Έντυπη Έκδοση

Ουρά παγονιού

Πρόσφατα ο ποδηλάτης είχε ισχυριστεί ότι υπάρχουν ποιητές που χαίρουν επιφάνειας και άλλοι που χαίρουν αφάνειας, απολύτου ή σχετικής.

Ξέχασε να συμπληρώσει, και σπεύδει να το κάνει τώρα για να μην παρεξηγηθεί, ότι και στις δύο περιπτώσεις ισχύει το «δικαίως» ή «αδίκως».

*************

24

Ουρά παγονιού

σε πισινό μαϊμούς

τούτος ο κόσμος

25

Ωχου κι απόψε

δε γλιτώνεις το ξύλο

Καραγκιόζη μου!

Δύο από τα 33 χαϊκού του Γιώργη Παυλόπουλου, στις εκδόσεις Στιγμή, Αθήνα 1990.

Ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος (1924-2008) έχαιρε αρκετά σχετικής αφάνειας και επιφάνειας. Μπορούμε να το πούμε κι αλλιώς. Για λίγους έχαιρε επιφάνειας (εννοώ ήδη μέσα στο περιορισμένο κοινό της ποίησης) και για τους πολλούς αφάνειας. Η αλήθεια είναι πως δεν φρόντισε κι αυτός. Low profile ποιητής, γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στην επαρχιακή πόλη του Πύργου. Αλλοι κοπανιούνται με συνεντεύξεις, παρουσιάσεις βιβλίων, δημόσιες σχέσεις, εμφανίσεις και δηλώσεις κάθε τρεις και λίγο. Και πάλι η αλήθεια είναι πως αυτά γίνονται κυρίως στον χώρο της πεζογραφίας για τον απλούστατο λόγο ότι εκεί η πίτα είναι πιο μεγάλη, αλλά και η ποίηση δεν πάει πολύ πίσω γιατί εκεί η δόξα (έτσι πιστεύει ο Ελληνας κι ας μην τη διαβάζει) είναι πιο μεγάλη -και τα δύο Νόμπελ μας σε ποιητές τα χρωστάμε άλλωστε- και αφού έτσι είναι, αλλιώς δεν είναι. (Αυτό θα μπορούσε να το προσυπογράψει και ο Μπρεχτ, που τον μνημόνευσε το προηγούμενο Πεντάλ.)

Σε μια εκδήλωση που έγινε προς τιμήν του από το περιοδικό «Γράμματα και Τέχνες», ο Γιώργης Παυλόπουλος ομολόγησε στην ομιλία του ότι δεν ξέρει και δεν μπορεί να πει τι είναι ποίηση, γιατί γράφει ποίηση, σε τι βοηθάει η ποίηση και ποιος είναι ο σκοπός της. Παράλλαξε μάλιστα την παρακάτω φράση του Πωλ Βαλερύ αντικαθιστώντας (χωρίς λόγο, κατά τη γνώμη του ποδηλάτη), τη λέξη «πουλί» με τη λέξη «ποιητής».

- «Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε».

Πωλ Βαλερύ

Γιατί όμως να το κάνει αφού υπάρχουν άλλοι ειδικότεροι που έχουν αναλάβει αυτή τη δουλειά;

Λόγος

Σκοτάδι, σκοταδισμός τού πνεύματος, ανοησία, μωρία, μεγαλομανία, καυχησιολογία, ματαιοδοξία, αλαζονεία. Ολα αυτά τα συμπυκνώνει το ουσιαστικό τύφος, απ' το οποίο και προέρχεται το επίθετο τυφλός, εννοώντας αυτόν που δεν βλέπει, που βρίσκεται στο σκοτάδι.

