Έντυπη Έκδοση

Αυτοπροσωπογραφίες και σκιές

***Ρίτσαρντ Καπισίνσκι

Αυτοπροσωπογραφία ενός ρεπόρτερ

επιλογή κειμένων και εισαγωγή: Κριστίνα Στρόντσεκ, μτφρ.: Αλεξάνδρα Πολωνίδου

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 176, ευρώ 14

Θρυλική μορφή του ρεπορτάζ, που το συγγένεψε με τον μύθο της λογοτεχνίας, και κορυφαίος δημοσιογράφος, ο Ρίτσαρντ Καπισίνσκι συστήνεται εδώ μέσα από μια συλλογή αποσπασμάτων συνεντεύξεων και διαλέξεων, με πολύ πάθος και ένα υφέρπον δέος. Γεννημένος το 1932 στο Πινσκ της Πολωνίας, ξεκίνησε την καριέρα του σε μια εποχή που «δεν υπήρχε τηλεόραση, ο κόσμος άκουγε λίγο ραδιόφωνο, και αυτό που κυριαρχούσε ήταν ο έντυπος λόγος». Αυτόν και κατεξοχήν υπηρέτησε -«Δουλεύω πολύ κάθε πρόταση. Μετά τις προτάσεις μέσα στις παραγράφους, μετά τις παραγράφους, μετά τις σελίδες, ύστερα τα κεφάλαια»- στα πολυάριθμα ταξίδια του, επί μισό αιώνα, ανά τον κόσμο, καλύπτοντας επαναστάσεις, συγκρούσεις, πολέμους, ανατροπές και ταραχές σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική, και συνομιλώντας με τους επιφανείς ή και αφανείς, αλλά κρίσιμους πρωταγωνιστές τους. Το ραδιόφωνο, αλλά κυρίως η τηλεοπτική εικόνα, που τον βρήκαν περίπου στα μισά της δημοσιογραφικής αυτής διαδρομής, ενίσχυσαν την προσήλωσή του στον γραπτό λόγο, και από κοντά, την κριτική του στον σύγχρονο κόσμο και την οργισμένη απελπισία του για την αυξανόμενη φτώχεια και εκμετάλλευση του Τρίτου Κόσμου. Σπίτι του θεωρούσε τις αυτοσχέδιες βιβλιοθήκες που έστηνε στα δωμάτια των ξενοδοχείων - είχε άλλες πέντε σε Μεξικό, Οξφόρδη, ΗΠΑ, Ντακάρ και Λάγκος και μια τριώροφη στην πατρίδα. Συνομιλητές, τα γραπτά του (στα ελλ.: Εβενος, το χρώμα της Αφρικής, Ταξίδια με τον Ηρόδοτο, Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου - από τις εκδόσεις Μεταίχμιο). Μετά θάνατον (2007) κατηγορήθηκε από πολωνό συνάδελφό του ότι η λογοτεχνική του κλίση είχε νοθεύσει την αξιοπιστία πολλών από τα σημαντικά ρεπορτάζ που παρουσίαζε για πραγματικά. «Ποτέ δεν συνάντησε τον Τσε ούτε στήθηκε σε εκτελεστικό απόσπασμα», υποστήριξε ο Αρτουρ Ντομοσλάφσκι. Ποιος μπορεί να πει και να τραβήξει εκ των υστέρων τη διαχωριστική γραμμή; Αλλωστε ακόμη και η γενέτειρα πόλη του από την Πολωνία πέρασε στη Λευκορωσία.

