Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

Πεντάλ

  • Υπάρχει τέχνη, μα δεν υπάρχουν καλλιτέχνες

    Αυτό είναι το πρώτο

    Που έχω καταλάβει

    Ο χρόνος είναι η ηχώ

    Ενός πέλεκυ

    Μέσα στο δάσος

    Φίλιπ Λάρκιν (1922-1985), άγγλος ποιητής, νουβελίστας και κριτικός σε θέματα μουσικής τζαζ. Το συγκεκριμένο έχει τίτλο τη λατινική αρίθμησή του ( XXVI) και περιέχεται στο Βορινό Πλοίο, απ' όπου, μαζί με τα υπόλοιπα, το μετέφρασε ο Χάρης Βλαβιανός. Ο ποδηλάτης το προτάσσει γιατί έχει την εμμονή του με τον λεπτοφυή θόρυβο του χρόνου.

    ****************

    Παρωχημένα επίκαιρα λόγια

    Σε όλη μου τη ζωή, αν κρίνω από την ηρεμία της συνείδησής μου, ούτε με λόγο, με πράξη ή με λογισμό ούτε στα διηγήματά μου ή στα κωμειδύλλιά μου, δεν έχω επιθυμήσει τη γυναίκα τού πλησίον μου, δεν του έκλεψα τον σκλάβο του, το βόδι του, ούτε κανένα από τα ζώα του κοπαδιού του. Δεν υπήρξα υποκριτής, δεν κολάκεψα τους ισχυρούς ούτε επιδίωξα την εύνοιά τους, δεν έκαμα εκβιασμούς, δεν άφησα να με ζουν οι άλλοι. Η αλήθεια είναι πως το έριχνα στην τεμπελιά, πως έχω γελάσει με την ψυχή μου, έκαμα μπόλικο φαγοπότι και ζωή παραλυμένη, μα όλα αυτά είναι προσωπικά ζητήματα και μου δίνουν το δικαίωμα να νομίζω πως σ' ό,τι αφορά την ηθική, δεν ξεφεύγω από τον μέσο όρο προς αυτή ή την άλλη κατεύθυνση. Ούτε ανδραγαθήματα κάνω ούτε αχρειότητες, είμαι σαν όλο τον κόσμο, αμάρτησα, αλλά με την ηθική οι δυο μας είμαστε πάτσι, αφού τ' αμαρτήματα αυτά τα πληρώνω με το παραπάνω, μ' όλες τις σκοτούρες που φέρνουν.

    (...)

    Οσο για τη λέξη «τέχνη» τη φοβάμαι όπως φοβούνται οι εμπόρισσες τα φαντάσματα. Οταν μου μιλούν για ό,τι είναι καλλιτεχνικό ή δεν είναι, ό,τι είναι θεατρικό ή δεν είναι, για τάσεις, για ρεαλισμό και τα λοιπά, τα χάνω, μισοσυμφωνώ και απαντώ μ' εκείνες τις συνηθισμένες μισοαλήθειες που δεν αξίζουν δεκάρα. Εγώ όλα τα έργα τα χωρίζω σε δύο κατηγορίες: αυτά που μ' αρέσουν κι όσα δεν μ' αρέσουν. Κι αν με ρωτήσετε γιατί μ' αρέσει ο Σαίξπηρ κι όχι ο Ζλατοβράτσκι, δεν θα μπορώ να σας απαντήσω. Ισως με τον καιρό, όταν θα έχω γίνει εξυπνότερος, να αποκτήσω άλλα κριτήρια, μα για την ώρα όλες οι κουβέντες περί τέχνης με κουράζουν και τίποτα περισσότερο. Μου φαίνεται πως συνεχίζουν όλες εκείνες τις σχολαστικές συζητήσεις που εξαντλούσαν τους ανθρώπους του Μεσαίωνα.

