Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

Πεντάλ

  • Το δικαίωμα στην τεμπελιά

    Σκανδαλώδης τίτλος για την εποχή.

    Κι όμως, αυτόν διάλεξε το σημερινό Πεντάλ, όχι από παραξενιά του, αλλά θέλοντας να δικαιολογηθεί για καθυστερημένη του διαδρομή.

    Πωλ Λαφάργκ, Το δικαίωμα στην τεμπελιά, εκδόσεις Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2001. Πρόλογος, τέσσερα κεφάλαια, επίμετρο, σημειώσεις, σ.σ. 59, μετάφραση Βασίλης Τομανάς. Χρονολογία πρώτης έκδοσης του γαλλικού πρωτοτύπου το 1880, εκατόν τριάντα χρόνια πριν από σήμερα - σημείωση μετά σημασίας.

    Χιούμορ και αλύπητος σαρκασμός, «εύθυμη λογική» εις βάρος όλων (παπάδων, οικονομολόγων, ηθικολόγων, κ.λπ.) μηδέ της εργατικής τάξης εξαιρουμένης, για «το διεστραμμένο πάθος για τη δουλειά», το θανατηφόρο πάθος για δουλειά, την τρέλα για δουλειά -που φτάνει έως την εξάντληση των ζωτικών δυνάμεων του ανθρώπου- καθώς και για τη συμβολή του προλεταριάτου στην απεριόριστη ανάπτυξη της καταναλωτικής ικανότητας. Ανοιχτές πιθανότητες, πιθανότατα ουτοπικές, αλλά αξίζει να το/τις διαβάσετε.

    Σύντομο βιογραφικό

    Ο Πωλ Λαφάργκ γεννήθηκε το 1842 στην Κούβα από εύπορους Γαλλοεβραίους γονείς, έζησε στη Γαλλία και αυτοκτόνησε μαζί με τη γυναίκα του το 1911, έναν χρόνο προτού κλείσει τα εβδομήντα του χρόνια, σε άριστη πνευματική και σωματική κατάσταση, αλλά αποφασισμένος να μη στερηθεί, λόγω γήρατος, «τις απολαύσεις και τις χαρές της ζωής», και να μη γίνει βάρος, όπως εξηγούσε σε γράμμα που άφησε στο γραφείο του, στον εαυτό του και στους άλλους.

    Γαμπρός του Καρλ Μαρξ, με κουμπάρο τον Ενγκελς. Αγωνίστηκε σε όλη του τη ζωή για την επικράτηση του μαρξιστικού σοσιαλισμού. Το 1880 έγραψε το Δικαίωμα στην τεμπελιά, κείμενο που, με το ανορθόδοξο θέμα και τον τρόπο του, προκάλεσε τουλάχιστον αμηχανία στους σοσιαλιστές και τους δίχασε, αφού η μπροσούρα ούτε λίγο ούτε πολύ θεωρεί την εργασία το αίτιο κάθε διανοητικού εκφυλισμού και οργανικής παραμόρφωσης.

    Η αλήθεια είναι ότι οι ακραιφνείς κομμουνιστές σπάνια μπορούν να αισθανθούν αμηχανία, ακόμη κι όταν πράγματι δυσκολεύονται. Από αυτή την άποψη είναι αξιοζήλευτοι. Ο Λένιν, που εκφώνησε τον επικήδειο λόγο του ζευγαριού δεν αναφέρθηκε στον τρόπο θανάτου του, που προφανώς πρόδιδε την ταξική πάλη.

    Σκεφτείτε μια ζωή διεκδικητική, χωρίς οποιαδήποτε ερωτηματικά επ' αυτού, ενώ η φύση θριαμβεύει τεμπελιάζοντας.

    Δεν είναι κακό, λέει το Πεντάλ, να έρχονται πού και πού σε αμηχανία κομμουνιστές και σοσιαλιστές. Η έκπληξη δεν είναι τόσο εύκολη βέβαια, αλλά όταν καταφέρνει να υπάρξει στέκεται χρήσιμη και εκτός λογοτεχνίας.

    Το συγκεκριμένο βιβλίο, πάντως, διαθέτει και κάμποση λογοτεχνική αρετή.

    ****************

    Ο ΑΥΤΟΧΕΙΡΑΣ

    Δε θα μείνει στη νύχτα ούτ' ένα αστέρι. / Δε θα μείνει η νύχτα. / Θα πεθάνω και μαζί μου όλο / τ' ανυπόφορο σύμπαν. / Θα σβήσω τις πυραμίδες, τα μετάλλια / τις ηπείρους και τα πρόσωπα.

