Έντυπη Έκδοση

Ζώντας (και πεθαίνοντας) στην τύχη

Ο Εριχ Μαρία Ρεμάρκ στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο

«Το μέτωπο είναι ένα κλουβί όπου είσαι υποχρεωμένος να περιμένεις τι θα γίνει. Ζούμε με την αγωνία του άγνωστου. Πάνω μας κρεμιέται η τύχη. Σαν έρχεται μια οβίδα, το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να σκύψω για να περάσει. Δεν ξέρω πού θα σκάσει.

Η τύχη είναι που μας κάνει αδιάφορους. Πριν από λίγους μήνες καθόμουν σ' ένα αμπρί κ' έπαιζα χαρτιά. Κάποια στιγμή σηκώθηκα και πήγα να δω κάποιους γνωστούς μου σε κάποιο άλλο αμπρί. Σαν γύρισα δε βρήκα κανέναν από δαύτους. Εσκασε πάνω τους μια μπόμπα. Ξαναγύρισα πάλι στ' άλλο αμπρί κ' έφτασα πάλι στην ώρα για να βοηθήσω να τους ξεχώσουν γιατί χτυπήθηκαν κι αυτοί με τη σειρά τους. Το πώς ζω είναι από τύχη. Οπως μπορεί να με βρει μια σφαίρα, έτσι μπορώ το ίδιο και να ζω. Στο πιο σίγουρο αμπρί μπορείς να γίνεις χίλια κομμάτια και στ' ανοιχτό πεδίο να μην πάθεις τίποτα ύστερα από δέκα ωρών αδιάκοπο σφυροκόπημα.

Ο κάθε φαντάρος χρωστά τη ζωή του σε χίλιες δυο συμπτώσεις. Γι' αυτό και κάθε φαντάρος πιστεύει κ' εμπιστεύεται τον εαυτό του στην τύχη».

Μακελειό

Απόσπασμα από το βιβλίο του Εριχ Μαρία Ρεμάρκ «Ουδέν νεώτερον από το δυτικόν μέτωπον» (μετ. Κώστα Θρακιώτη, εκδ. «Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος», 1988). Ενα βιβλίο -το πιο γνωστό διεθνώς- για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918), τον πιο φονικό, με εκατομμύρια νεκρούς (απροσδιόριστος ο αριθμός τους, αφού αναφέρονται ώς και 80 εκατομμύρια -άμαχοι οι περισσότεροι- συμπεριλαμβανομένων και 5.000 Ελλήνων), τραυματίες και απροσδιόριστες υλικές καταστροφές.

Ενα βιβλίο που μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, διαβάστηκε από εκατομμύρια κι έγινε δυο φορές κινηματογραφική ταινία: Η πρώτη το 1930 από τον Λούις Μάιλστοουν (Οσκαρ καλύτερης ταινίας και σκηνοθεσίας), η δεύτερη το 1979 από τον Ντέλμπερτ Μαν (Χρυσή Σφαίρα καλύτερης παραγωγής).

Το απόσπασμα που προέταξα έχει τη σημασία του, αφού ο συγγραφέας του ευνοήθηκε από την τύχη (γλίτωσε με τραυματισμό, που ωστόσο τον ταλαιπώρησε σ' όλη τη ζωή του), για να καταγράψει τις εμπειρίες του από αυτό το μακελειό. Να μνημονεύσουμε λοιπόν, αυτόν τον καλό συγγραφέα και το αντιπολεμικό έργο του (επίκαιρο πάντα, αφού οι πόλεμοι δεν λείπουν ούτε στους καιρούς μας), καθώς στις 25 Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται 40 χρόνια από τότε (1970) που έφυγε από τη ζωή, στα 72 του.

Ο Εριχ Μαρία Ρεμάρκ (Κράμερ το πραγματικό του επίθετο, αλλά το προτίμησε αναγραμματισμένο), γεννήθηκε το 1898 στο Οσναμπρουκ της Ανω Σαξονίας, από πατέρα γαλλικής καταγωγής και μητέρα γερμανικής. Το 1916 (στα 18 του) στρατεύτηκε, όπως και άλλοι συνομήλικοί του, ως «πρόβατα επί σφαγήν», όπως θα λέγαμε. «Είμαστε δεκαοχτώ χρονών κι αρχίσαμε ν' αγαπάμε τον κόσμο και τη ζωή. Και να που έπρεπε να πυροβολούμε», γράφει ο ίδιος.

Να πυροβολούνε και να δέχονται πυρά. Εφιαλτικές οι εικόνες των συναδέλφων του, που έβλεπε να διαμελίζονται και να ακρωτηριάζονται από τα αντίπαλα πυρά: «Μια διαταγή έκανε αυτούς τους ανθρώπους εχθρούς μας. Μια διαταγή θα μπορούσε ξανά να τους κάνει φίλους μας». Ο παραλογισμός του πολέμου.

«Η ζωή εν τάφω»

Το βιβλίο κυκλοφορεί το 1929 και γνωρίζει παγκόσμια απήχηση. Είναι από τα βιβλία που κάηκαν το 1933 από τους ναζιστές, που ετοίμαζαν τον Β' Παγκόσμιο. Ο Ρεμάρκ αυτοεξορίζεται στην Ελβετία και στη συνέχεια στην Αμερική, όπου παίρνει και την υπηκοότητα. Ο θάνατος, ωστόσο, τον βρίσκει στο Λοκάρνο της Ελβετίας.