    Το διήγημα πρέπει να το γράφετε επί πέντε έξι μέρες και να το συλλογίζεστε διαρκώς σ' αυτό το διάστημα, ειδεμή δεν θα τα βγάλετε πέρα με τις φράσεις σας. Πριν μπει στο χαρτί, η κάθε φράση πρέπει να μένει δύο μέρες στο μυαλό σας για να λαδωθεί. Βέβαια η δική μου τεμπελιά δεν μ' αφήνει ν' ακολουθήσω αυτό τον κανόνα, αλλά τον συστήνω τόσο περισσότερο σ' εσάς που είστε νέος, αφού κι εγώ ο ίδιος δοκίμασα στον εαυτό μου τις ιδιότητές του. Τα χειρόγραφα όλων των μεγάλων συγγραφέων ξέρω πως είναι μουντζουρωμένα, γεμάτα ξυσίματα, διορθώσεις και σβησίματα, κι αυτά πάλι είναι ξανασβησμένα και λερωμένα.

    Γενικά ό, τι καλό υπάρχει στα διηγήματα είναι πως μπορείς να είσαι μέρες ολόκληρες με την πένα στο χέρι χωρίς να καταλαβαίνεις ότι οι ώρες περνούν και ταυτόχρονα να αισθάνεσαι κάποια ζωτικότητα. Αυτά, από την άποψη της υγιεινής. Οσο για την άποψη της χρησιμότητας, το να συνθέσεις ένα καλό διήγημα, και να χαρίσεις στον αναγνώστη καμιά δωδεκαριά στιγμές ενδιαφέρουσες, δεν είναι, όπως λέει ο Γκιλιαρόφσκι, ποντικοπορδή.

    Ο αναγνώστης μπορεί και να μη δυσκολεύτηκε να καταλάβει ότι τα τέσσερα πενιχρά αποσπάσματα είναι από την αλληλογραφία του Αντον Τσέχοφ. Λέω «πενιχρά» γιατί η αλληλογραφία αυτή είναι πλούσια, αλλά χωρίς καμώματα και υστερόβουλες σκέψεις υστεροφημίας. Απόψεις ξεκάθαρες, καθότι χωνεμένες, αγάπη για τον οικονομικό και οικονομημένο λόγο. Δεν ξέρω αν κυκλοφορεί ακόμη από τον Κέδρο το βιβλίο, σε μετάφραση της Μέλπως Αξιώτη. Αλλη ζωή κι αυτή! Καμιά φορά ο ποδηλάτης, στις στάσεις του, το σκέφτεται με μοιρολατρική μελαγχολία. Σάμπως το θάρρος, η απελπισία, και το ταλέντο να χαίρεσαι τέχνη και ζωή, να πηγαίνουν μαζί. Δεν το υπερασπίζομαι σαν κανόνα. Αλλά οσάκις συμβαίνει, τότε δεν λείπει πραγματικά τίποτα, και μόνον εκεί μου φαίνεται ότι ο άνθρωπος μπορεί να ισχυριστεί ότι υπερέχει σαν είδος του υπόλοιπου ζωικού βασίλειου.

    ΑΥΓΗ

    Να ζητάς και ν' ακούς έναν πετεινό

    Απόμακρα να κράζει

    Να τραβάς τις κουρτίνες

    Και να βλέπεις τα σύννεφα να ταξιδεύουν -

    Πόσο παράξενο

    Να 'ναι η καρδιά ανέκφραστη

    Και ψυχρή όσο αυτά.

    Ξανά ο Φίλιπ Λάρκιν, σε μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού.

