Έντυπη Έκδοση

Laszlo Moholy-Nagy

Ο καλλιτέχνης του φωτός

Η αναδρομική έκθεση του Moholy-Nagy (4 Νοεμβρίου 2010 έως 16 Ιανουαρίου 2011) στο μουσείο τού Martin-Gropius-Bau του Βερολίνου ξεχωρίζει.

Η προσπάθεια των επιμελητών είναι συγκινητική. Καθώς διασχίζει κανείς τις αίθουσες του μουσείου, διακρίνει ότι συντελέστηκε η ανάδειξη του έργου του, που είναι αποτέλεσμα των αέναων πειραματισμών του. Οι επιμελητές κατάφεραν να οργανώσουν σε εικαστικές ενότητες τα φωτογράμματα, τις φωτογραφίες, τους πίνακες ζωγραφικής και τις σκηνογραφίες. Οι ταινίες του διανθίζουν την έκθεση. Στα διακόσια έργα που εκτίθενται, είναι διάχυτη η αναζήτηση, η οποία ενσωματώνεται με παραδειγματικό τρόπο στη θαρραλέα περιπέτεια ενός μεγάλου πρωτοπόρου, που πίστεψε στις δυνατότητες μιας νέας εποχής, της Βιομηχανικής. Προείδε ότι θα διασαλεύονται τα όρια ανάμεσα στην τέχνη και τη μη τέχνη, ανάμεσα στα μηχανικά παραγόμενα και τα χειροποίητα προϊόντα. Κρατάς στα χέρια σου τον κατάλογο της έκθεσης. Στο εξώφυλλο ένα σπαρταριστό φωτόγραμμα, ένα ασπρόμαυρο χρυσάνθεμο με αλληλοφωτισμούς, αποχρώσεις σκιών. Ακτινοβολεί η ανανεωμένη οπτική ματιά ενός καλλιτέχνη που αφυπνίζει το θέμα, γίνεται ιδιαίτερο από το βλέμμα εκείνου που ξέρει να κοιτά.

Ο Moholy-Nagy γεννήθηκε στις 20 Ιουλίου το 1895 ως Laszlo Weisz στο Borsod της σημερινής Ουγγαρίας. Δεκαέξι χρόνων εκδίδει τα πρώτα του ποιήματα. Σπουδάζει Νομική στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης. Καλείται όμως να υπηρετήσει στον αυστροουγγρικό στρατό. Το 1917 τραυματίζεται στο ρωσικό μέτωπο. Κατά τη διάρκεια της ανάρρωσής του αποτυπώνει σε σκίτσα τις εμπειρίες τού πολέμου. Διακόπτει τις σπουδές του και αποφασίζει να γίνει καλλιτέχνης. Φοιτά στην ανεξάρτητη Σχολή Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης, συνδέεται με καλλιτέχνες της ουγγρικής πρωτοπορίας και επηρεάζεται από τους κυβιστές, τους ντανταϊστές και τους ρώσους κονστρουκτιβιστές. Malewitsch, El Lissinzky, Rotschenko και Tatlin. Δημιουργεί τα πρώτα κονστρουκτιβιστικά κολάζ του. Στην πρώτη του μεγάλη έκθεση στην γκαλερί Der Sturm, το 1922, γνωρίζει τον Walter Gropius, έναν σπουδαίο φίλο και υποστηρικτή του. Την ίδια χρονιά εκφράζει το ενδιαφέρον του για την τεχνική του φωτογράμματος. Τα πρώτα του σχέδια ονομάζονται Licht-requisits για μια ηλεκτρική σκηνή, που αργότερα θα εξελιχθούν σε Licht-Raum-Modelator, ενώ παράλληλα δημοσιεύει το μανιφέστο που έγραψε με τον Alfred Kemeny για τη δυναμική του κονστρουκτιβισμού.

Το 1923, έπειτα από πρόσκληση του Walter Gropius, διδάσκει στο Bauhaus της Βαϊμάρης πειραματική φωτογραφία. Επεκτείνεται στον χώρο του θεάτρου με σκηνογραφίες χορού και μπαλέτου. Ζωγραφίζει χρησιμοποιώντας νέα υλικά, όπως αλουμίνιο, και πειραματίζεται με διάφορες φωτογραφικές τεχνικές. Φωτοκολάζ, φωτομοντάζ, που τις ονομάζει φωτοπλαστικές. Το 1925 η Σχολή του Bauhaus μετακομίζει στο Ντεσάου.

Εναν χρόνο αργότερα ο Nagy εκδίδει σημαντικά δοκίμια για τη φωτογραφία, τη ζωγραφική και τις ταινίες που δημιουργεί...

