Έντυπη Έκδοση

Μια απεριόριστη κατάφαση ζωής

J.G.

Ballard

Θαύματα της ζωής.

Αυτοβιογραφία

μτφρ.: Ηρακλής Ρενιέρης

εκδόσεις Οξύ, σ. 219, ευρώ 18,60

Αν η βιογραφία αποτελεί το τελευταίο λάβαρο του ρεαλισμού, όπως είχε πει ο Μπρόντσκι, η αυτοβιογραφία ίσως διασώζει την ύστατη προσπάθεια συγκερασμού του με τη μνήμη, τη μεγαλύτερη, κατά Μπάλαρντ, γκαλερί του κόσμου. Ο συγγραφέας (1939-2007) καθορίστηκε αμετάκλητα από τη Σαγκάη, όπου γεννήθηκε κι έζησε ως μέλος της κοινότητας των εκπατρισμένων Αγγλων, μια μητρόπολη των μίντια μπροστά απ' την εποχή της, που αναπτύχθηκε στους βαλτότοπους, έχοντας νωρίτερα καταπλήξει τους Σο, Οντεν, Ισεργουντ· ένα λαμπερό, αλλά ματωμένο καλειδοσκόπιο, όπου συναισθηματικά αποστασιοποιημένοι Δυτικοί συνυπήρχαν με αστέγους, παιδιά που έψαχναν στους κάδους των χημικών αποβλήτων, πόρνες και άταφους νεκρούς. Αυτό το θεατρικό σκηνικό με τις επιδείξεις πυροτεχνημάτων στη μολυσμένη ατμόσφαιρα και όπου τα πάντα ήταν πιθανά αποτέλεσε την πρώτη του συγγραφική έμπνευση: «Στη Σαγκάη, το φανταστικό που για τους περισσότερους ανθρώπους υπάρχει μέσα στο κεφάλι τους, υπήρχε παντού γύρω μου...προσπαθούσα να βρω το πραγματικό μέσα σ' όλη αυτή τη φαντασίωση».

Η ιαπωνική εισβολή στην Κίνα αποτελείωσε το όνειρο της βρετανικής αυτοκρατορίας στην Απω Ανατολή, ενώ οι άδειες πισίνες έμειναν να συμβολίζουν το τέλος ενός τρόπου ζωής μιας κοινωνίας «με συνεκτικό ιστό το μπριτζ, το αλκοόλ και τη μοιχεία». Ομως για τον νεαρό Μπάλαρντ τα ρημαγμένα καζίνα έμοιαζαν αληθινότερα και τα εγκαταλειμμένα σπίτια αποκτούσαν σουρεαλιστική μαγεία. Τα οικιστικά συγκροτήματα αποδείχτηκαν ιδανικά στρατόπεδα μαζικού εγκλεισμού για τους υπηκόους των συμμάχων και η οικογένειά του οδηγήθηκε στο στρατόπεδο Λονγκ Χουά (1943). Εκεί απέκτησε νέα εξερευνητικά πεδία και φίλους κάθε ηλικίας -περισσότερους απ' όσους έκανε στην ενήλικη ζωή του. Οι παρτίδες σκακιού στα παραπήγματα συνδυάζονταν με ατελείωτες ερωτήσεις για τον κόσμο, η συλλογή αντικειμένων (ακόμα κι ενός «ατσάλινου κομματιού βλήματος που άστραφτε σαν φλούδα ασημένιου μήλου») και τα αμερικανικά κόμικς και περιοδικά τού πρόσφεραν «το είδος της σκληρής πληροφορίας που έτρεφε τη φαντασία»: η φυλακή τού πρόσφερε ελευθερία.

Παρά το τέλος του πολέμου, κανείς δεν επιθυμούσε να εγκαταλείψει την ασφάλεια του στρατοπέδου - κι αυτή η μετέωρη αίσθηση θα τον ακολουθούσε για πάντα, μαζί με τη συνήθεια να επιδιορθώνει, αντί ν' αγοράζει οτιδήποτε, και να ζει σε μικρά, ακατάστατα δωμάτια. Κάτω από τον μαυρισμένο βιομηχανικό ουρανό της ερειπωμένης Αγγλίας βρήκε ένα έθνος με συμπεριφορά ηττημένου και βαθιά κατάθλιψη, που πιθανώς «πλήρωνε ένα φοβερό τίμημα για το σύστημα των ψευδαισθήσεων που στήριζε τη ζωή του». Ο ορθολογισμός είχε αποτύχει στην ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ενώ η προοπτική της Ψυχιατρικής, που τουλάχιστον αφορούσε υγιείς και μη υγιείς, του πρόσφερε, εκτός από μια χροιά επιστημονικού μυστικισμού στη σκέψη, έναν πρώτο ασθενή: τον ίδιο. Η μετάβαση στον Καναδά για αεροπορική εκπαίδευση στη RAF υπήρξε αλλότροπα δημιουργική: ένας μονίμως χιονισμένος διάδρομος απογείωσης παρείχε άπλετο χρόνο διαβάσματος βιβλίων επιστημονικής φαντασίας, μοναδική επιλογή αγοράς στον σταθμό λεωφορείων. Η Ε.Φ., που είχε προβλέψει τις παθολογικές τάσεις της ευρωπαϊκής διανόησης, που είχαν επιταχύνει την άνοδο της ναζιστικής εξουσίας, τώρα εστίαζε στους κινδύνους της εξουσίας των μίντια σ' ένα πειθήνιο κοινό. Αν ο μοντερνισμός υπήρχε μόνο για τον «εαυτό», η ελλειπτική, αμφίσημη μυθοπλασία της αντιπρότεινε τον αντίπαλό του: ένα δυσοίωνο καθημερινό χάος, μια κοινωνία γραφείων, διαφημίσεων και σουπερμάρκετ που απουσίαζε απ' τη «σοβαρή» λογοτεχνία. Το είδος πλησίαζε την πραγματικότητα περισσότερο απ' ό,τι ο ρεαλισμός κι έμοιαζε ως «το μόνο μέρος όπου επιζεί το μέλλον», προσφέροντας παράλληλα μέγιστη ελευθερία συγγραφής περί ενός κόσμου τεχνολογικού, καταναλωτικού και τηλεοπτικού σχεδιασμού, «μια παρθένα ήπειρο άπειρων μυθοπλαστικών δυνατοτήτων».

