Έντυπη Έκδοση

Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας

**Ανθολόγιο ελληνικής  τυπογραφίας

Συνοπτική ιστορία της τέχνης του έντυπου ελληνικού βιβλίου από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα

κείμενα-επιμέλεια: Γιώργος Δ. Ματθιόπουλος

εισαγωγή: Δημήτρης Αρβανίτης

εκδ.: Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων-Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 600, 25 ευρώ

Ενα μοναδικό ιστορικό και πολιτιστικό ντοκουμέντο υψηλής αισθητικής για την ελληνική τυπογραφία, κομμάτι πλέον του νεοελληνικού πολιτισμού, εξέδωσαν οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σε συνεργασία με την Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων (ΕΕΤΣ).

Παρουσιάζεται σε ένα πολυσέλιδο και πλούσια εικονογραφημένο λεύκωμα μεγάλου σχήματος, που ανιχνεύει τη διαδρομή που χάραξαν με μεράκι και συχνά με προσωπικό κόστος οι εκδότες και οι τυπογράφοι ελληνικών βιβλίων, μέσα από τις ταραχώδεις περιόδους της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής Ιστορίας.

Στην έκδοση σταχυολογούνται περισσότεροι από 250 τίτλοι βιβλίων σε έγχρωμες φωτογραφίες, καλύπτοντας πέντε αιώνες τυπογραφικής παρουσίας, από το πρώτο χρονολογημένο ελληνικό βιβλίο (1475-1476) του Δημητρίου Δαμιλά έως το σπουδαίο λεύκωμα «Δέκα λευκαί λήκυθοι» του Γιάννη Κεφαλληνού (1956). Συγγραφέας και καλλιτεχνικός επιμελητής της έκδοσης είναι ο Γιώργος Δ. Ματθιόπουλος, τυπογραφικός και καλλιτεχνικός σχεδιαστής της ΕΕΤΣ και καθηγητής Εφαρμογών του Τμήματος Γραφιστικής του ΤΕΙ Αθήνας, ο οποίος εμπνεύστηκε και διεκπεραίωσε το εγχείρημα αυτό συγκεντρώνοντας έναν μεγάλο αριθμό εκδόσεων -από ελληνικές και ξένες δημόσιες βιβλιοθήκες, Ιδρύματα και διάφορους ιδιώτες συλλέκτες- που λίγο-πολύ περιλαμβάνουν τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας του ελληνικού βιβλίου.

Πλεονέκτημα της νέας αυτής έκδοσης είναι η παρουσίαση όχι μόνο των εξωφύλλων των επιλεγμένων βιβλίων, αλλά περισσότερων σελίδων τους, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να μπορεί να έλθει σε άμεση επαφή με την πρακτική των στοιχειοθετών και των τυπογράφων, τις σταδιακές αλλαγές του σχεδιασμού των εντύπων, των νέων γραμματοσειρών που εμφανίστηκαν κατά καιρούς και την επίδραση της εξέλιξης της εκτυπωτικής τεχνολογίας στην ποιότητα του βιβλίου.

Επιπλέον των πολυάριθμων δειγμάτων βιβλίων που τυπώθηκαν για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, παρουσιάζονται και πολλά δείγματα ελληνικών εκδόσεων από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, ως επί το πλείστον, που βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση των αισθητικών επιλογών που διαμόρφωσαν τον σχεδιασμό του ελληνικού βιβλίου.

Ο συγγραφέας προσεγγίζει την ιστορία του ελληνικού έντυπου βιβλίου σε πολλά επίπεδα.

Η Εισαγωγή αποτελεί μια γενική επισκόπηση, που θα καθοδηγήσει περιληπτικά τον αναγνώστη και θα του παράσχει τις αναγκαίες πληροφορίες ώστε να παρακολουθήσει καλύτερα την ιστορική συνέχεια κατά την εικονογραφημένη παρουσίαση των επιλεγμένων βιβλίων στη δεύτερη και κύρια ενότητα του τόμου.

Στην τρίτη ενότητα περιέχονται, κατά χρονολογική σειρά, τα λήμματα σημαντικών ελλήνων και ξένων τυπογράφων και εκδοτών, όπου παρέχονται αναλυτικότερα στοιχεία για όσους επιθυμούν μια πληρέστερη ενημέρωση, για τη ζωή και το έργο τού καθενός και τις συνθήκες που επικρατούσαν κάθε περίοδο.