    Μέρη, τοπία, ζώα, πράγματα: στην πραγματικότητα όλα αυτά δεν ξέρουν τίποτα για μας - περνούμε από μέσα τους σαν την εικόνα μας απ' τον καθρέφτη. Περνούμε από μέσα τους: σ' αυτό συνοψίζεται η σχέση μας μαζί τους, κι ο κόσμος γίνεται απροσπέλαστος σαν εικόνα: από πουθενά δεν μπορούμε να εισχωρήσουμε. (...) Δεν έτυχε να προσέξετε πως εδώ έγκειται όλη η μαγεία της τέχνης, η τρομερή και ηρωική της δύναμη; Στο ότι μας συγχέει με το απόλυτα ξένο, μετατρέποντας εκείνο σε εαυτό μας και τον εαυτό μας σε εκείνο, αποθέτει τον πόνο μας πάνω στα πράγματα και, μέσα από καθρέφτες που στρέφονται γοργά, προβάλλει μέσα μας το ασυνείδητο στοιχείο και τη φυσικότητα των πραγμάτων.

    Στις μέρες μας, που η κυρίαρχη μηχανοκίνητη ενέργεια πόρρω απέχει από τη δημιουργία γαλήνης, η φήμη προκαλεί, αν τη θέσουμε σε λειτουργία, περίπου την ίδια φασαρία μ' ένα τεράστιο τυπογραφείο. Παύουμε πια ν' ακούμε τα ίδια μας τα λόγια ανάμεσα στους χιλιάδες τροχούς και τους ιμάντες της φήμης. Κάθε καινούριο πρόσωπο που μπαίνει στον χορό έχοντας κατά νου τον άνθρωπο που τον τυλίγουν όλα αυτά, καταλήγει να ζευτεί κι αυτό στη μηχανή και συμβάλλει στην τερατώδη δραστηριότητά της, καθώς αυτή λυσσομανά. Η φήμη δρα οπωσδήποτε γοργά σε μια τέτοια εποχή, αφού τα αποτελέσματά της εξανεμίζονται τόσο σύντομα. Ακόμη και οι πιο νέοι ζουν ανάμεσα σ' αυτές τις μηχανές της φήμης που στήνουν γύρω τους κάποιος εκδότης και μερικοί φίλοι. Σχεδόν σπανίζει να βρεθείς απέναντι σε κάποιον που επιδίδεται με σοβαρότητα παραμένοντας στο κέντρο της δικής του γαλήνης ή της μελωδίας του, κοντά στους τίμιους χτύπους της καρδιάς του. (...) Η περιέργεια και τα ήθη του κοινού αναζητούν και βρίσκουν προσωπικότητες· δεν υπάρχει ανάγκη ωστόσο για κάτι τέτοιο. Σε εποχές σαν κι αυτήν υπάρχει τέχνη, μα δεν υπάρχουν καλλιτέχνες.

    Τον άτιμο τον Ρίλκε. Πόσες φορές θα τον βρούμε μπροστά μας!

    Ο οδηγός του ποιητή για τη ζωή, ανθολόγηση Ulrich Baer, μετάφραση Αλεξάνδρα Νικολακοπούλου, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2006.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Υπαρξιακός τρόμος
Το πένθος ταιριάζει στον καλλιτέχνη
Η ευαίσθητη οξυδέρκεια του Γιάννη Δάλλα
Εν τη ρίμα του λόγου / Μαρία Βουμβάκη
Αυτοπροσωπογραφίες και σκιές
Τραγούδια και θρύλοι
Το τραύμα Πουλαντζάς
Περιεχόμενο εναντίον μορφής: Μια αντι-ρομαντική σύλληψη στην καρδιά του ρομαντισμού
Τι ξέρουμε για τον Σαίξπηρ;
Γέλιο σαν κοφτερό λεπίδι
Πλουσιοπάροχα τοξικό
Ερωτες και δρόμοι
Μουσική
Στο ντιβάνι του δισκαναλυτή
Συνέδριο για τη Θεοφαγία - Ανθρωποφαγία
Παραίνεση για την θεραπεία της ψυχής από τον Κύριο Κανίβαλο
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα ψέματα πληρώνονται ...στο τραγούδι
Δυνατή φωνή με ανοίγματα στην ποίηση
Αρχαίο δράμα
Ο Προμηθέας του Αισχύλου και η διαλεκτική της ανθρώπινης συνείδησης