Πίσω στο Λονδίνο και υπό την επίδραση του κινηματογράφου και των εικαστικών (Μπέικον, ποπ-αρτ, κολάζ) ο Μπάλαρντ δημοσίευε διηγήματα σε περιοδικά, εξερευνώντας κάθε φορά μια νέα ιδέα και διαμορφώνοντας σταδιακά ένα προσωπικό ύφος, σε αντίθεση με τους συγγραφείς που άπειροι οδεύουν στο μυθιστόρημα. Παρά την απώλεια της ενθαρρυντικής συζύγου του συνέχισε να γράφει και να βρίσκεται δίπλα στα παιδιά του (στην έκπληκτη ερώτηση «Είσαι μόνος σου μ' αυτά τα τρία παιδιά;» απαντούσε «Μ' αυτά τα τρία παιδιά δεν είμαι ποτέ μόνος»). Η συλλογή διαφημιστικών φυλλαδίων και ερευνητικών αναφορών πανεπιστημιακών εργαστηρίων και ψυχιατρικών ιδρυμάτων (ως αποτέλεσμα μιας τυχαίας ματιάς στο καλάθι των αχρήστων) αποτέλεσε έναν νέο ερεθιστικό θησαυρό, που θα γινόταν το «Εσώτερο Διάστημα» μετεξέλιξης της Ε.Φ. αλλά και εισδοχής νέων ερωτημάτων: Ποιος μπορεί να βεβαιώσει αν είμαστε υγιείς ή ψυχωτικοί και πως το καθημερινό μας περιβάλλον δεν αποτελεί γεννήτρια νευρικών κλονισμών;

Αν η «Πλημμύρα» θεωρήθηκε κλοπή του Κόνραντ (που δεν είχε διαβάσει ποτέ), η «Εκθεση ωμοτήτων» προσπαθούσε να κατανοήσει τη δεκαετία του '60 και το «Crash» αναζητούσε το σημείο διασταύρωσης σεξ και θανάτου, η «Αυτοκρατορία του Ηλιου» αποτελούσε τη λυτρωτική μνημονική επιστροφή στη Σαγκάη και βέβαια μια μεγάλη λογοτεχνική και κινηματογραφική επιτυχία. Αυτή η σπάνια περίπτωση του δημιουργικότερου δυνατού βίου υπό τις πλέον δύσκολες συνθήκες ανατέμνεται σε 23 μέρη απλής και οξυδερκέστατης γραφής. Στο τελευταίο κεφάλαιο ο συγγραφέας των 19 μυθιστορημάτων και των πενταπλάσιων διηγημάτων ευχαριστεί θερμά τον γιατρό του, που τον ενθάρρυνε να αυτοβιογραφηθεί και τον βοήθησε να περάσει ήρεμα τις τελευταίες του μέρες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Τριπλό βινύλιο με αφορμή το εγώ
Το λάλον δαιμόνιο του Σωκράτη
Αυτό που γράφει, δεν ξεβάφει
Η γενιά των 700 ευρώ διαβάζει Μπέκα;
Ενα «πράσινο» μυθιστόρημα
Η διαλεκτική του Διαφωτισμού: ενστάσεις σε μια θεωρία του πολιτισμού
Η κρίση του καπιταλισμού και το τέλος της εργασίας
Οι κώδικες της ανδρικής σεξουαλικότητας
Μελετώντας το μεσαιωνικό ερωτικό ποίημα
Η πράξη αφήγησης στα πεζά του Μιχάλη Γκανά
Ποίημα για το μικρό κορίτσι
Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Τριπλό βινύλιο με αφορμή το εγώ
Το λάλον δαιμόνιο του Σωκράτη
Αυτό που γράφει, δεν ξεβάφει
Η γενιά των 700 ευρώ διαβάζει Μπέκα;
Ενα «πράσινο» μυθιστόρημα
Η διαλεκτική του Διαφωτισμού: ενστάσεις σε μια θεωρία του πολιτισμού
Η κρίση του καπιταλισμού και το τέλος της εργασίας
Οι κώδικες της ανδρικής σεξουαλικότητας
Μελετώντας το μεσαιωνικό ερωτικό ποίημα
Η πράξη αφήγησης στα πεζά του Μιχάλη Γκανά
Ποίημα για το μικρό κορίτσι
Μια απεριόριστη κατάφαση ζωής
Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία
Οψεις της ανάγνωσης
Εξώφυλλα βιβλίων
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας πρωτοπόρος της σόουλ
Συνέντευξη: Γιάννης Οικονομίδης
Εξαντλώντας τα όρια της πραγματικότητας
Άλλες ειδήσεις
Εμπα στο σχήμα του άλλου