Έντυπη Έκδοση

Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας

Κωνσταντίνος Δ. Μαγκλιβέρας

Το ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων για τις λεηλασίες κατά τη ναζιστική κατοχή της Ελλάδος. Η περίπτωση του νομισματικού χρυσού των Εβραίων

εκδόσεις Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος, σ. 158

Ενα από τα θέματα που συχνά ανακινούνται και συνεχίζουν να απασχολούν τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες, καθώς και την κοινή γνώμη στην Ελλάδα, είναι αυτό των γερμανικών επανορθώσεων και αποζημιώσεων που δόθηκαν στην Ελλάδα για τις ζημιές, τις καταστροφές και τις λεηλασίες τού πάσης φύσεως εθνικού πλούτου που έγιναν από τις γερμανικές Αρχές Κατοχής κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Σημαντικό τμήμα του θέματος αυτού καλύπτει η υπόθεση της αρπαγής του χρυσού των Ελλήνων Εβραίων, κυρίως στην περιοχή της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ένα από τα πιο μελανά σημεία της Ιστορίας τής Κατοχής, το οποίο, παρά τη θετική διάθεση των ελληνικών κυβερνήσεων, οι συμμαχικές αρχές διανομής των γερμανικών επανορθώσεων δεν ικανοποίησαν.