***Πάνος Καρνέζης

Το μοναστήρι

εκδόσεις Λιβάνη, σ. 301, ευρώ 15

Κάνοντας μια σύντομη παρέκκλιση από την ελληνική θεματολογία ο 42χρονος Πάνος Καρνέζης εγγράφει το Μοναστήρι του σε μια ερημική τοποθεσία, στα βουνά της Νότιας Ισπανίας. Με αφετηρία τη «φανταστική εικόνα μιας βαλίτσας αφημένης στα σκαλοπάτια ενός μοναστηριού», στη διάρκεια ενός πρόσφατου ταξιδιού του στη χώρα, ο γεννημένος στην Αμαλιάδα Καρνέζης, που ζει όμως τη μισή του ζωή στη Βρετανία, σκέφτεται στα ελληνικά, αλλά πάντα γράφει κατευθείαν στ' αγγλικά, στήνει ένα αριστοτεχνικό σκηνικό μαγικού ρεαλισμού. Εκεί, στο μισογκρεμισμένο μοναστήρι της Παναγίας του Ελέους, η ηθελημένη μοναξιά και απομόνωση έξι μοναχών θα διαρραγεί όταν η ηγουμένη Μαρία Ινές ανακαλύψει στην είσοδο μια βαλίτσα με ένα νεογέννητο αγοράκι μέσα. Από τον «αδέξια κομμένο ομφάλιο λώρο» του θα εισβάλλει το καταχωνιασμένο στη λήθη παρελθόν και ο στάσιμος χρόνος της μοναστικής ζωής θα μεταβληθεί σ' ένα άπιαστο ποτάμι δράσης. Η πυρηνική ιστορία, ο τόπος, ο χρόνος αλλά και η θρησκεία ή η μεταφυσική δεν αποδεικνύονται παρά αφηγηματικό πρόσχημα και μήτρα υποδοχής για μια πλούσια μυθοπλασία που οικονομεί χωρίς περιττές φιλοδοξίες τα εκφραστικά της μέσα και παραδίδεται ανερυθρίαστα (!) στις βουλές και στις παλινωδίες των ηρώων της. Μη γελιέστε, ο συγγραφέας του Λαβύρινθου και του Πάρτι γενεθλίων έχει πάντα την τελευταία λέξη, ακόμη κι αν φεύγοντας αφήνει πίσω του την πόρτα ανοιχτή.

***Νίκος Παναγιωτόπουλος

Από το καλάθι των αχρήστων

εκδόσεις Πατάκη, σ. 272, ευρώ 16,50

Αν η «μνήμη είναι επιλεκτική», τότε δεν είναι παρά ακόμη μία... ιστορία, και μέσα στη εν δυνάμει αυθαιρεσία της κρύβονται τα σπέρματα μιας περισσότερο ή λιγότερο εκρηκτικής φαντασίας! Μιας απολαυστικής αφήγησης! Εξαρτάται φυσικά από τον μάστορα! Και στην «κολοβή και άτυπη» αυτή βιογραφία, που κυκλοφορεί από τη σειρά «Η Κουζίνα του σκηνοθέτη», ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, αυτός ο «ανυπόμονος» που «από σύμπτωση» έγινε σκηνοθέτης, επιβεβαιώνει την αφηγηματική μαεστρία του. Καθώς οι δρόμοι του πραγματικού (άραγε υπάρχει;) και του κινηματογραφικού διασταυρώνονται, τα Χρώματα της Ιριδας, οι Τεμπέληδες της Εύφορης Κοιλάδας, οι Φίλοι, η Νύχτα που μένει (ή δεν απομένει), με αυτή ή τη σειρά που ο καθένας αγαπά, οι έρωτες, οι πόλεις, οι συνομιλητές, οι ταινίες των άλλων, αποκαλύπτουν τους συνδετικούς αρμούς τους σε μια ενιαία, χαμηλόφωνη, αλλά συναρπαστική ιστορία. Ποιος δεν θα ζήλευε ένα τέτοιο καλάθι αχρήστων;

***Παναγιώτης Νάννος

Σκιές οδοιπόρων

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 392, ευρώ 18

Ενα παλιό αρχοντικό, στο κέντρο μιας επαρχιακής πόλης, γίνεται η εύλογη αιτία οικογενειακού καβγά. Ο γιος θέλει να το γκρεμίσει και να το εκμεταλλευτεί, ο πατέρας αντιστέκεται. Ετσι η... αντιπαροχή θα δοθεί στον εκ Καρδίτσης συγγραφέα, που με φόντο τα πρόσφορα σε δράση, τραύματα και ανατροπές ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, θα αναπτύξει σε ένα «μυθιστόρημα-ποταμό» την ταραχώδη οικογενειακή ιστορία. Απέναντι σε μια Ιστορία «μαμή που ξεγεννούσε διαρκώς ιστορικά γεγονότα», η μυθιστορηματική γραφή επιστρατεύει ένα μείγμα ρεαλισμού και ποιητικότητας. Ποιος βγαίνει κερδισμένος; Τα σημεία!...

