ωστόσο, ο γάμος της είχε λήξει και ο σύζυγός της, ο ίδιος που την έπεισε κάποτε πως εκείνη ήθελε να τον παντρευτεί, βρισκόταν ήδη αλλού. Η Ολγα μπορεί με την άνεσή της να φαντασιώνει ερωτικά μελοδράματα εμπνεόμενη από αυτόν τον ουρανοκατέβατο άντρα. «Ονειροβατούσε και το ήξερε, αλλά πίστευε ότι οι φανταστικοί της περίπατοι ήταν όλοι ακίνδυνοι». Και τελικά είχε δίκιο, καθώς πιο επικίνδυνη από οποιοδήποτε φαντασιακό ρομάντζο αποδείχτηκε η νυχτερινή βόλτα με το ταξί του πεθερού της, ο οποίος την είχε ρημάξει με τις ερωτικές του κρούσεις. Μέσα στο ταξί, σε μία από τις πιο ευρηματικές σκηνές του βιβλίου, η Ολγα, καθηλωμένη στη θέση του συνοδηγού, υπομένει, όχι εντελώς ακούσια ή αμέτοχη, τον πόθο του πεθερού της, αλλά την κρίσιμη στιγμή της πανηγυρικής της παράδοσης σκέφτεται πως στην ίδια ακριβώς θέση είχε καθήσει πριν από λίγες ώρες η ερωμένη του άντρα της, κατά σατανική σύμπτωση πελάτισσα του πατέρα του. Η ανάκληση της προδοσίας του συζύγου υποσκελίζει ακαριαία τη χυδαιότητα του πεθερού.

Η υπόσχεση γάμου του τίτλου απευθύνεται στη Βιβή, τη μόνη στο μυθιστόρημα που δεν έχει δοκιμάσει τη βέρα στο δεξί. Η ιδιόρρυθμη πολιορκία της από τον Ζαχαρία απηχεί με ζωηρούς χρωματισμούς τις νευρώσεις των δύο φύλων όσον αφορά τις διαπροσωπικές τους συναντήσεις. Ταυτόχρονα, η Βιβή δίνει την ευκαιρία στον Συμπάρδη να πλουτίσει με φωτοσκιάσεις το σκιαγράφημα αυτής της τόσο ευμετάβλητης, χαμαιλεόντειας ανδρικής μορφής. Απέναντί της ο Ζαχαρίας επιστρατεύει όλη τη θυμική του γκάμα, παλινδρομώντας αιλουροειδώς ανάμεσα στην παθητικότητα και σε χειρονομίες πρωτοβουλίας. Η περιφρόνηση και η αδιαφορία, απερίφραστες από τις αιφνίδιες εξαφανίσεις του, εναλλάσσονται με έναν σπαραξικάρδιο καταιγισμό από αλλόκοτες δικαιολογίες, που αποζητούν την ευμένειά της, αλλά και με ικεσίες και παράφορες υποσχέσεις, καίτοι εξαιρετικά βραχύβιες. Η Βιβή δεν δυσκολεύεται να πείσει τον εαυτό της πως ο άντρας αυτός δεν την ενδιαφέρει καθόλου, καθώς τη βολεύει η ανέραστη ανεξαρτησία της. Ομως οι παλινωδίες του Ζαχαρία καταφέρνουν να κεντρίσουν τη στομωμένη της σεξουαλικότητα και η Βιβή αρχίζει να συλλογίζεται όλο και πιο έντονα τα «πράγματα που γινόντουσαν παλιά και δεν γινόντουσαν πια, παρά μόνο σπάνια και διαφορετικά», όπως, για παράδειγμα, ο έρωτας. Η ακινησία του χρόνου, που φαινόταν να ευεργετεί το σώμα της, είχε αρχίσει να δείχνει την επικινδυνότητά της. Διότι όσο περισσότερο η Βιβή απολάμβανε την αυταπάτη πως παρέμενε κοριτσάκι τόσο πιο πολύ κινδύνευε να βρεθεί άοπλη, δηλαδή αφόρητα μόνη, στα νύχια και τα δόντια του χρόνου. Και τώρα το τόσο προσεκτικό με τη φθορά σώμα της, απελπιστικά αλώβητο, την ξάφνιαζε, καθώς αδημονούσε για μια άγνωστη, καινούρια γύμνια. Η Βιβή και ο Ζαχαρίας θα κάνουν τελικά έρωτα σε ένα δαιμονικό για τις παραδηλώσεις του στιγμιότυπο, όπου ο άντρας υποκύπτει, όχι στη γυναίκα αλλά στη δική του δυναστική λαχτάρα, αρνούμενος όμως να παραδώσει στη λαγνεία το πιο νευραλγικό κομμάτι της σάρκας του.

