Έντυπη Έκδοση

Επειδή ο ήρωας του Μάκη Πανώριου ταξιδεύει

Μονόδρομος μιας παράλογης ειμαρμένης

Μάκης Πανώριος

Η σιωπή στο τέλος του δρόμου

εκδόσεις Οξύ, σ. 216, ευρώ 15,04

 «Η συμπεριφορά της, τελείως διαφορετική απ' όλες τις προηγούμενες φορές, του υποδήλωνε ότι ήξερε πως έφευγε, οπότε, κι αν ακόμη αποφάσιζε να παραμείνει κλειστή, θα το έκανε επί ματαίω, διότι αυτός θα έβγαινε έξω οπωσδήποτε». Το ταξίδι αυτό είναι σύμφυτο με την ύπαρξη του ταξιδιώτη, είναι ο υπέρτατος προορισμός, εγγεγραμμένος στον γενετικό του κώδικα, συνιστά μείζον υπαρξιακό γεγονός. Ο ήρωας του Μάκη Πανώριου ταξιδεύει στις σελίδες του μυθιστορήματος υπακούοντας σε μια παράλογη ειμαρμένη, φέροντας πάνω του τις πολλαπλές συνδηλώσεις του ταξιδιού ως μυητικής, αποκαλυπτικής διαδικασίας. Προχωρεί σε απέραντες, έρημες εκτάσεις, μέσα σε ένα άδειο σκοτάδι, κατευθυνόμενος προς έναν άγνωστο τόπο, όπου οφείλει να πάει εξάπαντος, χωρίς να ξέρει γιατί. Η πορεία του είναι μια αμείλικτη ευθεία, που εκπορεύεται από τα βήματά του και χάνεται σε κάθε διασκελισμό, διότι δεν πρέπει να την περπατήσει ουδείς άλλος. Είναι στην κυριολεξία ανεπανάληπτη. Ο κόσμος φεύγει, ενόσω εκείνος ταξιδεύει. Δεν υπάρχει επιστροφή, μόνο αδιάλειπτη κίνηση με φορά προς τα εμπρός. Το τέλος του ταξιδιού θα σημάνει και το τέλος του ταξιδιώτη.

Η φαντασιακή διαδρομή που ιχνηλατεί το μυθιστόρημα, εξεικονίζει καταφανώς την καταβύθιση στα άδυτα της ύπαρξης, την κατακόρυφη πτώση στην άβυσσο του εαυτού. Εξού και το αΐδιο σκοτάδι, που επιτείνει την αίσθηση της μοναξιάς και εγχέει στον ταξιδιώτη έναν προπατορικό τρόμο. Σε κάθε σημείο του ταξιδιού του φτάνει ανέκκλητα μόνος και ξένος, καθώς είναι αδύνατον να σταθεί κάποιος εκεί όπου εκείνος πατά. Ο δρόμος που ακολουθεί συναρτάται εξ ολοκλήρου με την ιδιοσυστασία του, αποτελεί τη νευραλγική αρτηρία της υπόστασής του. Είναι γεννημένος γι' αυτόν τον δρόμο και τον επινοεί σε κάθε του βήμα, με κάθε ανάσα. Η μυσταγωγική του οδοιπορία υποβάλλει σε οδυνηρή δοκιμασία τα υλικά του εαυτού του, ισοδυναμεί με μια μύχια διαπάλη με το χάος και το φως. Τα άφεγγα, απόκοσμα τοπία καθιστούν ακόμα πιο αδήριτο τον ύστατο τόπο στο τέλος του δρόμου. Ο ήρωας φεύγει από την Τερασία για να πάει στη Μητρόπολη. Η τερατώδης, εφιαλτική αφετηρία καταδεικνύει την ιερότητα του τελικού σταθμού. Οσοι πειρασμοί και αν ναρκοθετούν την πορεία του, όσους Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες και αν συναντήσει, εκείνος πέπρωται να φτάσει στη Μητρόπολη. Το ταξίδι του θα συνεχίζεται ακόμα και τις στιγμές που θα νομίζει πως έχασε ανεπίστρεπτα τον δρόμο του. Κάθε εντύπωση λοξοδρόμησης θα αποδεικνύεται παραισθητική, διότι τίποτα δεν μπορεί να τον εκτρέψει από τον ρου της τελευταίας του διαδρομής. Ο ταξιδιώτης διαπλέει εξαρχής τα «μυστικά τοπία του εαυτού του, κι εκεί είναι πολύ πιθανό έως βέβαιο ότι θα του αποκαλυφθεί ξαφνικά ένας άλλος δρόμος προς μια άλλη Μητρόπολη». Στην ουσία, όμως, τα δύο άκρα τής απόστασης ταυτίζονται, είναι το άγνωστο. Η πόλη που εγκαταλείπει ο ήρωας στην αρχή του μυθιστορήματος, προβάλλει αλλόκοτη και δυσοίωνη, δαιδαλώδης και άπειρη, εξώκοσμη, με τιτάνια κτήρια, απόκρυφες στοές, άλογες, αναπόδραστες κατασκευές και κυκλώπεια τείχη που διεμβολίζουν το στερέωμα· μια ασύλληπτη αστική φρίκη, αποκύημα διαστροφικής, νοσηρά ξενοφοβικής και εσωστρεφούς πολεοδομίας. Η Μητρόπολη, από το άλλο μέρος, μοιάζει με έναν ιδεατό, εδεμικό τόπο, αλλά δεν αποκλείεται να κείτεται πέραν των εγκοσμίων. Το πιθανότερο είναι πως ο ήρωας οδεύει προς τον τάφο του. Οπως η ύπαρξή του δεν γίνεται να νοηθεί ει μη μόνο σε συνάρτηση με τον προορισμό του, ο προορισμός ενδέχεται να ισοδυναμεί με την κατάλυση της ύπαρξής του. Υπό αυτό το πρίσμα κινδυνεύει να χαθεί μόνον αν φτάσει εκεί. Πολύ προτού διαβεί την πύλη της καθημερινής του ζωής, ο ταξιδιώτης είχε ασύνειδα εγκατασπείρει στη Μητρόπολη μια διακαή μεταφυσική απαντοχή, την είχε εξυψώσει σε ένα παραδείσιο, σπλαχνικό επέκεινα. Αλλά το «αλλού» που υπόσχεται ο προορισμός του, μπορεί εν τέλει να είναι μέρος της επικράτειας του άλλου κόσμου.

