Έντυπη Έκδοση

Η εξέγερση στη λογοτεχνία

Ο ποιητής Ηλίας Γκρης συγκέντρωσε στο βιβλίο του «το μελάνι φωνάζει» δοκίμια και ποιήματα εμπνευσμένα από τα γεγονότα του πολυτεχνείου 112 Ελλήνων λογοτεχνών. Ανάμεσα τους γραπτά των Γιάννη Ρίτσου, Νίκου Γκάτσου, Κώστα Ταχτσή, Ελλης Αλεξίου

Μπορεί το αίμα να βοά, αλλά και «Το μελάνι φωνάζει», όπως εύστοχα τιτλοφορεί ο ποιητής Ηλίας Γκρης την ανθολογία ποίησης και διηγήματος με θέμα τη 17η Νοέμβρη 1973 (εκδόσεις Γαβριηλίδη). Είναι δεκάδες οι ποιητές και οι πεζογράφοι που ανθολογούνται, κάποιοι ανάμεσά τους ιδιαίτερα εμβληματικοί, με κοινό άξονα τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

«Εκείνα τα μακρόμαλλα παιδιά με παντελόνια καμπάνες, που φώναζαν στο οδόστρωμα, στις κολόνες, στις σκάλες ή πίσω από τα κάγκελα, στο γρασίδι εκτάδην γράφοντας συνθήματα σαν αυτοσχέδιοι γραφίστες, σκορπούσαν ένα φως που όμοιό του δεν ξανάδα», γράφει ο ανθολόγος στον πρόλογό του, φωτογραφίζοντας το γεγονός αλλά και μια ολόκληρη εποχή μέσα από τους κώδικές της. «Εκείνα τα παιδιά», συνεχίζει, «η γενιά του Πολυτεχνείου (σε μια επάλληλη κατάταξη με τη γενιά της Αντίστασης), ζήτησαν να ζωντανέψουν το συλλογικό όραμα, που είχε ήδη εξανεμιστεί, για να 'χουν μερίδιο να ονειρεύονται. Ομολογώ ότι ποτέ δεν είδα θέαμα μεγαλύτερης αυτοπειθαρχίας από εκείνο του Πολυτεχνείου, αν και στην αρχή έδειχνε αναρχούμενο πανηγύρι όλο θεριακλίκι. Και στη χαοτική κατάσταση, όμως, κυριαρχούσε το ήθος μιας ιδεαλιστικής έμπνευσης. Στόχος της ήταν η υπέρβαση του σκότους και το ξάνοιγμα σε μια δημοκρατία του πνεύματος».

Εισάγοντας επί της ουσίας το θέμα του, ο Γκρης θα γράψει στον πρόλογό του: «Στο Πολυτεχνείο ήταν ο αέρας της ελευθερίας που φλόγιζε και συνέπαιρνε τους πάντες. Αυτός ο αέρας σκέπτομαι ότι αφορά πρωτίστως και την πράξη της συγγραφής. Ο,τι συνέχει μια ομάδα ποιητών ή συγγραφέων δεν είναι η ηλικιακή ομοταξία ούτε κατ' ανάγκη η από κοινού βιωμένη εμπειρία, είναι η κοινή αίσθηση ελευθερίας στη σκέψη και στη συνείδηση που εκτός των άλλων θεμελιώνει τη βάση του πολιτισμού». Και διευκρινίζει στη συνέχεια:

Αφίσα που φιλοτέχνησαν Ελληνες αυτοεξόριστοι στη Γερμανία Αφίσα που φιλοτέχνησαν Ελληνες αυτοεξόριστοι στη Γερμανία «Οσοι ποιητές, συγγραφείς απείχαν ενσυνειδήτως από το "τριήμερο", φαίνεται ότι ποτέ δεν άκουσαν την αρχέγονη φωνή της σοφίας, ότι η ουσία της ζωής συναρμόζει στο τραγικό της περιεχόμενο. Και η "17η Νοέμβρη 1973", κορύφωση του "τριημέρου", υπήρξε ένα κατ' εξοχήν τραγικό συμβάν, που δεν υπέκυψε παρά στη γοητεία τού εκ των υστέρων μύθου του, καθώς η ιστορία δύσκολα γράφεται αλλά εύκολα πλαστογραφείται». Τα διηγήματα του τόμου έχουν εν πολλοίς τη μορφή του ρεπορτάζ, δίχως να χάνουν σαφέστατα τη μεγαλύτερη ή μικρότερη λογοτεχνική τους αξία.