Ο Ζαχαρίας εμφανίζεται παγιδευμένος σε ξένες αξιώσεις και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ψυχοσύστασής του. Χαρακτηριστική η στιγμή, όπου αισθάνεται τον εαυτό του σαν το σημείο μιας τροχιάς «κινούμενο όπως και η τροχιά με ιλιγγιώδη ταχύτητα, που έκανε σχήματα περίπλοκα, όλο απότομες στροφές και κατακόρυφες βουτιές, κι επειδή κινδύνευε ανά πάσα στιγμή να πέσει στο κενό και για κάποιο λόγο δεν έπεφτε, τον έπιανε ναυτία». Ναυτία τον πιάνει και κάθε φορά που αντιλαμβάνεται την ερωτική προσδοκία μιας γυναίκας. Τότε παραλύει και μένει έρμαιο μιας επιθυμίας που είναι πολύ φοβισμένος για να την ικανοποιήσει. Γι' αυτό μοιάζει πάντα πεινασμένος και απολογούμενος. Οι γελοίοι αρραβώνες που βιάζεται να συνάψει, υποσχέσεις δίχως κανένα αντίκρισμα, αφ' ενός, αντισταθμίζουν την ανεπάρκειά του ως συντρόφου και αφ' ετέρου, του δίνουν μια μικρή παράταση μέχρι την αναπόφευκτη πανωλεθρία. Ανάμεσα στα δύο αυτά εφήμερα οφέλη ήξερε ότι αργά ή γρήγορα έπρεπε να κάνει το καλό, διότι ήταν μια υπόσχεση εις εαυτόν. «Οχι αόριστα κάτι καλό, κάποια ανούσια και άσχετη καλή πράξη, αλλά το συγκεκριμένο καλό και την πράξη που περιμένεις εσύ από τον εαυτό σου και που περίμενε από αυτόν η Βιβή».

Η Βιβή δεν αργεί να βγάλει το συμπέρασμα πως ο Ζαχαρίας ήταν εντέλει «ένας άντρας λιγάθυμος - δεν ήταν ένα μόνο ούτε συγκεκριμένο, ήτανε διάφορα πράγματα μαζί, τα πράγματα που άλλοτε της άρεσαν κι άλλοτε όχι».

Είναι οπωσδήποτε ευφυής η επιλογή του Γιώργου Συμπάρδη να ιχνηλατήσει τις αντινομίες της γυναικείας ιδιοσυγκρασίας τοποθετώντας έναν άντρα ενώπιον τριών γυναικών και καταγράφοντας κατόπιν τις αντιδράσεις του στις ετερόκλιτες απαιτήσεις τους. Μέσα από τις παρεξηγήσεις, τις παρανοήσεις και τους διακαείς πόθους των ηρώων απεικονίζονται με μια ιλαρή χροιά η δυσκολία της συνάντησης μεταξύ δύο προσώπων, η ένταση της προσμονής της, αλλά και η συντριβή για τη ματαίωση ή την αποτυχία της. Μεγάλες προσδοκίες και μισερές πραγματικότητες συνθέτουν πάντα την ιλαροτραγωδία του έρωτα, ενόσω η μοναξιά εκκολάπτει ανενόχλητη αυταπάτες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Γραφιάδες και απόκληροι
Για έναν ιεροφάντη των θεών
Καλλιτεχνικές ζυμώσεις του Μεσοπολέμου
Γυναίκες και καπιταλισμός, από την πρώιμη νεωτερικότητα έως σήμερα
Παλίμψηστη αίσθηση
Τι κυκλοφορεί στην Ελλάδα
Τετράδια Φυσικής
Η γοητεία του νέου κόσκινου για το παλιό αλεύρι
Το κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Γραφιάδες και απόκληροι
Για έναν ιεροφάντη των θεών
Καλλιτεχνικές ζυμώσεις του Μεσοπολέμου
Κατά συρροήν γαμπρός
Γυναίκες και καπιταλισμός, από την πρώιμη νεωτερικότητα έως σήμερα
Παλίμψηστη αίσθηση
Τι κυκλοφορεί στην Ελλάδα
Τετράδια Φυσικής
Η γοητεία του νέου κόσκινου για το παλιό αλεύρι
Το κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο
Διεθνές Συνέδριο
«Ενας χαμένος ελέφαντας»
Φωτογραφία
Ο καλλιτέχνης του φωτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η βοήθεια πάντα χρειάζεται
Ενα μαύρο αστέρι
Άλλες ειδήσεις
Στων αριθμών τη στάχτη
«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»
Χνούδι