Ο Πανώριος σκηνοθετεί πολύ προσεκτικά αυτή την τελετουργική μετάβαση, προκειμένου να υποδηλώσει την αλληγορική της φόρτιση. Γι' αυτό επιλέγει πένθιμη σκηνογραφία, χαμηλό φωτισμό και υπόκωφες αντηχήσεις, ενώ υποδεικνύει χειρονομίες ιεροτελεστικές, στοχαστικές. Το ταξίδι μεταφράζεται μέσω της μυθοπλασίας σε έναν παρατεταμένο αποχαιρετισμό. Ο ήρωας διασχίζει μια άχρονη, αξημέρωτη νύχτα, ριγώντας από ένα υπερβατικό ψύχος, το οποίο αναδίδεται από μια προαιώνια, πρωτόγονη σιωπή. Ξαφνικά μέσα από την αγριότητα του τοπίου αναφαίνονται φασματικές μορφές πεφιλημένων νεκρών, που τον κοιτούν κατάματα και τότε ο ταξιδιώτης «δεν έβλεπε τίποτε άλλο παρά μόνον εκείνα τα απέραντα μάτια που γέμιζαν όλο το άδειο σύμπαν». Συνειδητοποιεί πως με κάθε του βήμα αφυπνίζει όνειρα και εφιάλτες, που συγκλίνουν σε μια παραλυτική αίσθηση απώλειας. Οι ανατριχιαστικές θρηνητικές οιμωγές αλλότριων πλασμάτων εναλλάσσονται με τις μελιχρές μελωδίες μυθικών ασμάτων, όπως οι ερεβώδεις εικόνες σβήνουν έξαφνα από εκλάμψεις μιας άφατης ομορφιάς. Το ταξίδι αποκτά βαθμιαία τον χαρακτήρα μύησης στις αντινομίες της ανθρώπινης φύσης και ταυτόχρονα το ταξιδιωτικό χρονικό μεταστοιχειώνεται σε φιλοσοφική διερεύνηση. Ο ταξιδιώτης αναχωρεί τα μεσάνυχτα και στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής νυκτοπορεί, με την ανάμνηση ενός ασθενικού φωτός, που αχνόφεγγε στον μικρόκοσμό του, καθώς τον εγκατέλειπε. Ο Πανώριος αναλύει διεισδυτικά την υπαρξιακή σημασία αυτής της πορείας. Μπορεί ο άνθρωπος να έλκει την καταγωγή του από ένα αρχέτυπο σκοτάδι, αλλά αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη του για φως, όπως επίσης μπορεί να αποδεικνύεται πλειστάκις ατελής, αλλά κάποιες σπάνιες στιγμές κατορθώνει να δημιουργεί την ωραιότητα, που δεν του δόθηκε. Η αναζήτηση του ωραίου προτείνεται σαν το πιο αφοπλιστικό αντίβαρο της ατέλειάς του, το πιο πειστικό επιχείρημα για άφεση.

