Έντυπη Έκδοση

Η περιπέτεια των χειρογράφων του Walter Benjamin και πώς επέζησε το πρώτο ποίημα επί δεκαετίες

«Κατά τη διάρκεια των φωτογραφίσεων, όπου και αν προσήλωνα το βλέμμα μου, έβλεπα τον εαυτό μου περικυκλωμένο από παραβάν, μαξιλαράκια και βάθρα που με απληστία επιζητούσαν την εικόνα μου, όπως οι σκιές του Αδη επιζητούν το αίμα του θυσιασμένου ζώου.

Στο τέλος με πρόσφεραν ως θύμα στο θυσιαστήριο μιας κακόγουστα ζωγραφισμένης αφίσας των Αλπεων και το δεξί μου χέρι, που έπρεπε να κρατά ένα καπελάκι από τρίχες αίγαγρου, έριχνε τη σκιά του στα σύννεφα και τα αιώνια χιόνια του υφασμένου φόντου» (Απόσπασμα από «Τα παιδικά χρόνια στο Βερολίνο, το χίλια εννιακόσια»).

Αυτή η αυτοπεριγραφή του ψυχισμού αναφέρεται στη φωτογραφία που δείχνει τον Walter Benjamin με τον νεότερο αδελφό του Georg το 1902 μπροστά από ένα πάνινο τοπίο Αλπεων. Το 1948 η Hannah Arendt στέλνει ένα ανάτυπο αυτής της φωτογραφίας στον Gershom Scholem* και το χειρόγραφο με το πρώτο ποίημα που έγραψε ο Walter Benjamin το 1899 σε ηλικία επτά χρόvων.

Το χειρόγραφο αυτό, ένα DIN-Α5 τετράδιο, αποτελείται από φύλλα που έχουν σχιστεί από ένα σχολικό τετράδιο και συγκρατούνται από μια κόκκινη κορδέλα. Στο εξώφυλλο ο Walter Benjamin έχει γράψει «Προγαμήλιο αστείο, απαγγελμένο από τον Walter Benjamin» («Polterabendscherz, vorgetragen von Walter Benjamin»).

Εκείνη την εποχή ήταν έθιμο να αφιερώνονται και ποιήματα, εκτός από τα δώρα του γάμου.

Το συγκεκριμένο ποίημα γράφτηκε για τον γάμο τής κατά 15 χρόνια μεγαλύτερης θείας τού Walter Benjamin, Κλάρας με τον William Stern.

Διαφυλάσσεται από δύο παγκόσμιους πολέμους και εννιά χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα, θα ταξιδέψει από τη Νέα Υόρκη ώς την Ιερουσαλήμ.

Μια μεταφραστική προσέγγιση:

Προγαμήλιο αστείο

Εφτασα επιτέλους σε γνωστό μέρος / νυφούλα, δώσε μου γρήγορα το χέρι / και πες μου, με αναγνώρισες αμέσως; / Αφού είμαι το περιφερόμενό σου πειραχτήρι, / που συχνά σου καθότανε στο σβέρκο, / όταν με τα χαριτωμένα σου αστεία, / ήξερες όλο τον κόσμο να συναρπάζεις!

Από τότε που έγινες νύφη, / Πες μου πού έμειναν τα αστεία σου, το χαμόγελό σου, / Πού κρατούσες κρυμμένο τον μαργιόλο; / Νομίζεις ότι χάθηκα εγώ, το πειραχτήρι; / Μικρή Κλάρα, τι είναι αυτά τα πράγματα που κάνεις;

Οχι, στο καινούργιο σου το σπίτι, / έχω βρει ένα μικρό μέρος, / πάντα να είμαι μ' εσάς ενωμένος, / και όταν εσείς σαν νεαρό ζευγάρι, / θα περνάτε το κατώφλι σας, / θα είμαι με σας πάντα εκεί, / και δεν θα φεύγω πια από τη θέση.