Επί της ουσίας οι ανθολογούμενοι «φωτογραφίζουν» ένα γεγονός -συχνότατα τη στιγμή που το τανκ γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου- μέσα από διαφορετική οπτική ματιά. Υπάρχουν ανάμεσά τους αυτοί που βιώνουν τη μεγαλειώδη στιγμή εντός του Πολυτεχνείου κι εκείνοι που βρίσκονται εκτός ή που προσπαθούν να φτάσουν σ' αυτό.

Και υπάρχουν ακόμα όλοι όσοι διαφεύγουν κυνηγημένοι από τους ασφαλίτες, βρίσκοντας καταφύγιο σε διαμερίσματα, εισόδους, παρκάκια, όπου ήταν ανθρωπίνως εφικτό να κρυφτούν. Σε κάποιες περιπτώσεις το γεγονός έχει ως πρωταγωνιστές του τους ασφαλίτες, που σκοπεύουν και εκτελούν εκείνους που μετέχουν στην εξέγερση από τις γύρω ταράτσες, πίνοντας το τσίπουρο ή τον καφέ τους. Σκοτώνουν σαν να βρίσκονται στο καρτέρι για μπεκάτσες. Υπάρχει, όμως, και μια μεγάλη «ανάσα» σε κάποιες περιπτώσεις, όπου παρά τη σφαγή στο τέλος νικάει ο έρωτας.

Οι λογοτέχνες-«ιστορικοί» αλλά και όσοι επιλέγουν τη μορφή του καθαρού χρονικού συμφωνούν σχεδόν στο σύνολό τους ότι οι ΛΟΚατζήδες άφηναν τα παιδιά να διαφύγουν, μοιράζοντας ίσως μερικές σφαλιάρες· εκείνοι που έδερναν και σκότωναν αβέρτα ήταν οι αστυνομικοί. Υπάρχει σε διήγημα-προσκλητήριο των ονομάτων τους, στο οποίο περιλαμβάνονται ανάμεσα σε άλλους και οι γνωστότεροι βασανιστές, που δικάστηκαν αργότερα ή που εκτελέστηκαν (Μάλλιος).

Υπάρχουν ακόμα (κατά κύριο λόγο) ποιήματα που επιλέγουν διαφορετικούς τρόπους για να φωτογραφίσουν το γεγονός, σε σημείο να αντιλαμβάνεσαι ότι αναφέρονται σ' αυτό μόνον εφ' όσον τα δεις στην ανά χείρας συλλογή. Κορυφαίο παράδειγμα, το υπέροχο και έξοχα μελοποιημένο από τον Χατζιδάκι «Κοίτα με στα μάτια» του Νίκου Γκάτσου από την «Αθανασία» («Κοίτα με στα μάτια κι έλα πιο κοντά/ άγια μου καρδιά κι αγαπημένη/ άκουσα κι απόψε πόρτα να χτυπά/ πέτρες θα κυλάν οι πεθαμένοι»...). Μεταξύ των ανθολογουμένων με ποιήματά τους ή με κείμενα και οι: Μανώλης Αναγνωστάκης, Νικηφόρος Βρεττάκος, Γιάννης Δάλλας, Λιλή Ιακωβίδη, Εκτωρ Κακναβάτος, Γιάννης Κοντός, Γιάννης Κουτσοχέρας, Ερση Λάγκε, Τζένη Μαστοράκη, Μανώλης Μαυρολέων, Ρίτα Μπούμπη-Παπά, Δημήτρης Παπαχρήστος, Γιάννης Ρίτσος, Ντίνος Σιώτης, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Ελλη Αλεξίου, Βασίλης Βασιλικός, Λεία Βιτάλη, Ρέα Γαλανάκη, Γιώργος Ιωάννου, Μήτσος Κασόλας, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Γιώργος Μανιώτης, Κώστας Ταχτσής, Ευγενία Φακίνου, Γιώργος Χειμωνάς.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αφιέρωμα
Ποίηση
Λογοτεχνία
Επέτειος Πολυτεχνείου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνεντεύξεις
«Με τρομάζει το μίσος για όποιον αντιστέκεται στην αθλιότητα»
Αφιέρωμα
Ακούγεται πρώτη φορά έπειτα από 40 χρόνια
Ο άγνωστος ύμνος του πολυτεχνείου
Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου
Τρόμος από την Ιταλία
Θέατρο
Θεατρικό ταξίδι χωρίς όρια
Θέατρο
Σινεμά
Σινεμά
Πήγα Cinema
Μουσική
Μουσική
Λογοτεχνία
Η εξέγερση στη λογοτεχνία
Εικαστικά
Εικαστικά