Αντίλογος

«Οσο μένει συνεκτικός ο κόσμος των ιδεών -αυτό το είδωλο- είναι σχεδόν εξίσου στέρεος, σχεδόν εξίσου πραγματικός, σχεδόν εξίσου αναπόδραστος όσο τα τούβλα των σπιτιών μας ή η άσφαλτος κάτω απ' τα πόδια μας. Η "πίστη" ότι ο κόσμος είναι επίπεδος ήταν μια φορά κι έναν καιρό σημαντικότερη από το "γεγονός" πως ήταν σφαιρικός· και η πίστη αυτή απέτρεψε τους ναυτικούς του μεσαιωνικού κόσμου ν' απομακρύνονται από τη στεριά εξίσου αποτελεσματικά όσο κι ένας στόλος κανονιοφόρων ή μια ζώνη ναρκών. Μια ιδέα είναι στέρεο γεγονός, μια θεωρία είναι στέρεο γεγονός, μια δεισιδαιμονία είναι στέρεο γεγονός, όσο οι άνθρωποι εξακολουθούν να ρυθμίζουν τις πράξεις τους με βάση αυτή τη θεωρία ή δεισιδαιμονία· και δεν χάνει τίποτα από τη στερεότητά της όταν μεταβιβάζεται σαν εικόνα ή σαν ήχος».

Ενθουσιώδης αντιγραφή του ποδηλάτη από τις πρώτες πρώτες σελίδες του βιβλίου Η ιστορία των ουτοπιών, του Αμερικανού Λιούις Μάμφορντ (1895-1990), εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1998, μετάφραση του Βασίλη Τομανά.

Οικουμενικός στοχαστής του προηγούμενου αιώνα, ο Μάμφορντ κινείται με άνεση στους τομείς της τέχνης, της επιστήμης, της θρησκείας, χωρίς να μειώνεται το ενδιαφέρον του για την καθημερινή ζωή.

Συναρπαστικό βιβλίο, γραφή μακράν της δαιδαλώδους, σχεδόν μυθιστορηματική, σελίδες 227. Ενα σημείο προς το τέλος του βιβλίου στο οποίο στάθηκε, ενθουσιωδώς πάλι, ο ποδηλάτης είναι το κεφάλαιο όπου ο συγγραφέας σούρνει τα εξ αμάξης στο Εξοχικό Σπίτι, στην κίβδηλη ουτοπική κουλτούρα του και στην απληστία του, και γι' αυτό αναπόφευκτα παραθέτει ένα δεύτερο μικρό απόσπασμα: «Μια γνήσια κουλτούρα δανείζεται μονίμως από άλλες κουλτούρες. Μα πηγαίνει σ' αυτές όπως πηγαίνει η μέλισσα στο λουλούδι για τη γύρη, και όχι όπως ο μελισσοκόμος στην κυψέλη για το μέλι. Υπάρχει δημιουργικός δανεισμός και κτητικός δανεισμός. Στην πραγματικότητα, το ιδεώδες του Εξοχικού Σπιτιού είναι η απεριόριστη κατοχή: έτσι, οι μεγάλοι κύριοι του Εξοχικού Σπιτιού έχουν πιθανόν επ' ονόματί τους πέντε-έξι σπίτια, καίτοι τους χρειάζεται μόνον ένα για να στεγαστούν. Το είδωλο του Εξοχικού Σπιτιού συνεπάγεται τον χωρισμό του Εξοχικού Σπιτιού από την κοινότητα στην οποία βρίσκεται». Και τα λοιπά, και τα λοιπά.

Πού να το πρωτοεφαρμόσει ο ποδηλάτης; Σε ποιο αγρίως εποικισμένο ελληνικό νησί ή στη Χαλκιδική, στη νότια Πελοπόννησο, ή στην έρμη Ανατολική Αττική που τρομάζεις να την αναγνωρίσεις; Ο Μάμφορντ μιλάει διαρκώς για τον ρόλο που παίζει στη ζωή μας ο αυθύπαρκτος κόσμος της ουτοπίας και μιλάει με τρόπο ανθρώπινο, συχνά και φιλικό. Ας πούμε ότι κοιτάζει το φαινόμενο με συμπάθεια. Το ξεκάθαρο πάντως είναι για τους ουτοπιστές ότι ταυτίζουν το καλό με το αναγκαίο και διαχωρίζουν βεβαίως το αναγκαίο από το άφθονο, κι αυτό το είπε ίσως πρώτος ο Πλάτωνας διά στόματος Σωκράτη.