Ο Gunther Stern, γιος του William Stern, ο οποίος είναι παντρεμένος με την Hannah Arendt, από το 1929 έως το 1937, βρίσκεται το 1948 στη Νέα Υόρκη. Μια μέρα τρεις εργάτες τού αφήνουν μπροστά στην πόρτα του επτά βαρέλια και ένα γράμμα από τον πατέρα του. Είχαν σταλεί από τους γονείς του, ο οποίοι εν τω μεταξύ είχαν πεθάνει, στη μελλοντική τους κατοικία στην Αμερική, ενώ κατευθύνονταν προς το Αμβούργο. Τα βαρέλια αυτά περιείχαν ερωτικά γράμματα, πιστοποιητικά υγείας, θανάτου, φωτογραφίες, ημερολόγια, κλειδιά και γυαλιά των προγόνων τους.

Πάνω στα βαρέλια υπήρχαν οι ετικέτες των λιμανιών: Είχαν περάσει από το Σίδνεϊ, τον Καναδά και το Ρίο ντε Τζανέιρο, έως ότου έφτασαν στο Durham της Βόρειας Καλιφόρνιας, αλλά οι παραλήπτες είχαν πεθάνει. Από εκεί κάποιος τα έστειλε στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, όπου βρισκόταν ο γιος τους.

Ο Gunther Stern επεξεργάστηκε όλα τα αντικείμενα με μεγάλη προσοχή και τα κατέγραψε με επιμέλεια. Τη διαδικασία αυτή την ονόμασε ο «Δεύτερος Θάνατος», όπως ήταν και ο τίτλος ενός ποιήματος που έγραψε γι' αυτά. Ο Gunther Stern τα περισσότερα χειρόγραφα τα έκαψε, αλλά διέσωσε τα χειρόγραφα του Walter Benjamin, ο οποίος ήταν ξάδελφός του. Τα έστειλε στην πρώην γυναίκα του Hannah Arendt, και εκείνη στον κοινό τους φίλο Gershom Scholem, ο οποίος τα κατέθεσε στην εθνική βιβλιοθήκη της Ιερουσαλήμ (JNUL). Εκεί φυλάσσονται δίπλα στο αρχείο του Gershom Scholem, με ιδιαίτερο αριθμό.

Το αρχείο του Walter Benjamin δεν είναι πλήρες. Υπάρχουν πολλά κενά. Αποτελείται από 12.000 σελίδες και περιλαμβάνει χειρόγραφα, γράμματα, φωτογραφίες και σημειώσεις. Αποτελείται από τρεις ενότητες:

Στην πρώτη ανήκουν τα χειρόγραφα της Φρανκφούρτης, τα οποία διέσωσε ο Theodor Adorno και τα δημοσίευσε μετά τον θάνατό του.

Την ενότητα των χειρογράφων του Παρισιού, την έκρυψε και την παρέδωσε ο Georges Bataille στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού. Εκεί διατηρήθηκε έως το 1981, όταν ξανάρχεται στο φως της δημοσιότητας. Ενα τμήμα αυτών των χειρογράφων είχε ήδη παραδοθεί στον Theodor Adorno μετά τη λήξη του πολέμου.

Η τρίτη ενότητα αφορά τα χειρόγραφα του Βερολίνου, τα οποία κατάσχονται από την Γκεστάπο. Διασώζονται όμως αργότερα από τον Κόκκινο Στρατό και μεταφέρονται στη Μόσχα. Το 1957 ανήκουν στο κεντρικό αρχείο της πρώην Ανατ. Γερμανίας και από το 1972 στην Ακαδημία των Τεχνών. Το 1996 μεταφέρονται στο αρχείο της Φρανκφούρτης.

Το αρχείο του Walter Benjamin στην Ιερουσαλήμ περιλαμβάνει πολυάριθμα χειρόγραφα που προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές, αποκόμματα εφημερίδων, μεταφράσεις, λογοτεχνικές έρευνες, μαγνητοταινίες και φιλμ και βρίσκονται στο Αναγνωστήριο. Τα πρωτότυπα χειρόγραφα δεν είναι προσβάσιμα.

* Ο Gershom Scholem, φίλος τού Walter Benjamin, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές του 20ού αι. Το έργο του αναφέρεται στη σύγχρονη αισθητική εμπειρία και τη λογοτεχνία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η μηχανή του χρόνου στο τραγούδι
Tom Petty
Άλλες ειδήσεις
Περί «καταραμένων ποιητών»
Εβδομάδα ποίησης στο Bacaro
Η περιπέτεια των χειρογράφων του Walter Benjamin και πώς επέζησε το πρώτο ποίημα επί δεκαετίες