Ο Κωνσταντίνος Δ. Μαγκλιβέρας -αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου-, στη μελέτη του παρουσιάζει με πλήρη τεκμηρίωση την όλη υπόθεση των πολεμικών επανορθώσεων της Ελλάδας, με στοιχεία τα οποία μέχρι σήμερα δεν είχαν αξιοποιηθεί επαρκώς. Εξετάζονται τα νομοθετικά και κανονιστικά μέτρα που υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής από το Γ' Ράιχ, οι συνέπειές τους για τους Ελληνες πολίτες Εβραίους το θρήσκευμα και η νομοθεσία που ψηφίστηκε μετά την Απελευθέρωση. Αναλύεται το ζήτημα των πάσης φύσεως επανορθώσεων και αποζημιώσεων της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας προς την Ελλάδα, ενώ εξετάζεται ο ρόλος που διαδραμάτισε η Τριμερής Επιτροπή για την Αποκατάσταση του Νομισματικού Χρυσού, η οποία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Συμφωνίας των Παρισίων για τις επανορθώσεις το 1946 και έκρινε επί των ελληνικών αξιώσεων για τον κλεμμένο νομισματικό χρυσό. Διερευνώνται επίσης οι διμερείς συμφωνίες που κατάρτισε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας με ευρωπαϊκά κράτη για την καταβολή αποζημιώσεων στους υπηκόους τους οι οποίοι δεινοπάθησαν από την επιβολή της εθνικοσοσιαλιστικής ιδεολογίας. Στις εν λόγω Συμφωνίες εντάσσεται κι εκείνη που υπέγραψε η Ελλάδα το 1960 και βάσει της οποίας η Γερμανία θεωρεί ότι έχει εξαντλήσει τις υποχρεώσεις της απέναντι σε όλους τους Ελληνες που υπήρξαν θύματα της ναζιστικής θηριωδίας. Στη συνέχεια γίνεται μια εκτενής αναφορά στις απαιτήσεις που από τον Μάιο του 1946 άρχισε να προβάλλει το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο (Κ.Ι.Σ.) Ελλάδος σχετικά με τις εβραϊκές περιουσίες που λεηλατήθηκαν, κατασχέθηκαν, ιδιοποιήθηκαν ή με άλλους παράνομους τρόπους περιήλθαν έμμεσα ή άμεσα στην κατοχή των γερμανικών Αρχών Κατοχής. Ας επισημανθεί εδώ ότι το Κ.Ι.Σ. ήταν ο πρώτος ευρωπαϊκός οργανισμός ο οποίος, μετά τη λήξη του Πολέμου, αναζήτησε και απαίτησε την επιστροφή των κλαπεισών περιουσιών, ασχέτως μεγέθους, των μελών των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων. Τις απαιτήσεις αυτές συμπεριέλαβε η Ελλάδα στις συνολικές αξιώσεις που υπέβαλε ενώπιον της Τριμερούς Επιτροπής για την Αποκατάσταση του Νομισματικού Χρυσού. Οι απαιτήσεις αυτές εξετάζονται στο προτελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου. Στο πέμπτο και τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα στοιχεία που αποδεικνύουν το εύρος των λεηλασιών που υπέστησαν οι Ελληνες Εβραίοι, και κυρίως οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του Ολοκαυτώματος. Τα στοιχεία προέρχονται από τη Δίκη της Νιρεμβέργης για τη Δίωξη των Γερμανών εγκληματιών πολέμου, από τη δίκη του Αϊχμαν στην Ιερουσαλήμ, καθώς επίσης από πρωτογενείς πηγές και τη σχετική βιβλιογραφία.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσέγγιση του Κ. Δ. Μαγκλιβέρα στην υπόθεση Μαξ Μέρτεν (1911-1976). Η ποινική δίωξη, η δίκη, η καταδίκη και η αμνήστευση του υψηλόβαθμου γερμανού εγκληματία πολέμου συνιστά ένα γεγονός το οποίο ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα. Η υπόθεση Μέρτεν αποτελεί μια από τις ιδιαίτερα μελανές σελίδες τις μεταπολεμικής Ιστορίας μας. Αποτελεί μία από τις σκοτεινότερες σελίδες της πολιτικής και νομικής Ιστορίας της χώρας μας, ιδιαίτερα με την ψήφιση του νόμου 3933/1959 της 13ης/02/1959 «περί αναστολής διώξεως εγκληματιών πολέμου», και τούτο δύο μόλις ημέρες μετά την έναρξη της δίκης του στην Ελλάδα. Με τον νόμο αυτό εξαιρούνταν ρητά από την εφαρμογή του οι γερμανοί υπήκοοι, οι οποίοι κρατούνταν στην Ελλάδα και οι υποθέσεις των οποίων είχαν ήδη εισαχθεί προς εκδίκαση σε δικαστήριο. Είναι σαφές ότι εκείνη τη χρονική περίοδο μόνον ένας γερμανός υπήκοος υπαγόταν στις διαταγές τού εν λόγω νομοθετήματος, και αυτός δεν ήταν ήταν άλλος από τον Μέρτεν. Η διεθνής και εσωτερική κατακραυγή του Τύπου οδήγησε στην εξαίρεση της περίπτωσης Μέρτεν, μεταβιβάζοντας τη δικαιοδοσία για παρόμοιες υποθέσεις γερμανών εγκληματιών πολέμου στη Γερμανία. Ο Μέρτεν καταδικάστηκε από τα ελληνικά δικαστήρια σε 165 χρόνια κάθειρξη, η οποία συγχωνεύτηκε σε 25 χρόνια και τελικά με την ψήφιση του νόμου του 1959 ο οποίος «ανάστελλε αυτοδικαίως πάσαν δίωξη» των γερμανών εγκληματιών πολέμου, ανέστειλε και «την εκτέλεσιν πάσης ποινής ή το υπόλοιπον ταύτης», με αποτέλεσμα ο Μέρτεν να αποφυλακιστεί στις 5 Νοεμβρίου 1959. Απελάθηκε αμέσως στη Γερμανία, και με την άφιξή του στο Μόναχο συνελήφθη από τις τοπικές αρχές. Αφέθηκε όμως ελεύθερος τη 16η Δεκεμβρίου 1959, καθώς θεωρήθηκε ότι δεν υπήρχαν τα επιβαρυντικά εκείνα αποδεικτικά στοιχεία που θα δικαιολογούσαν την κατά αρχήν προσαγωγή του σε δίκη. Είναι ξεκάθαρο ότι οι αρμόδιες αρχές του Μονάχου απαξίωσαν εντελώς την απόφαση της ελληνικής Δικαιοσύνης. Αν και η απελευθέρωση του Μέρτεν φαίνεται ότι εξόργισε την Εισαγγελία του Βερολίνου, η οποία είχε ετοιμάσει εναντίον του κατηγορητήριο, που απαρτιζόταν από 17 τόμους, όταν -το 1960- ανέλαβε την διαδικασία κατά του Μέρτεν, δεν κατέστη ποτέ δυνατή η προσαγωγή του σε δίκη. Τελικά, τον Ιούνιο του 1968 η διαδικασία διεκόπη λόγω ελλείψεως ικανών αποδείξεων και λόγω παραγραφής.