***Μοσχούλα Κοντοσταύλου

Η γυναίκα με το καθρεφτάκι

διηγήματα

εκδόσεις Αρμός, σ. 248, ευρώ 15

Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου, ποια είναι η ωραιότερη; Η ...μοναξιά! Εκεί όπου οι γυναίκες μπορούν συχνά-πυκνά να αναπλάθουν αλλά και να βιώνουν κατά το δοκούν τις ζωές τους, μακριά από αδιάκριτα βλέμματα. Εκεί εισχωρεί η γραφή τής Κοντοσταύλου, δίνοντας αρχικά τη σκυτάλη στη Θεοκτίστη -κεντρική ηρωίδα, αλλά και alter ego της συγγραφέως- και έπειτα στα άλλα πρόσωπα που την περιβάλλουν: την Ειρήνη, από την αυλή του Πειραιά, την Αρμελίνα, την Αννέτα με το καθρεφτάκι, τη Γρανέτα, την Τζανετίνα. Μυθιστορηματικός χρόνος: Κατοχή και Εμφύλιος (κυρίως), τόπος: Κυκλάδες και θάλασσα Αιγαίου: «θαλασσοφίλητο, θαλασσόδεντρο, θαλασσόχορτο ή θαλασσοδαρμένο»!... Γυναικείες ζωές, εσωστρέφεια και παλιά δαντέλα.

***Σλαβόι Ζίζεκ

Βία, έξι λοξοί στοχασμοί

μτφρ.: Νεκτάριος Καλαϊτζής

εκδόσεις Scripta, σ. 289

Οταν ακούς το όνομα Ζίζεκ, με αναμφισβήτητες ακαδημαϊκές περγαμηνές και πρωτοπόρα σκέψη, αποτελώντας για πολλούς το ίνδαλμα της σύγχρονης φιλοσοφίας, έχεις σοβαρούς λόγους που αποφασίζεις να αναμετρηθείς, λοξά και όχι ευθέως, με τη βία. Αποφεύγεις, εκτός από το προφανές, «τη συντριπτική φρίκη που μας προκαλούν οι βίαιες πράξεις και τη συμπάθεια που νιώθουμε για τα θύματα», τις ηθικοποιημένες απλουστεύσεις, τον υποκριτικό ανθρωπισμό, τον παραμορφωτικό διαμεσολαβητή των ΜΜΕ - ό,τι «μας εμποδίζει να σκεφτούμε». Αντλώντας από ένα ευρύ πεδίο υψηλής αλλά και λαϊκής κουλτούρας, ο Ζίζεκ διαπερνά το εύκολα καταδικαστέο, στοχεύοντας σε μια «νηφάλια εννοιολογική ανάπτυξη της τυπολογίας της βίας», παρέχοντας στο πλούσιο και προκλητικό αυτό βιβλίο κάθε δυνατότητα για την καταληκτική προτροπή της εισαγωγής: πρέπει «να μελετήσουμε, να μελετήσουμε και να μελετήσουμε» τι προκαλεί τη βία.

***Ακης Κοσώνας

Το πείραμα - Η Γιουγκοσλαβική εμπειρία και η διάλυση των Βαλκανίων

εκδόσεις Αρμός, σ. 144, ευρώ 13

Το μέλλον είχε ήδη σχεδιαστεί, και η απόφαση των ΗΠΑ είχε ληφθεί: η Γιουγκοσλαβία έπρεπε να διαλυθεί, ανοίγοντας τον δρόμο για την ίδρυση νέων, μικρότερων και πιο ανίσχυρων κρατών. Ποιοι ήταν οι κερδισμένοι και ποιοι οι χαμένοι, προφανείς και λιγότερο εμφανείς της βαλκανικής κρίσης; Το βιβλίο του Κοσώνα φωτίζει πρόσωπα και παραμέτρους που δεν εμπλουτίζουν απλώς τις γνώσεις μας, αλλά αναδεικνύουν τις ανατριχιαστικές αναλογίες και παραλλαγές όλων των σκηνικών κρίσης. Γιατί κάποιοι φαίνεται πως κάθε φορά βγαίνουν πολλαπλώς κερδισμένοι.

***Πατρίτσια Μαρξ

Αν μ' αφήσεις θα...

