Έντυπη Έκδοση

Μονόλογος της λογικής για την τρέλα (όψη κι ανάποδη)

Η συγκρότηση της τρέλας ως ψυχικής ασθένειας στα τέλη του 18ου αιώνα συνιστά απόδειξη ενός διαρρηγμένου, «σπασμένου» διαλόγου.

Δεν υφίσταται πλέον επικοινωνία μεταξύ του έλλογου και του τρελού υποκειμένου. Το πρώτο αντιπροσωπεύεται από τον γιατρό, το δεύτερο επικοινωνεί με την κοινωνία μέσω της τάξης, του φυσικού και ηθικού περιορισμού, τη συλλογική πίεση και τις απαιτήσεις του κομφορμισμού. Δεν υφίσταται επομένως «κοινή γλώσσα».

Ο Φουκώ υποστηρίζει πως η γλώσσα της ψυχιατρικής αποτελεί έναν μονόλογο της λογικής για την τρέλα, που καθιερώθηκε στη βάση αυτής ακριβώς της σιωπής. Κατά το μεγαλύτερό του μέρος, το πεδίο του δημόσιου λόγου τείνει να αναπαράγει τη σιωπή, παρά το εύρος του και την ποικιλία των φορέων του, αλλά και ακριβώς μέσω αυτών.

Οι επισημάνσεις στη σημερινή βόλτα είναι του ποδηλάτη (το ψαχνό ανήκει κατά κύριο λόγο στον Ιβάν Ιλλιτς), ο οποίος και αναρωτιέται αν έχει κατ' ουσίαν αλλάξει κάτι από τα τέλη του 18ου αιώνα.

Οσοι Αθηναίοι δείτε την επαρκή σχετικά έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη και διαβάσετε τα κείμενα που περιγράφουν την εποχή της Art Nouveau, φαίνεται καθαρά πως σε σχέση με το τέλος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού έχουμε οπισθοδρομήσει ολοταχώς, τουλάχιστον στην Ευρώπη.

****************

Υπολογίζουμε την ετήσια δαπάνη ενός αυτοκινήτου: απόσβεση δαπανών για την αγορά του, ασφάλεια, τέλη κυκλοφορίας, καύσιμα, επισκευές, διόδια, πρόστιμα, ατυχήματα κ.λπ. Οι δαπάνες αυτές μετατρέπονται σε χρόνο, αν τις διαιρέσουμε με το ωριαίο εισόδημα: ο χρόνος αυτός είναι, επομένως, ο χρόνος που πρέπει να δουλέψει ένας άνθρωπος για να αποκτήσει το απαραίτητο χρήμα για την αγορά και την κίνηση του αυτοκινήτου του. Ο χρόνος αυτός προστίθεται στον χρόνο της διαδρομής (μέσος αριθμός χιλιομέτρων που διανύονται σε έναν χρόνο). Σε αυτό τον χρόνο προστίθεται και ο χρόνος που συνδέεται με τη χρήση του αυτοκινήτου: χρόνος που ξοδεύει προσωπικά ο χρήστης για τη συντήρηση του αυτοκινήτου, χρόνος για αγορά βενζίνης, χρόνος σε μποτιλιαρίσματα, στον νοσοκομείο κ.λπ. Ο συνολικός αυτός χρόνος διαιρεί τον συνολικό αριθμό των χιλιομέτρων του έτους και μας δίνει τη γενικευμένη ταχύτητα... Αν κάνουμε τους ίδιους υπολογισμούς για το ποδήλατο, θα διαπιστώσουμε ότι η γενικευμένη ταχύτητα του αυτοκινήτου είναι μικρότερη από την αντίστοιχη του ποδηλάτου. Ο κοινωνικός χρόνος που μας τρώει το αυτοκίνητο είναι της τάξης των τριών-τεσσάρων ωρών την ημέρα. Οι υπολογισμοί αυτοί αναφέρονται στο 1967, αλλά σήμερα μπορεί να είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικοί του σύγχρονου παραλογισμού.

- Ο σύγχρονος άνθρωπος αρνείται να φανταστεί ότι ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός σημαίνει χρήση λιγότερης και όχι περισσότερης ενέργειας.