Το 1928 εξαιτίας πολιτικών ταραχών εγκαταλείπει με τον Walter Gropius και τον Herbert Bayer το Bauhaus και επιστρέφει στο Βερολίνο όπου έζησε από το 1920 ώς το 1923 και από το 1928 ώς το 1934. Εκεί εργάζεται ως τυπογράφος και ως σχεδιαστής εκθέσεων. Οταν το φαινόμενο του ναζισμού γίνεται απειλητικό καταφεύγει στο Αμστερνταμ, έπειτα στο Λονδίνο και τελικά στη Ν. Υόρκη. Το 1937 ιδρύει με τη βοήθεια του W. Gropius το νέο Βαuhaus-American School of Design, το οποίο θα κλείσει έναν χρόνο αργότερα. Το 1939, με την υποστήριξη νέων επενδυτών, θα επαναλειτουργήσει στο Σικάγο η δική του Σχολή, ως Ινστιτούτο Σχεδίου. Τον χειμώνα του 1945 θα προσβληθεί από λευχαιμία. Πεθαίνει έναν χρόνο μετά, στις 24 Νοεμβρίου, το 1946. Το βιβλίο του Vision in Motion θα εκδοθεί μετά τον θάνατό του από το ίδρυμα Guggenheim, το οποίο θα οργανώσει το 1947 μια μεγάλη έκθεση τιμώντας τη μνήμη του στο μουσείο Non-Object Art της Νέας Υόρκης.

Η φωτογραφία

Ο Moholy Nagy πιστεύει ότι η φωτογραφία είναι ένα αυτόνομο μέσο με πολλαπλές δυνατότητες, που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί. Ταυτίζεται με τις αντιλήψεις του W. Benjamin, όπως αυτές διατυπώνονται το 1936 στο δοκίμιο Το έργο τέχνης στην ηλικία της τεχνικής αναπαραγωγής του. Χωρίς να εγκαταλείψει τη φωτογραφία, παραδίδεται από το 1927 σε πειράματα που αφορούν τον χώρο της σκηνογραφίας, του κινηματογράφου και ιδιαίτερα πειραματίζεται με φωτογράμματα. Μπορεί κανείς να απαριθμίσει στο έργο του δημιουργικές φωτογραφίες, οι οποίες προκύπτουν με ασυμβίβαστο τρόπο, ασυνήθιστης πλάγιας προοπτικής, που αποδίδουν ένα απόσπασμα εικόνας με αντίθετο κόψιμο, στρεβλώσεις, σκιές αντικειμένων, ασπρόμαυρες αντιθέσεις, μεγεθύνσεις, μικροφωτογραφίες. Χρησιμοποιεί συστήματα νέων φακών και στερεοφωτογραφίες. Η δημιουργική φωτογραφία τονίζει την αυτονομία του μέσου, δεν αναπαράγει την πραγματικότητα, αλλά δημιουργεί με τη δική της μέθοδο κάτι καινούριο, όπως είναι η φωτοπλαστική, ένας συνδιασμός από φωτομοντάζ και σχέδιο.

Το φωτόγραμμα

OMoholy Ναgy το 1922 ανακαλύπτει ξανά το φωτόγραμμα, δηλαδή τη φωτογραφία χωρίς κάμερα, μια καθαρή γραφή φωτός, την ίδια εποχή που ο Μαn Ray στο Παρίσι ανακαλύπτει το ραδιόγραμμα. Το φωτόγραμμα είναι ένα είδος δημιουργίας με φως, που μεταμορφώνεται από το λευκό ώς το μαύρο καθώς διαπερνά όλες τις αποχρώσεις του γκρι, πριν αποτυπωθεί στο ευαίσθητο φωτογραφικό χαρτί. Προσφέρει περιεκτικές και ενδεικτικές πληροφορίες για την ουσία της φωτογραφικής διαδικασίας, που είναι συνεχής και αδιάκοπη. Το φωτόγραμμα διευρύνει τον τεχνικό ορίζοντα, καθώς προσδιορίζει την κίνηση του φωτός και πώς αυτό διαμορφώνεται στον χώρο. Ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αισθητικής του φωτός της σύγχρονης εποχής. Ο Ναgy δημιουργεί φωτογράμματα ώς το τέλος της ζωής του.

Η ζωγραφική

Ο Ναgy το 1944, στο Compendium of an artist, περιγράφει την εξέλιξη της εικαστικής παράστασης, την ανακάλυψη της διαφάνειας και πώς πραγματοποιεί μια ζωγραφική που είναι ελεύθερη από τον εξαναγκασμό της παραστατικότητας, μια ζωγραφική με φως. Πριν από την εμφάνιση της φωτογραφίας, η ζωγραφική περιείχε τις λειτουργίες της αναπαράστασης και της έκφρασης με χρώμα. Επειτα αυτές οι λειτουργίες διαχωρίζονται, καθώς η ζωγραφική ενδίδει περισσότερο στη δημιουργική απόδοση του χρώματος. Ετσι προκύπτει μια νέα καλλιτεχνική έκφραση καθαρή και άμεση, που δεν μιμείται. Τα νέα υλικά που χρησιμοποιεί προβάλλουν πάνω στον καμβά το φωτεινό αποτέλεσμα μιας εικόνας που παράγει αντανακλάσεις και φλου σκιές. Τέλος, σε αυτή την έκθεση προβάλλονται σε κάθε αίθουσα ταινίες που αποκαλύπτουν την ιδιαιτερότητα της οπτικής ματιάς του Ναgy. Η ακραία πειραματική προσπάθεια που κατέβαλε ως κινηματογραφιστής είναι κατάδηλη σε αυτές τις ταινίες.