μτφρ.: Εύη Βαγγελάτου

εκδόσεις Μοντέρνοι Καιροί, σ. 244, ευρώ 15,90

Κρύο ή ζεστό, η εκδίκηση είναι ένα πιάτο ευρηματικό, και ουαί στους υπερόπτες θύτες που γίνονται τα ανυποψίαστα θύματα! Το καρφωμένο μαχαίρι στο εξώφυλλο του βιβλίου δείχνει κατά πού τραβάει η πένα τής Μαρξ, και πόσο βαθύ θα είναι το τραύμα στον αμετανόητο νάρκισσο Γιουτζίν! Οσο για τα επίπεδα της ιστορίας; Ανάλογα με τις βαθμίδες προδοσίας ...«ώσπου ανακάλυψα ότι δεν ήμουν το τρίτο, αλλά ίσως το τέταρτο ή το πέμπτο πρόσωπο στον γάμο του...».

***Πολ Φρίντμαν

Μπαχαρικά και μεσαιωνική φαντασία

μτφρ.: Ντίνα Σιδέρη

εκδόσεις Κονιδάρη, σ. 299

Πιπέρι, κανέλα, άμπαρι ή μόσχος, μπαχαρικά κάθε λογής, εξωτικά και σπάνια ή πιο καθημερινά και συνήθη, κομμάτι της πραγματικότητας ή πυροδότης της φαντασίας, αναδεικνύονται στην εμπεριστατωμένη μελέτη του Φρίντμαν (καθηγητή Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Γέιλ) μοχλός αλλά και ερμηνευτικό εργαλείο της ιστορίας του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Πληθώρα γεύσεων, αρωμάτων αλλά και έρευνας και βιβλιογραφικών αναφορών συνθέτουν ένα αφηγηματικό παζλ, που δεν απευθύνεται μονάχα σε εξειδικευμένο κοινό.

***Ζακ Λακαριέρ

Στα ίχνη του Παυσανία

μτφρ.: Ειρήνη Ραφαήλ

εκδόσεις Χατζηνικολή σ. 384, ευρώ 21, 40

Στους χαλεπούς καιρούς μας, που το πάθος για την Ελλάδα φαντάζει συχνά αναιμικό, το βιβλίο του Λακαριέρ μοιάζει με αφηγηματική παρηγορία. Οχι γιατί η συνάντηση με τον Παυσανία μάς ταξιδεύει σ' ένα παρελθόν από το οποίο έχουμε περισσότερα καλά από δεινά να θυμόμαστε, αλλά γιατί -κυρίως- το κείμενο γίνεται ο τόπος μιας πλούσια παραστατικής συνάντησης, στο αφηγηματικό παρόν της οποίας κάτι διασωζόταν ακόμη από τη μετέπειτα ισοπεδωτική, ελαφρολαϊκή επιδρομή!

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Υπαρξιακός τρόμος
Το πένθος ταιριάζει στον καλλιτέχνη
Η ευαίσθητη οξυδέρκεια του Γιάννη Δάλλα
Εν τη ρίμα του λόγου / Μαρία Βουμβάκη
Τραγούδια και θρύλοι
Το τραύμα Πουλαντζάς
Περιεχόμενο εναντίον μορφής: Μια αντι-ρομαντική σύλληψη στην καρδιά του ρομαντισμού
Τι ξέρουμε για τον Σαίξπηρ;
Γέλιο σαν κοφτερό λεπίδι
Πλουσιοπάροχα τοξικό
Ερωτες και δρόμοι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Υπαρξιακός τρόμος
Το πένθος ταιριάζει στον καλλιτέχνη
Η ευαίσθητη οξυδέρκεια του Γιάννη Δάλλα
Εν τη ρίμα του λόγου / Μαρία Βουμβάκη
Αυτοπροσωπογραφίες και σκιές
Τραγούδια και θρύλοι
Το τραύμα Πουλαντζάς
Περιεχόμενο εναντίον μορφής: Μια αντι-ρομαντική σύλληψη στην καρδιά του ρομαντισμού
Τι ξέρουμε για τον Σαίξπηρ;
Γέλιο σαν κοφτερό λεπίδι
Πλουσιοπάροχα τοξικό
Ερωτες και δρόμοι
Μουσική
Στο ντιβάνι του δισκαναλυτή
Συνέδριο για τη Θεοφαγία - Ανθρωποφαγία
Παραίνεση για την θεραπεία της ψυχής από τον Κύριο Κανίβαλο
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα ψέματα πληρώνονται ...στο τραγούδι
Δυνατή φωνή με ανοίγματα στην ποίηση
Αρχαίο δράμα
Ο Προμηθέας του Αισχύλου και η διαλεκτική της ανθρώπινης συνείδησης