Το «Ουδέν νεώτερον» δεν είναι το μόνο βιβλίο του. Εγραψε και άλλα: «Ο μαύρος οβελίσκος», «Η αψίδα του θριάμβου», «Αγάπα τον πλησίον σου», «Ο παράδεισος δεν έχει ευνοούμενους», «Η νύχτα της Λισαβόνας», «Τρεις σύντροφοι», «Ωρες αγάπης, ώρες πολέμου», «Οι εξόριστοι», «Η δύναμη της αγάπης». Επίσης, τον καιρό που ζούσε στην Αμερική έγραψε σενάρια για τον κινηματογράφο.

Αντίστοιχο στα ελληνικά βιβλίο για τον Α' Παγκόσμιο θεωρείται η «Ζωή εν τάφω» του Στράτη Μυριβήλη, που είχε κι αυτός ανάλογες εμπειρίες. Σε σημείο κάποιοι να ισχυριστούν ότι επηρεάστηκε από τον Ρεμάρκ. «Η ζωή εν τάφω» όμως προηγήθηκε κατά πέντε χρόνια του βιβλίου του Ρεμάρκ -βγήκε το 1924, ενώ τον προηγούμενο χρόνο είχε δημοσιευθεί σε συνέχειες στην εβδομαδιαία εφημερίδα της Μυτιλήνης «Καμπάνα», που έβγαζε ο ίδιος ο Μυριβήλης.

Κι ας τελειώσω το σημείωμα αυτό με μια γουστόζικη παρατήρηση του Ρεμάρκ σχετικά μ' έναν κομπλεξικό δεκανέα (από αυτούς που ταλαιπωρούν τους στρατευμένους), ο οποίος, επί πλέον, ήταν κοντός: «Αλήθεια, είναι παράξενο που το κακό στον κόσμο καμιά φορά έρχεται από τους κοντούς. Είναι πιο ανυπόφοροι από τους κρεμανταλάδες». *

Ετσι & Αλλιώς

Και μέσα στον οικονομικό ζόφο, ένα καλό πολιτιστικό νέο: ένα πρώτο βραβείο, στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας, καλύτερης γυναικείας ερμηνείας, στην Ελληνογαλλίδα Αριάν Λαμπέντ, στην ταινία της Αθηνάς - Ραχήλ Τσαγκάρη «Attenberg».

Διάκριση που εξεθεία- σε και ο πρωθυπουργός στη Θεσσαλονίκη. Και πλέον ου, αφού το πρωθυπουργικό ενδιαφέρον σταματάει εδώ (και τι να πρωτοκάνει ο άνθρωπος...).

***

Μιλώντας για τον κινηματογράφο: πώς ν' αλλάξουν κάποια πράγματα όταν αυτό το έρμο νομοσχέδιο, που θα βάλει σε κάποια τάξη τα πράγματα, σέρνεται από υπουργό σε υπουργό Πολιτισμού. Ας ελπίσουμε ότι με τον Παύλο Γερουλάνο (που δεν ανασχηματίστηκε) θα γίνει νόμος. (Απ' ό,τι γνωρίζω, ο βασικός λόγος που παραμένει -ανανεωθείσης της θητείας του- στο τιμόνι του Κέντρου Κινηματογράφου ο Γιώργος Παπαλιός είναι η προώθηση κι ενεργοποίηση του νομοσχεδίου. Γιατί, τι να κάνει σ' έναν ανενεργό οργανισμό;)

Εν τω μεταξύ η λιτότητα έπληξε και το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ + Αναπηρία, που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια κι εφέτος, ελλείψει χρημάτων, συρρικνώθηκε σε μία βραδιά. Υπερπλήρες την περασμένη Δευτέρα το αίθριο του Μουσείου Μπενάκη (κτίριο Πειραιώς) από κόσμο - ανάμεσά τους και πολλά άτομα με ειδικές ανάγκες. Με την καλλιτεχνική διευθύντρια (και ψυχή) του φεστιβάλ, Μαρία Χατζημιχάλη - Παπαλιού, να... απολογείται για την απροθυμία-αδυναμία υπουργείων και φορέων να ενισχύσουν οικονομικά την πραγματοποίησή του. Ακόμα και το πρόγραμμα που μοιράστηκε ήταν περσινό.

Αξιοθαύμαστες, στα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκαν, οι επιδόσεις των ατόμων που μια φυσική δυσλειτουργία ή κάποιο ατύχημα τους υποχρέωσε σε μιαν άλλη ζωή. Και είναι κρίμα που τέτοιες προσπάθειες δεν αντιμετωπίζονται στη χώρα μας με την ευαισθησία και τον σεβασμό που απολαύουν σε άλλες. Ο πρόεδρος της Ακαδημίας Κινηματογράφου, Τάσος Μπουλμέτης, υποσχέθηκε ότι από του χρόνου το φεστιβάλ θα υιοθετηθεί από την Ακαδημία και γενικά τον κινηματογραφικό κόσμο. Αλλά, προφανώς, δεν αρκεί.

ΣΗΜ.: Η Ελλάδα που αντιστέκεται, που ελπίζει και δημιουργεί - κι όποιος δεν καταλαβαίνει...

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Διαχρονικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Θέατρο του χειμώνα
ΠΑΟΚ, Πίντερ και Πολάνσκι
Κινηματογράφος
«On the road» για το σινεμά
Εικαστικά
Πλάθει τον Ομηρο με γύψο
Βιβλίο
Η επιστροφή της πολιτικής στη λογοτεχνία
«Δεν θα πεθάνουν όσοι ποτέ δεν γεννήθηκαν»
Κριτική Θεάτρου
Στην κεφάτη «Λοκάντα» τους δεν είχε τηλεόραση
Αφιέρωμα στον Ισπανικό Εμφύλιο
«Στους τοίχους, τα πεντακάθαρα κόκκινα»
Μουσική
Από τα μακάμια στο χιπ-χοπ
Κομικςοδρόμιο
Φόρος τιμής στο «American Splendor»