Έντυπη Έκδοση

Ξυπνά μέσα του το υποσυνείδητο

«Στα παρασκήνια της ψυχής» Στούντιο Μαυρομιχάλη - «Παλμός»

Υπάρχουν ασφαλώς πολλοί λόγοι που θα οδηγήσουν κάποιον στο Στούντιο Μαυρομιχάλη για το σκοτεινό, ιδιόμορφο και με περίεργη αίσθηση του χιούμορ καμπαρέ του Νικολάι Εβρέινοφ. Για μένα, τουλάχιστον, το ενδιαφέρον στο «μονόδραμά» του είναι αυτονόητο.

Νέοι ηθοποιοί με πάθος για το πείραμα Νέοι ηθοποιοί με πάθος για το πείραμα Ο Ρώσος αισθητιστής και θεωρητικός αποτέλεσε κάποτε για το ελληνικό θέατρο την έξωθεν πρωτοπορία, όταν αυτό -εποχή Μεσοπολέμου- αναζητούσε στα βήματά του την αύρα των λεωφόρων του παγκόσμιου θεάτρου.

Η ιστορία του θεάτρου μας έχει δείξει πως το κίνημα του θεατρικαλισμού του Εβρέινοφ -που θεωρεί το θέατρο καθρέφτη και μοντέλο του πραγματικού, και που θέλει αντί να αναπαραγάγει τον κόσμο να εξαντλήσει τα μέσα της ερμηνείας του- προλογίζει τον Πιραντέλο και, αργότερα, τους εκπροσώπους του θεάτρου του παραλόγου. Σε εμάς αφήνει τα ευκρινέστερα ίχνη του στα έργα του Πρεβελάκη και του Καζαντζάκη. Ασφαλώς και δεν επέδρασε καταλυτικά στο θέατρο -σε κάθε όμως απομάκρυνση από το ρεαλισμό, σε κάθε επιβολή της θεατρικότητας ως μεθόδου καταξίωσης του μαγικού, ο Εβρέινοφ θα βρίσκεται πάντα στη λίστα των σημαντικότερων εμπνευστών.

Και μόνο για να τοποθετήσω αυτό το κομμάτι στη γενική εικόνα, τα «Παρασκήνια της ψυχής» είναι πολύτιμα. Είναι μια παράσταση που εντυπωσιάζει με το ρίσκο της επιλογής και με τη μελέτη του συγγραφέα (που διήρκεσε έναν ολόκληρο χρόνο). Αυτό, ακόμα και αν οφείλω να παραδεχθώ ότι σε πολλούς το εύρημα του Εβρέινοφ μοιάζει εξαντλημένο. Μέσα σε τριάντα δευτερόλεπτα (ο σκηνικός χρόνος αντί να πυκνώνει τον δραματικό, όπως συνήθως, τον επιμηκύνει) τα μέρη της «ψυχής», η λογική, το συναίσθημα και το περίφημο «υποσυνείδητο», σύμφωνα με τις... τελευταίες επισημάνσεις της ψυχανάλυσης (1914), ξυπνούν στο εσωτερικό του Ιβάν Ιβάνοβιτς για να τον βοηθήσουν στο δίλημμα αν θα μείνει πιστός στη γυναίκα του ή θα ακολουθήσει την ερωμένη του. Και εκεί που μανιασμένα συγκρούονται λογική και συναίσθημα -με το υποσυνείδητο να μετατρέπει τη διαμάχη σε συνειρμική μεταφορά ενός τσίρκου -, η αυτοκτονία του Ιβάν διακόπτει το έργο. Το μόνο που διαφεύγει προς την αθανασία είναι το υποσυνείδητο, στην αναγωγή του προς τη συλλογική συνείδηση.

Ξέρω, μοιάζουν όλα αυτά σχηματικά. Ο σκηνοθέτης Λάμπρος Γιώτης είναι ψυχίατρος και θα συμφωνήσει μαζί μου πως κανείς δεν λάτρεψε την ψυχανάλυση όπως το θέατρο και κανείς δεν την παρερμήνευσε τόσο. Δεν παρεμβαίνω σε χώρους που δεν γνωρίζω, ωστόσο μπορώ να πω πως η σύμπλευση της λογικής με την ηθική και του συναισθήματος με την ελευθερία, που επιχειρεί ο Εβρέινοφ, είναι μάλλον επιπόλαια. Δεν είναι, όμως, αυτό που ενοχλεί. Είναι που παρεμβάλλεται ο δαίμονας του... Γούντι Αλεν (ας μη θυμηθώ τον δικό μας Αρκά) για να τινάξει την όλη προσπάθεια στον αέρα με τη μεταχρονολογημένη του αποδόμηση. Γνωρίζω πως ούτε ο Εβρέινοφ ήθελε να είναι «σοβαρός». Υπάρχει όμως σοβαρός κίνδυνος να στραφεί εναντίον του η ίδια του η σάτιρα.

Για μια ακόμα φορά να πω ότι σε αυτό το είδος, το ελληνικό θέατρο δεν έχει ούτε παράδοση ούτε σχολή. Γενναία προσπάθεια, αν και μοιραία ανολοκλήρωτη. Μένει το αίσθημα πληρότητας από την πρόθεση νέων συντελεστών να ασχοληθούν με κάτι αληθινά διερευνητικό και πειραματικό: Δάνης Απτόσογλου, Χρήστος Θεοχαρόπουλος (στη δική μου παράσταση, αντικατάσταση με τον Σωτήρη Τσακομίδη), Αντώνης Ιορδάνου, Μαργαρίτα Καστρινού, Νίκος Κουρνιάτης και Μαριλίζα Χρονέα. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Κριτική Θεάτρου
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική θεάτρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εκδηλώσεις
Χριστούγεννα στη χώρα των παιδιών
Συνέντευξη: Χρήστος Χωμενίδης
Είναι μπανάλ να δηλώνεις ιερόσυλος
Θέατρο
Το Εθνικό απέκτησε μουσική μπάντα
Εικαστικά
Ζωγραφίζει ειδήσεις σε μάρμαρο
Αρχαιολογία
Στρουμπουλή και άχαρη αλλά, επιτέλους, επώνυμη
Συνέντευξη: Κάτια Γέρου
Σαν ένα μυθιστόρημα πάνω στο θέατρο
Κομικ(ς)οδρόμιο
Πώς το δράμα μεταμορφώνεται σε σάτιρα
Σνούπι: από τη Γη στη Σελήνη