- Λέγοντας «ριζικό μονοπώλιο» εννοώ την κυριαρχία ενός τύπου προϊόντος και όχι την κυριαρχία μιας μάρκας. Ριζικό μονοπώλιο συνιστά το γεγονός ότι η κυκλοφορία των μηχανοκίνητων περιορίζει το δικαίωμα στο βάδισμα και όχι ότι οι περισσότεροι οδηγούν Σεβρολέτ και όχι Φορντ.

- Το ριζικό μονοπώλιο εγκαθίσταται όταν οι άνθρωποι παραιτούνται από την έμφυτη ικανότητά τους να κάνουν μονάχοι τους όσα μπορούν για τον εαυτό τους και για τους άλλους, με αντάλλαγμα κάτι «καλύτερο» που μπορεί να το κάνει γι' αυτούς μόνον ένα σημαντικό εργαλείο.

-Αν φτιάχνονται καινούρια πράγματα επειδή είναι καλύτερα, τότε τα περισσότερα που έχουν οι άνθρωποι στα χέρια τους δεν είναι καλά. Τα νέα μοντέλα ανανεώνουν συνεχώς τη φτώχεια. Ο καταναλωτής αισθάνεται το χάσμα που χωρίζει αυτό που έχει από αυτό που θα 'πρεπε να έχει.

Ιβάν Ιλλιτς, Στον σοσιαλισμό φτάνεις μόνο με ποδήλατο

Η φράση «Στον σοσιαλισμό φτάνεις μόνο με ποδήλατο» ανήκει στον υφυπουργό Δικαιοσύνης του Αλιέντε, τον Χοσέ Αντόνιο Βιέρα-Γκάλλο, και είναι μότο στο βιβλίο του Ιλλιτς, Energy and enquity. Στην ελληνική έκδοση χρησιμοποιήθηκε για τίτλος. Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας τον 21ο αιώνα, ο Γιώργος Παπανδρέου, θα τον έχει ασφαλώς υπόψη του όταν προτιμά να τον δείχνουν οι ειδήσεις σε ρημαγμένες περιοχές με όχημα το ποδήλατο.

Ο Ιβάν Ιλλιτς (1926-2002), Κροάτης την καταγωγή, γεννήθηκε στη Βιέννη. Περιπετειώδες και ομιχλώδες, στα όρια της μυθολογίας, βιογραφικό και ο ποδηλάτης θα αποφύγει να εκτεθεί εκθέτοντας περαιτέρω πραγματολογικά στοιχεία. Σίγουρο παραμένει ότι το 1961 ίδρυσε στην Κουερναβάκα του Μεξικού το Κέντρο Διαπολιτισμικής Τεκμηρίωσης (CIDOC), στο οποίο οργανώνονται ακόμη και σήμερα σεμινάρια με τη συμμετοχή ανθρώπων από όλο τον κόσμο. Ασκησε δριμύτατη κριτική στη σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία. Παραδειγματικοί τίτλοι βιβλίων του:

-Κοινωνία χωρίς σχολεία (Deschooling society), Εκδόσεις Νεφέλη,

-Στον σοσιαλισμό φτάνεις μόνο με ποδήλατο (Energy and equity), Εκδόσεις Κατσάνος,

-Για τις ανάγκες του ανθρώπου σήμερα (Towards a theory of needs), Εκδόσεις Νησίδες,

-Η2Ο, Εκδόσεις Χατζηνικολή.

Ο ποδηλάτης παίρνει αφορμή για τη σημερινή σελίδα από συγκεκριμένο βιβλίο: Ιατρική Νέμεση: Η Απαλλοτρίωση της Υγείας, εκδόσεις Νησίδες, Αύγουστος 2010. Επίκαιρο καθώς του φαίνεται. Δεν θα ενδιαφέρει μάλλον τις νεαρές και νεαρότερες ηλικίες, αλλά δεν αποκλείεται να το δουν ως εγχειρίδιο αναρχικής άοπλης σκέψης και πράξης.