Ο συγγραφέας ακόμη επισημαίνει ότι ο έτερος σφαγέας Αλόις Μπρούνερ (1912-;) εκτελεστής των διαταγών του Αϊχμαν, που ανέλαβε την άμεση σύλληψη και εκτόπιση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης εκτός Ελλάδας, με προορισμό το Αουσβιτς, ήταν Αυστριακός και όχι Γερμανός, συνεπώς δεν ήταν σωστό το επιχείρημα της Ελλάδας, όταν δήλωσε αδυναμία διατύπωσης αιτήματος έκδοσης του Μπρούνερ από τη Συρία όπου είχε διαφύγει, με πρόσχημα τον νόμο 3933/1959.

Ο τρόπος που το Γ' Ράιχ συμπεριφέρθηκε στην Ελλάδα, ως κατακτητής, ήταν μάλλον χειρότερος από ό,τι στα περισσότερα άλλα κράτη που γνώρισαν την κατοχή του. Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ηγετικές φυσιογνωμίες απ' όλο τον κόσμο εξήραν τον ρόλο της Ελλάδας και τη συμβολή της στην ήττα των Δυνάμεων του Αξονα. Οι επανορθώσεις που συμφωνήθηκε να λάβει η Ελλάδα το 1946 ήταν μάλλον δυσανάλογα μικρές εν σχέσει με τις πάσης φύσεως καταστροφές που υπέστη. Οι διεκδικήσεις που πρόβαλε το Κ.Ι.Σ. Ελλάδος για λογαριασμό των Ελλήνων Εβραίων, ήδη από το 1946, φανερώνουν τη λεηλασία των περιουσιακών στοιχείων τους και τον συστηματικό, οργανωμένο και αποτελεσματικό τρόπο με τον οποίο αυτή πραγματοποιήθηκε. Στο Συνέδριο στην Ουάσιγκτον το 1998 σχετικά με την τύχη των περιουσιακών στοιχείων της εποχής του Ολοκαυτώματος, η ελληνική αντιπροσωπεία αναφέρθηκε στο λεηλατηθέν ποσόν των 1.700.000 χρυσών λιρών και ότι το ποσόν αυτό θα πρέπει να επιστραφεί στους ιδιοκτήτες και στους νόμιμους κληρονόμους. Επιπρόσθετα, η ελληνική αντιπροσωπεία αναφέρθηκε στα λύτρα που δόθηκαν στις αρχές Κατοχής στη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να εξαιρεθούν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης από τα καταναγκαστικά έργα. Οι διεκδικήσεις του ελληνικού εβραϊσμού για τον νομισματικό χρυσό και την αποζημίωση των περιουσιών που λεηλατήθηκαν από το Γ' Ράιχ παραμένουν πάντοτε σε εκκρεμότητα.

Ο Κωνσταντίνος Δ. Μαγκλιβέρας, με εξαιρετικά νηφάλιο λόγο, τοποθετεί το θέμα των οιονεί διεκδικήσεων των Εβραίων της Ελλάδας για τις αρπαγείσες περιουσίες, μέσα στην όλη νομικοτεχνική δομή που δημιουργήθηκε διεθνώς κατά τη μεταπολεμική περίοδο για να αντιμετωπιστεί το θέμα των γερμανικών επανορθώσεων και αποζημιώσεων. Πρόκειται για ένα θέμα που παρουσιάζει πολύπλευρο ενδιαφέρον τόσο για την ευρωπαϊκή όσο και την ελληνική ιστορική έρευνα. Η εξαντλητικά τεκμηριωμένη μελέτη του δεν αφορά μόνο τους άμεσα ενδιαφερομένους, αλλά την εθνική οικονομία, την ιστορική μνήμη και τη διεθνή αντίληψη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η μηχανή του χρόνου στο τραγούδι
Tom Petty
Άλλες ειδήσεις
Περί «καταραμένων ποιητών»
Εβδομάδα ποίησης στο Bacaro
Η περιπέτεια των χειρογράφων του Walter Benjamin και πώς επέζησε το πρώτο ποίημα επί δεκαετίες