«Ηταν ποιητής και οι ποιητές μισούν τα κατά προσέγγιση», διατείνεται ο Ρίλκε στις Σημειώσεις τού Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε . Πάει καιρός από τότε. Και δεν είναι μόνον αυτό. Λίγοι καταφέρνουν να το ξεπεράσουν. Οι περισσότεροι αρκούνται σ' αυτό και οι ακόμα περισσότεροι εκλαμβάνουν το κατά προσέγγιση ως ακριβές. Αυτοί ακριβώς θα μείνουν, αν μη τι άλλο, μέτριοι ποιητές.

Με αφορμή τις Σημειώσεις τού Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε, όλοι, λίγο-πολύ, έχουμε διαβάσει στα άγουρα νιάτα μας κάποια αξιόλογα βιβλία. Εχουμε κρατήσει την κεντρική ιδέα και ίσως και κάτι από το ύφος, αλλά οι λεπτομέρειες έχουν χαθεί. Και οι λεπτομέρειες στη λογοτεχνία κάθε άλλο παρά λεπτομέρειες είναι. Παλιά δεν υπήρχε κι αυτή η εκδοτική πληθώρα, πιο εύκολα το μάτι εστίαζε. Δεν βλάπτει να τα ξαναδιαβάσουμε, τα περισσότερα έχουν επανεκδοθεί, ορισμένα και σε καλύτερες μεταφράσεις, αντί να χάνουμε τον καιρό μας σε πολυδιαφημιζόμενες αστειότητες. Συχνά ο χρόνος αλλάζει τη ματιά και τη γεύση. Αν όχι, τόσο το καλύτερο για τη σύμπτωση του χρόνου.

Ετσι κι αλλιώς δεν υπάρχει καιρός για όλα και η περίφημη ενημέρωση, προκειμένου να υπάρχει και αυτό το έδεσμα στις κοινωνικές συνάξεις, και ξινή μπορεί να μας βγει, και ποτέ δεν θα αρκέσει. Για τους αμετάπειστους, υπάρχει το βιβλίο του Πιερ Μπαγιάρ Πώς να μιλάτε για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει. Και μην αισθανθείτε άσχημα. Πολλοί δημοσιογράφοι-κριτικοί κάνουν το ίδιο.

Επίλογος

Η ΚΟΙΜΙΣΜΕΝΗ ΛΙΜΝΗ

Ενα έλατο τη νύχτα,

όταν κανείς δεν το προσέχει,

γίνεται βάρκα

χωρίς κουπιά και μπράτσα.

Κάποτε κάποτε ακούς

τον παφλασμό που κάνει

και το νερό ταράζεται τριγύρω του.

ποίημα του Ζυλ Συπερβιέλ (1884-1960), σε μετάφραση του Γιώργου Καραβασίλη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Πεντάλ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Κατ' επίφασιν αστυνομικό
Μια ιστορική μορφολογία της εξουσίας
Αινιγματικές ζωγραφιές και θελκτικές υπάρξεις
Από τη Γερμανία στην Αγγλία με ενδιάμεσο σταθμό την Κίνα
Ραδιουργίες επί αλφαβήτου
Η προσωπική μας «σπηλιά»
Ψηφίδες σε θεατρικούς δημόσιους βίους με πόθους αετού
Ο Ιμάνουελ Καντ και το πρόβλημα των δύο κόσμων
Η διαπλανητική ρευστότητα μέσα από μια πολιτική αλληγορία
Δύο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Ο ένδοξος βυζαντινισμός μας
Η Νέα Ρώμη και η πρώτη ευρωπαϊκή αυτοκρατορία
Κώστας Βουκελάτος
Ο ιχνευτής της σκέψης, του πολέμου και του ήθους
Συνέντευξη: Σόνια Θεοδωρίδου
Στην μπρελική ακινησία του βελγικού τοπίου
Παιδικό βιβλίο
Ο Ροβήρος, η μαθήτρια, το δειλό λιοντάρι στις λεύκες
Από τις 4:00 στις 6:00
Ιατρική περίθαλψη ...στη μουσική
Ο τραγουδιστής των λουλουδιών
Άλλες ειδήσεις
Με τον ποιητικό τρόπο του Δημήτρη Ποταμίτη - Εφτά χρόνια μετά
Το είδωλο στον καθρέφτη
Περιοδικά ανά το Πανελλήνιο