Συναρπαστικό βιβλίο, είτε συμφωνείς είτε διαφωνείς, με την προϋπόθεση βέβαια ότι το διαβάζεις από την πλευρά του «ασθενούς» και όχι του «ιατρού». Τα περιεχόμενά του καταλαμβάνουν 160 σελίδες· άλλες 80 αφιερώνονται στην εξήγηση όρων που χρησιμοποιεί ο Ιλλιτς, αλλά κυρίως στις σημειώσεις, που κι αυτές ξεναγούν τον αναγνώστη ξεδιπλώνοντας καινοφανείς «αφελείς» σκέψεις που δικτυώνονται με τις αρχικές σε αραχνοειδείς παράπλευρους τομείς.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη: την Κλινική ιατρογένεση, την Κοινωνική ιατρογένεση, την Πολιτισμική ιατρογένεση και την Πολιτική της Υγείας. Οπως μπορεί να υποψιαστεί κανείς, ο Ιλλιτς συνδέει σχεδόν τα πάντα με την Πολιτική και την Οικονομία, αλλά το βιβλίο δεν είναι γραμμένο με παρωπιδιασμένη κατευθυνόμενη σκέψη, και υπάρχουν πολλά σημεία που μπορεί να διαβαστούν με κινηματογραφικό ντοκιμαντεριστικό ενδιαφέρον. Εν τέλει, καταφέρνει να σου εμπνεύσει έναν ενθουσιασμό, που μπορεί να μην τον διατηρήσεις για πολύ μετά το πέρας της ανάγνωσης, λόγω των φοβικών επιστρώσεων που έχουν προλάβει να εγκατασταθούν στο εσωτερικό και στο εξωτερικό μας, αλλά κι αυτό δεν είναι λίγο: να φανταστείς, δηλαδή, ότι μπορείς να ζήσει αυτόνομα τη ζωή σου έως το τέλος και να τολμήσεις να διακινδυνεύσεις λίγες χορευτικές, ως προς το οιοδήποτε Σύμπαν, κινήσεις.

-Η ιατρική νέμεση είναι κάτι που το ζουν οι άνθρωποι από τους οποίους έχει αφαιρεθεί σε μεγάλο βαθμό η αυτόνομη ικανότητα να τα βγάζουν πέρα με τη φύση, με τον πλησίον και με τα όνειρά τους· οι άνθρωποι που συντηρούνται τεχνητά μέσα σε περιβαλλοντικά, κοινωνικά και συμβολικά συστήματα.

Υστερόγραφο

Τα ποιήματα φτάνουν σ' εμένα από τα δάση.

Μα δεν τα φέρνουν τα πουλιά, ούτε τα σύννεφα.

Το κεφάλι μου πλατύ κανάλι

τα σπρώχνει σαν κορμούς

να κυλήσουν στο χαρτί,

να τρυπήσουν το τραπέζι,

το πάτωμα,

να βγουν στους δρόμους.

Ποίημα της Ανθής Χαραλάμπη, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Πειραιάς
La Chunga, του Mario Vargas Liosa
Για τους ποιητές της δράσεως και του λόγου
Ο βυσσινόκηπος
Στο ντιβάνι του Δισκαναλυτή
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού
Κριτική βιβλίου
Συγκομιδή μιας δεκαετίας
Αρχαίες και νεότερες ημέρες τέχνης
Η θεμελιακή διαστροφή του δυτικού πολιτισμού
Οταν το πνεύμα μας δομείται πάνω σε αντιθέσεις
Νόημα και θεμέλια της ορθολογικότητας
Πιστός στις αντιφάσεις του
Μονόδρομος μιας παράλογης ειμαρμένης
Τα χαμένα χρόνια. Ελληνες εναντίον Ελλήνων όπως πάντα
Γυναικείες μορφές στο θέατρο του Σαίξπηρ και της Αναγέννησης
Αποκρυφιστικό, υπαρξιακό θρίλερ
Δωρητές και παρακολουθήσεις για μυστήρια ταλέντα
Πρωτοποριακά μηνύματα από τις σελίδες της Βίβλου και των βιβλίων
Η ψυχή του Δημήτρη Μητρόπουλου
Παιδικά βιβλία
Τα μάτια της γης με θησαυρούς στον Μαραθώνα
Συνέντευξη:Γιώργος Αριστηνός
Επειδή αιχμαλωτίστηκα από τον λόγο
Αφανής αναγνώστης
Διά βίου μάθηση
Από τις 4:00 στις 6:00
Ντροπή, ένα πανάρχαιο συναίσθημα με λίγους αποδέκτες
Εγραφε τραγούδια από καρδιάς
Άλλες ειδήσεις
Μονόλογος της λογικής για την τρέλα (όψη κι ανάποδη)
Οίκτος σε κοινή θέα