Διαβαίνοντας την οδό που του όρισε το κοσμικό του πεπρωμένο, ο ήρωας αδυνατεί να καταλάβει αν αυτή η άφευκτη πορεία είναι τιμωρία ή ευλογία, ενώ επίσης αγνοεί τη σκοπιμότητά της, καθώς εκείνος ποτέ δεν θέλησε να φύγει. Τα παράξενα πρόσωπα που συναντά στον δρόμο του, τον υποδέχονται σαν Μεσσία και επειδή ακριβώς υπομένουν μια μοίρα αβάσταχτη, αναμονής και ακινησίας, τον θεωρούν ευλογημένο που αξιώθηκε το ταξίδι στη Μητρόπολη. Κάποιος, λόγου χάριν, κατοικεί στα φυλλώματα ενός θηριώδους δέντρου, ατενίζοντας τους ορίζοντες και προσμένοντας τον αγγελιαφόρο, ή τον ψυχοπομπό, που θα του φέρει το μήνυμα της αναχώρησής του, αν και ξέρει κατά βάθος πως δεν θα φύγει ποτέ από την έρημη κορυφή του. Παραμένει δέσμιος μιας ακατανόητης ελπίδας, άτρωτης παρά τις επανειλημμένες διαψεύσεις της. Διότι όταν ο ένοικος του δέντρου φτάνει μπροστά στην Κεντρική Πύλη του Σταθμού, εκείνη, σε αντίθεση με την πύλη που είχε ανοίξει στον ήρωα υποκλινόμενη, θαρρείς, στο ταξίδι του, παραμένει σφαλισμένη, περιφρονώντας την απεγνωσμένη του επιθυμία της φυγής. Ο θάνατος κωφεύει στην επίκλησή του. «Και, παρ' όλα αυτά, παρ' όλο το τραγικό μήνυμα της πόρτας [...] τόσο, απόλυτο που μου αποκλείει ακόμη και το χτύπημα του ρόπτρου, ακόμη και το γονάτισμα μπροστά στη δύναμή της, εγώ συνεχίζω να περιμένω και να περιμένω, κι όσο περιμένω τόσο πιο κλειστή αποδεικνύεται η πόρτα».

Μπορεί εκείνος να μην ταξιδέψει ποτέ πέρα από τον δενδρώδη βίο του και να μεταβεί κατευθείαν από το πιο ψηλό κλαδί στον ασφοδελό λειμώνα, όπως εξίσου πιθανό είναι η είσοδος του ταξιδιώτη στη Μητρόπολη να τον κλείσει οριστικά έξω από τη ζωή. Η μήτρα που τον περιμένει μάλλον είναι μνήμα, εξού και το αναπόδραστο του προορισμού, με προπομπούς την παγωνιά και τη σιωπή. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Συγκομιδή μιας δεκαετίας
Αρχαίες και νεότερες ημέρες τέχνης
Η θεμελιακή διαστροφή του δυτικού πολιτισμού
Οταν το πνεύμα μας δομείται πάνω σε αντιθέσεις
Νόημα και θεμέλια της ορθολογικότητας
Πιστός στις αντιφάσεις του
Τα χαμένα χρόνια. Ελληνες εναντίον Ελλήνων όπως πάντα
Γυναικείες μορφές στο θέατρο του Σαίξπηρ και της Αναγέννησης
Αποκρυφιστικό, υπαρξιακό θρίλερ
Δωρητές και παρακολουθήσεις για μυστήρια ταλέντα
Πρωτοποριακά μηνύματα από τις σελίδες της Βίβλου και των βιβλίων
Η ψυχή του Δημήτρη Μητρόπουλου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Πειραιάς
La Chunga, του Mario Vargas Liosa
Για τους ποιητές της δράσεως και του λόγου
Ο βυσσινόκηπος
Στο ντιβάνι του Δισκαναλυτή
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού
Κριτική βιβλίου
Συγκομιδή μιας δεκαετίας
Αρχαίες και νεότερες ημέρες τέχνης
Η θεμελιακή διαστροφή του δυτικού πολιτισμού
Οταν το πνεύμα μας δομείται πάνω σε αντιθέσεις
Νόημα και θεμέλια της ορθολογικότητας
Πιστός στις αντιφάσεις του
Μονόδρομος μιας παράλογης ειμαρμένης
Τα χαμένα χρόνια. Ελληνες εναντίον Ελλήνων όπως πάντα
Γυναικείες μορφές στο θέατρο του Σαίξπηρ και της Αναγέννησης
Αποκρυφιστικό, υπαρξιακό θρίλερ
Δωρητές και παρακολουθήσεις για μυστήρια ταλέντα
Πρωτοποριακά μηνύματα από τις σελίδες της Βίβλου και των βιβλίων
Η ψυχή του Δημήτρη Μητρόπουλου
Παιδικά βιβλία
Τα μάτια της γης με θησαυρούς στον Μαραθώνα
Συνέντευξη:Γιώργος Αριστηνός
Επειδή αιχμαλωτίστηκα από τον λόγο
Αφανής αναγνώστης
Διά βίου μάθηση
Από τις 4:00 στις 6:00
Ντροπή, ένα πανάρχαιο συναίσθημα με λίγους αποδέκτες
Εγραφε τραγούδια από καρδιάς
Άλλες ειδήσεις
Μονόλογος της λογικής για την τρέλα (όψη κι ανάποδη)
Οίκτος σε κοινή θέα