Η τέταρτη και τελευταία ενότητα περιέχει μια σύντομη, αλλά πλούσια εικονογραφημένη περιγραφή της εξέλιξης της εκτυπωτικής τεχνολογίας, η οποία μετά την εφεύρεση του Ιωάννη Γουτεμβέργιου και έως τα μέσα του 20ού αιώνα εξελίχτηκε σταδιακά σε σημαντικό βιομηχανικό τομέα.

Σε αυτήν την ενότητα παρουσιάζεται ο κόσμος της τέχνης των τυπογράφων, των εργαλείων και των μηχανών τους, ώστε να γίνουν περισσότερο κατανοητές οι περίπλοκες τεχνικές δεξιότητες που, μαζί με τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, καθόρισαν την αισθητική πορεία του κλάδου.

**Χανς Σλούγκα

Φρέγκε

Η γέννηση της σύγχρονης λογικής και οι ρίζες της αναλυτικής φιλοσοφίας

μτφρ.: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου

επιμέλεια: Θάνος Σαμαρτζής

εισαγωγή: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 384, 22 ευρώ

Ο Γκότλομπ Φρέγκε (1848-1925) ανακάλυψε τη σύγχρονη τυπική λογική, βάζοντας τέλος στην κυριαρχία της θεωρίας του συλλογισμού του Αριστοτέλη, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησε την αναλυτική φιλοσοφία. Με το έργο του μετέβαλλε τη μοίρα των Μαθηματικών, της Λογικής και της Φιλοσοφίας αμετάκλητα.

Στην παρούσα μονογραφία του ο Χανς Σλούγκα αναλαμβάνει να παρουσιάσει ολόπλευρα την πρωτοτυπία της συμβολής τού Φρέγκε στη Λογική και στη Φιλοσοφία, αλλά και να αναδείξει πόσο βαθιά ήταν επηρεασμένη η σκέψη του Φρέγκε από τις πνευματικές εξελίξεις που λάμβαναν χώρα στη Γερμανία του 19ου αιώνα, καθώς και από τη σκέψη του Λάιμπνιτς και του Καντ. Η ιστορική και κριτική προσέγγιση που υιοθετεί ο Σλούγκα, στόχο έχει να ανατρέψει τα κρατούντα στερεότυπα για τη σχέση της αναλυτικής φιλοσοφίας με την ευρύτερη παράδοση του δυτικού φιλοσοφικού στοχασμού.

* Gerald Μ.*Edelman (Βραβείο Νόμπελ 1972), Toroni Giulio

Το σύμπαν της συνείδησης

Πώς η ύλη γίνεται φαντασία

μτφρ.: Βασιλική Βακάκη

επιμ.: Νεκτάριος Ταβερναράκης

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 450, 26 ευρώ

Τα αποτελέσματα της πρωτοποριακής έρευνας των Edelman και Toroni θέτουν υπό αμφισβήτηση πολλές ευρέως διαδεδομένες απόψεις για τη συνείδηση: Στηρίζοντας τις θέσεις του Φρόυντ, οι συγγραφείς δείχνουν ότι αυτό που ονομάζουμε υποσυνείδητο απορροφά πολύ μεγαλύτερο μέρος της εγκεφαλικής δραστηριότητας απ' ό,τι πιστεύαμε έως τώρα. Τέλος, έρχονται σε ρήξη με την έννοια της συνείδησης ως ενιαίας οντότητας, υποστηρίζοντας ότι κάθε άνθρωπος έχει το δικό του, μοναδικό «αποτύπωμα συνείδησης», υπογραμμίζοντας έτσι την καίρια σημασία της ανθρώπινης ατομικότητας.

**Λουκία Αθανασάκη

Αείδετο παν τέμενος

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 392, 22 ευρώ

Στην αρχαιότητα οι χορικές παραστάσεις ήταν ένα συναρπαστικό μουσικό θέαμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με τον θρησκευτικό και κοινωνικό βίο. Γυναίκες και άνδρες τραγουδούσαν και χόρευαν για τους θεούς, για να γιορτάσουν το πέρασμα από την εφηβεία στην ωριμότητα, τον γάμο, τις νίκες στους πανελλήνιους και τοπικούς αγώνες και πλήθος άλλες ξεχωριστές στιγμές. Κάποιες από τις ωδές των μεγάλων δημιουργών, όπως λόγου χάριν του Αλκμάνα, του Πινδάρου και του Βακχυλίδη, ταξίδεψαν στους αιώνες και έφτασαν ώς τις μέρες μας.

