Έντυπη Έκδοση

Ποτέ πια...

Ηλίας Λ. Παπαμόσχος

Λειψή αριθμητική

εκδόσεις Κέδρος, σ. 256, 16 ευρώ

Τι θ' απογίνουν οι εικόνες των νεκρών που υπάρχουν στα μάτια σου; Πώς μπορείς να τις αφήσεις σε κάποιον;

Ελιά Κανέττι «Η μυστική καρδιά του ρολογιού»

Τα περισσότερα διηγήματα της τρίτης συλλογής του Ηλία Παπαμόσχου είναι εμποτισμένα με ένα έκδηλο αίσθημα πένθους. Η έκδοση έρχεται ακριβώς πέντε χρόνια μετά την πρώτη συλλογή του, που έδειχνε, σύμφωνα και με τον τίτλο της, σαν προσκλητήριο νεκρών. «Καλό ταξίδι, κούκλα μου...», ήταν ο συγκινημένος αποχαιρετισμός του αφηγητή, στο ομότιτλο με το βιβλίο διήγημα, προς την αδελφή του. «Κυνήγι» στάθηκε και εκείνη της επάρατου νόσου. Πρόωρο, όμως, κυνήγι, όχι από «του χρόνου τα κυνήγια», όπως είναι ο τίτλος της δεύτερης συλλογής, που εκδόθηκε τον επόμενο χρόνο, αγκαλιάζοντας, όπως άλλωστε και η πρώτη, όλους τους προσφιλείς νεκρούς. Οπότε, μια τρίτη συλλογή παραξενεύει, καθώς θα αναμενόταν να έχει εξαντληθεί το πένθος ως ζωοποιός τρόπος συγγραφής. Κι όμως, ο Παπαμόσχος επιμένει σε παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα και μάλιστα, υπερδιπλασιάζει τα διηγήματα. Από 16 διηγήματα, που είχαν οι δύο πρώτες συλλογές, η τρίτη μετράει 34.

Το θέμα, λοιπόν, θεωρείται για τον συγγραφέα «αμετάθετο». Εδώ, μάλιστα, το πένθος δεν περιορίζεται στον στενό κύκλο των συγγενών. Ακριβέστερα, δεν πρόκειται καν για πένθος, όπως εκείνο που εκδηλώνει κανείς πηγαίνοντας στις κηδείες και στα μνήματα. Πρόκειται για τη βαθιά θλίψη, που μας κατακλύζει, καθώς, μεγαλώνοντας, η ακολουθία των νεκρών μας συνεχώς μακραίνει. Φτάνει έτσι να μοιάζει σαν εκείνες τις ακολουθίες των αριθμών, που λένε οι μαθηματικοί πως τείνουν στο άπειρο. Παρ' όλο που, σε κάθε διήγημα, ο αφηγητής προσπαθεί να βάλει δίπλα στο θανατικό κάτι ζωντανό, μήπως και το άθροισμα ξεφύγει από το μηδέν, η διάθεσή του μένει σταθερά προσκολλημένη στην απουσία, λες και γνωρίζει «λειψή αριθμητική».

Πιθανώς αυτή τη διάθεσή του να τη συντηρεί και η ατμόσφαιρα της παραλίμνιας γενέθλιας πόλης, της Καστοριάς, η οποία παραμένει μόνιμη σκηνογραφία όλων των διηγήσεων. Αλλωστε, ο νόστος του Παπαμόσχου φαίνεται πως γέννησε εντός του τον συγγραφέα ή, έστω, συνέβαλε στην εκδήλωσή του, δεδομένου, μάλιστα, πως τα πρώτα διηγήματά του δημοσιεύτηκαν σε εβδομαδιαία εφημερίδα της πόλης και όχι σε αθηναϊκό έντυπο, όπως θα είχε τη δυνατότητα, μια και υπήρξε προηγουμένως κάτοικος πρωτευούσης. Η διάθεσή του καταλήγει μελαγχολική ακόμη κι όταν αφορά, πέραν των ανθρώπων, τα άλλα ζωντανά. Στα καλύτερα της συλλογής συγκαταλέγεται το διήγημα «Τα κοράκια», που συνοδεύεται και από ένα δεύτερο σύντομο διήγημα ως επιμύθιο. Δυο πουλιά σκουντάνε με το ράμφος ένα μικρό ψόφιο, που κείτεται στα κεραμίδια, σαν να αποθέτουν τελευταίο ασπασμό. Μετά, παραστέκονται στο τσιμπολόγημα του νεκρού σώματος από μια καρακάξα, σαν τοποτηρητές του μακάβριου αφανισμού της σάρκας. Ολα αυτά διαδραματίζονται μέσα στο διήγημα και είναι κατακαλόκαιρο. Τον χειμώνα, στο επιμύθιο, τα κοράκια επανέρχονται. Θάβουν κάτι στο χιόνι, ακριβώς στο σημείο όπου βρισκόταν το νεκρό πουλί, σαν να κάνουν μακαριά. Ο αφηγητής εξανθρωπίζει όσα βλέπει, ενώ στο μονόχορδο κρώξιμο των πουλιών ακούει το θλιβερό, «ποτέ πια», από «Το κοράκι» του Εντγκαρ Αλαν Πόε. Μόνο σε ορισμένα διηγήματα, όπως «Οι πελεκάνοι» ή ένα άλλο για λιοντάρια και χρυσαετούς, ο αφηγητής, παρακολουθώντας την αυτάρκεια και την προσαρμοστικότητα των υπόλοιπων έμβιων όντων, φαίνεται σαν να το φιλοσοφεί. Πάντως, ως μοτίβο, το «ποτέ πια» θα ταίριαζε στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής, ακόμη κι όταν ο αφηγητής, κατ' εξαίρεση, ανατρέχει σε ένα διασκεδαστικό περιστατικό ή σε κάποιο ερωτικό συναπάντημα.