**Εντυπώσεις από το παλιό λιμάνι της Μασσαλίας, 1929, μια ασπρόμαυρη, βουβή ταινία 9 λεπτών.

**Παιχνίδισμα φωτός με μαύρο, λευκό και γκρί, 1930, 6 λεπτών.

**Το Βερολίνο ως νεκρή φύση, 1931, 9 λεπτών. Πορτρέτο της μητρόπολης που αναδεικνύει το οικονομικό και σοσιαλιστικό κλίμα εκείνης της εποχής.

**Τσιγγάνοι μεγάλων πόλεων, 1932, 11 λεπτών. Ο Ναgy κινηματογραφεί στα περίχωρα του Βερολίνου τη ζωή και τους χορούς των Ρομά. Το 2007 το Ιδρυμα Ναgy προσθέτει μουσική και σχόλια στην ταινία, σύμφωνα με τις προθέσεις του καλλιτέχνη.

**Διεθνές αρχιτεκτονικό συνέδριο 1933, 29 λεπτών, μια ταινία που αφορά κάθε Ελληνα. Ο Ν. κινηματογραφεί το C.Ι.Α.Μ., το διεθνές συνέδριο αρχιτεκτονικής, τον Αύγουστο του 1933, από το οποίο προήλθε η περίφημη Carta von Athen. Αποτυπώνει τις σκηνές που διαδραματίζονται στο καράβι στη διαδρομή Αμστερνταμ, Μασσαλία, Αθήνα, τον πυρετό που επικρατεί και τις εξάρσεις των επώνυμων αρχιτεκτόνων καθώς εμπνέονται από κάθε ιδέα που τους διαπερνά. Ο Ν. κινηματογραφεί τον Ισθμό, τη γέφυρα, τους κόκκους της ύλης των βράχων που έχουν λειανθεί από τη διάνοιξη, σκηνές παιδιών που παίζουν στην άμμο, την ερημιά των άνυδρων τοπίων, πάνω στα οποία κανείς δεν μπορεί να φανταστεί την ανέγερση του νέου κόσμου.

**Η Νέα Αρχιτεκτονική και ο Ζωολογικός Κήπος του Λονδίνου, 1936, 16 λεπτών, μια ανάθεση της Μ.Ο.Μ.Α., του Μητροπολιτικού Μουσείου της Ν. Υόρκης.

**Τάξη Σχεδίου, 1944, 36 λεπτών, έγχρωμη ταινία, η οποία βασίζεται στα δύο βιβλία που έγραψε για το νέο Bauhaus στην Αμερική.

**Μην ενοχλείτε, 1945, 20 λεπτών. Μια έγχρωμη πειραματική ταινία, που σκηνοθέτησαν και επεξεργάστηκαν οι φοιτητές του Ινστιτούτου Σχεδίου του Σικάγου.

Ο Μ. Ναgy είναι ο πρωταγωνιστής της σύγχρονης τέχνης. Οραματίστηκε ένα νέο κόσμο. Το έργο του είναι ένα απόλυτο πείραμα. Πίστεψε στις δυνατότητες των νέων μέσων. Θα μπορούσε να ονομαστεί multimedia καλλιτέχνης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Φωτογραφία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Γραφιάδες και απόκληροι
Για έναν ιεροφάντη των θεών
Καλλιτεχνικές ζυμώσεις του Μεσοπολέμου
Κατά συρροήν γαμπρός
Γυναίκες και καπιταλισμός, από την πρώιμη νεωτερικότητα έως σήμερα
Παλίμψηστη αίσθηση
Τι κυκλοφορεί στην Ελλάδα
Τετράδια Φυσικής
Η γοητεία του νέου κόσκινου για το παλιό αλεύρι
Το κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο
Διεθνές Συνέδριο
«Ενας χαμένος ελέφαντας»
Φωτογραφία
Ο καλλιτέχνης του φωτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η βοήθεια πάντα χρειάζεται
Ενα μαύρο αστέρι
Άλλες ειδήσεις
Στων αριθμών τη στάχτη
«Το ιδανικό βιβλιοπωλείο: ένα σενάριο «βιβλιοφιλικής φαντασίας»»
Χνούδι