Από το εντυπωσιακό θέαμα και ακρόαμα, που ήταν πηγή τέρψης για θνητούς και αθανάτους, δεν σώθηκαν παρά μόνο τα κείμενα. Με αφετηρία το κείμενο, η μελέτη, αφ' ενός, ανασυνθέτει τα δεδομένα της πρώτης παράστασης μέσα από την περιήγηση στους χώρους των τελετουργικών δρώμενων και αφ' ετέρου, ιχνηλατεί τις ποικίλες ποιητικές επιλογές που διασφάλιζαν την απήχηση των χορικών συνθέσεων στα πέρατα του κόσμου, αλλά και τους διαύλους επιβίωσης και διάδοσής τους μέσω επανεκτελέσεων.

**Τζέλη Χατζηδημητρίου

Συνομιλώντας με τα πνεύματα της πέτρας

Η αγροτική αρχιτεκτονική της Λέσβου

(Λεύκωμα, έγχρωμο, δίγλωσσο - ελληνικά αγγλικά)

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 300, 35 ευρώ

Ενα υψηλής αισθητικής λεύκωμα, που αποπνέει τη μαγική ομορφιά του λεσβιακού τοπίου μαζί με τα υπέροχα κτίσματα της αγροτικής αρχιτεκτονικής.

Ο φωτογραφικός φακός της Τζέλης Χατζηδημητρίου αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο αυτή την ομορφιά, με τα κτίσματα μιας λιτής αρχιτεκτονικής από ταπεινά δομικά υλικά, πράγμα που σημειώνει στον πρόλογο του βιβλίου ο Νίκος Σηφουνάκης: «Η Λέσβος είναι ένας τόπος όπου θαρρείς πως οι άνθρωποι είτε από ένστικτο -για να καλύψουν όσο γίνεται πιο απλά τις ανάγκες τους- είτε από αίσθημα υψηλής αισθητικής προσάρμοζαν πάντοτε και ταίριαζαν τις οικοδομικές κατασκευές τους στο τοπίο, με βασικές αρχές τη λιτότητα και την απλούστευση της κατασκευαστικής τεχνικής».

Μαζί με το κείμενο του Νίκου Σηφουνάκη υπάρχουν το κείμενο του εικαστικού Νίκου Στεφάνου και η μελέτη του δρος Χρήστου Χατζηλία, φιλολόγου, η οποία αποτελεί διδακτορική του διατριβή με θέμα: «Η Λέσβος και ο πολιτισμός της πέτρας ( 1850-1950)», στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου. Ο σχεδιασμός της έκδοσης είναι του ζωγράφου Αλέξη Βερούκα.

Επειτα από το δυστύχημα του πατέρα μου όλο το βάρος του σπιτιού έπεσε στην αθώα και αγαθή μητέρα μου. Επλενε, πότε στα ξένα σπίτια, πότε στο δικό μας, και ποτές μου δεν τη θυμάμαι να μην ήτανε βρεμένη από τη μέση και κάτω. Πολλές φορές μάλιστα όταν κοιμότανε κουνούσε τα χέρια της σάμπως να 'πλενε. Στα σπίτια που πήγαινε και της δίνανε φαΐ για να φάει, το 'φερνε για να φάμε κι εμείς. Κάθε βράδυ την περίμενα στην εξώπορτα, κι όταν την έβλεπα να 'ρχεται, έτρεχα για να πάρω από μέσα από τη βρεμένη ποδιά της ό,τι αποφάγια της δίνανε. Πολλές φορές η ποδιά της είχε και φρούτα, μήλα, πορτοκάλια. Ο,τι σάπιο ήτανε για πέταμα της το δίνανε, για να ταΐσει τα παιδιά της, αυτές οι τόσο μεγάλες και καλές κυρίες.

Τότες κι εγώ το αρρωστιάρικο, το πεινασμένο και το ξυπόλητο, πήρα από το χέρι τον πατέρα μου και βγήκαμε στη ζήτεια. Γυρίζαμε κάθε μέρα και μια γειτονιά της Αθήνας. Κάπου κάπου εκάναμε και τουρνέ, γυρίζαμε και στα χωριά. Γι' αυτό εγώ, το μικρό Σωτηράκι, έγινα πολύξερος, γιατί ήξερα να πάω σε όλα τα σοκάκια της Αθήνας.

Σωτήρης Σπαθάρης

«Αυτοβιογραφία και Η τέχνη του Καραγκιόζη», εκδόσεις Αγρα

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η μηχανή του χρόνου στο τραγούδι
Tom Petty
Άλλες ειδήσεις
Περί «καταραμένων ποιητών»
Εβδομάδα ποίησης στο Bacaro
Η περιπέτεια των χειρογράφων του Walter Benjamin και πώς επέζησε το πρώτο ποίημα επί δεκαετίες