Πιο συμφιλιωμένος με τον θάνατο δείχνει ο αφηγητής, όταν ανακαλεί αυτούς που μακροημέρευσαν. Οπως στο «Τούρτα τάρτα», που αποτυπώνει την απόλαυση μιας γερόντισσας, όταν τρώει λάθρα το γλυκό και αγαλλιάζει γεμάτη ικανοποίηση σαν παιδί που κάνει ζαβολιά. Ή στο «Χούι» ενός πάππου, που, μέχρι την τελευταία ώρα, ο νους του βρίσκεται στο πονηρό. Σε αυτά τα διηγήματα, οι μνημονικές αναδρομές δείχνουν, κυριολεκτικά, βουτηγμένες στο μέλι της νοσταλγίας. Ισως, το αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα να είναι το «Φως αθέριστο». Πρόκειται για ένα από τα λιγοστά μεγάλα διηγήματα της συλλογής, που θα μπορούσε να απλωθεί και σε νουβέλα. Εδώ, η αφήγηση ξεκινά ως ελεγεία του τόπου για να επικεντρωθεί, στη συνέχεια, σε μια ηλικιωμένη, που είναι δεμένη μαζί του. Στο πρόσωπό της ιστορούνται, όπως σε εποποιία, τα βάσανα των αλλοτινών γυναικών, ενώ δίνονται σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην αγάπη που έτρεφαν για τον σύντροφό τους και η οποία έφτανε μέχρι τον τάφο. Κατά κανόνα, όμως, τα εκτενέστερα διηγήματα δεν εστιάζουν σε ένα θέμα. Τα περισσότερα έχουν αποσπασματικό χαρακτήρα, συνδέοντας περιστατικά διαφορετικών χρονικών στιγμών ή κάνοντας περάσματα από το ξύπνιο στο όνειρο. Ο Παπαμόσχος ανήκει στους όλο και λιγότερους συγγραφείς που κατορθώνουν να δημιουργήσουν την αίσθηση πως πρόκειται για ενύπνιο, χωρίς να το δηλώνουν προγραμματικά. Το εντελέστερο διήγημα αυτής της τεχνικής φέρει τον τίτλο «Τα άδεια κοχύλια».

Κατά τ' άλλα, στη συλλογή υπερισχύουν τα σύντομα διηγήματα. Οχτώ από αυτά χωράνε σε μία σελίδα, χωρίς, ωστόσο, να περιορίζονται σε ένα ενσταντανέ. Μερικά υπαινίσσονται, μάλιστα, ολόκληρη ιστορία, την οποία και αφηγούνται γλαφυρά, όπως το ομότιτλο της συλλογής. Αντίστοιχα διηγήματα των 200-300 λέξεων θα μπορούσαν να ζητηθούν ως τεστ στις σχολές δημιουργικής γραφής για να ξεχωρίσουν την ήρα από το τυχόν στάρι. Υποθέτοντας, βεβαίως, πως οι διδάσκοντες διήγημα στέκονται στο ύψος τους. Οσο για τον Παπαμόσχο, αυτός αρμενίζει πλησίστιος στη λιμναία περιοχή του διηγήματος, φουσκώνοντας τα πανιά με την ηδύτητα της γλώσσας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Στον μυστικό κήπο του Θαλασσινού κοιμητηρίου με έλξη
Μακριά από το σώμα με λόγο οργής
Ο «πρωτόγονος κομμουνισμός» δεν είναι απλώς ένας ρομαντικός μύθος
Στα άδυτα μιας «ειδικής» λογοτεχνικής κριτικής
Ερμαια και ήρωες
Πρίγκιπες με ιστορίες γραφής χαμογελώντας στην Ελλη που γίνεται αόρατη
Πλήρους απασχόλησης τρόμος της θνητότητας
ΟΙ «ΚΛΑΣΙΚΟΙ» της νέας χιλιετίας
Οδός Κυλινδρικού Πύργου Δρομάκι Αγοράς του Μαλλιού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Στον μυστικό κήπο του Θαλασσινού κοιμητηρίου με έλξη
Ποτέ πια...
Μακριά από το σώμα με λόγο οργής
Ο «πρωτόγονος κομμουνισμός» δεν είναι απλώς ένας ρομαντικός μύθος
Στα άδυτα μιας «ειδικής» λογοτεχνικής κριτικής
Ερμαια και ήρωες
Πρίγκιπες με ιστορίες γραφής χαμογελώντας στην Ελλη που γίνεται αόρατη
Πλήρους απασχόλησης τρόμος της θνητότητας
ΟΙ «ΚΛΑΣΙΚΟΙ» της νέας χιλιετίας
Οδός Κυλινδρικού Πύργου Δρομάκι Αγοράς του Μαλλιού
Συνέντευξη: Θάνος Ψυχογιός
Με μολύβι και χαρτί
Βιβλίο
Greening the future
Λεξικά
Λεξικά για τη χειμαρρώδη ελληνική γλώσσα
Από τις 4:00 στις 6:00
Απλά μοναδική...
Άλλες ειδήσεις
Το τραγούδι του αρχέγονου βάθους και της αρχέγονης χαράς
Λάμπει η Βιβλιοθήκη της «Καίτης Λασκαρίδη» στον Πειραιά