    Θα σβήσω το θησαύρισμα του παρελθόντος. / Θα κάνω σκόνη την ιστορία, σκόνη τη σκόνη. / Κοιτάζω τώρα το στερνό ηλιοβασίλεμα. / Ακούω το στερνό πουλί. / Κληροδοτώ το τίποτα σε κανέναν.

    σε μετάφραση του Αργύρη Χιόνη, ποίημα του αργεντίνου Χόρχε Λουίς Μπόρχες.

    Η κυρία Χούκλη είναι η μόνη, νομίζω, που καταδέχτηκε να συμπεριλάβει επί δύο, μάλιστα, συνεχόμενες ημέρες στο δελτίο της των 21.00 της ΝΕΤ την αγγελία του θανάτου τού Τζ. Ντ. Σάλιντζερ - νοβελίστα και διηγηματογράφου όχι απλώς αδιάφορου αλλά και εχθρικού προς τη δημοσιότητα- μαζί και λιτές λεπτομέρειες. Οι υπόλοιποι τηλεοπτικοί σταθμοί αγρόν ηγόρασαν, τουτέστιν παρέμειναν αυστηρά προσηλωμένοι στην ανάλυση της οικονομικής βασάνου του Ελληνα και των προσηκόντων ή μη προς λήψη μέτρων, όπως και στα μπλόκα των αγροτών, οι οποίοι διεκδικούν τα αιτήματά τους μέσω εκπροσώπων προικισμένων με τη χάρη ουδέποτε να εμφανίζονται ωχροί και λιπόβαροι (σε δεινή θέση στις κακές καιρικές συνθήκες στο ύπαιθρο, πάντως), παρότι επιμένουν ότι σε λίγο εκλείπουν ως άνθρωποι και ως είδος που εξασφαλίζει στο ανθρώπινο γένος την πρωτογενή παραγωγή. Εξ ου και η απειλή που μας απευθύνουν κάθε τρεις και λίγο ότι άμα δεν ενισχυθούν οικονομικά και, επομένως, αν δεν παράξουν, θα εκλείψουμε με τη σειρά μας και εμείς οι χορτάτοι.

    Νησίδες και πάλι

    Ζιλ Λιποβετσκί, Η εποχή του κενού (L' ere du vide). Δοκίμια για τον ατομικισμό, σε μετάφραση Βασίλη Τομανά, Θεσσαλονίκη 2003, σ.σ. 192, πυκνογραμμένες, πλην προσοδοφόρες κατ' ουσίαν. Ο αναγνώστης μπορεί, αν κουραστεί, να επιλέξει.

    Ο Λιποβετσκί γεννήθηκε το 1944. Καθηγητής Φιλοσοφίας στην Γκρενόμπλ. Το πρώτο του βιβλίο, Η εποχή του κενού, κυκλοφόρησε το 1983. Εξι κεφάλαια και ένας επίλογος που προστέθηκε το 1993.

    Ο ποδηλάτης αποσπά επιλεκτικά από το καταθλιπτικό τέταρτο κεφάλαιο:

    «Καλλιτεχνική εκδήλωση του μεταμοντερνισμού: η πρωτοπορία έχει εξαντληθεί, καρκινοβατεί στην επανάληψη και αντικαθιστά την επινόηση απλώς με τον υπερθεματισμό. (...) Λαχάνιασμα της πρωτοπορίας δεν σημαίνει ότι η τέχνη είναι νεκρή, ότι οι καλλιτέχνες δεν έχουν πια φαντασία, αλλά ότι τα πιο ενδιαφέροντα έργα έχουν μετατοπιστεί, δεν επιδιώκουν πια να επινοήσουν ρηξικέλευθες γλώσσες.(...) Οπως οι σκληρές πολιτικές ομιλίες ή η πολιτική τρομοκρατία, η πρωτοπορία δεν λειτουργεί, οι πειραματισμοί συνεχίζουν αλλά με φτωχά, ταυτόσημα ή ανούσια αποτελέσματα, τα σύνορα παραβιάζονται μεν αλλά απειροελάχιστα, η τέχνη γνωρίζει την καταθλιπτική της φάση. Παρά ορισμένες μάταιες διακηρύξεις, η διαρκής επανάσταση δεν βρίσκει πια το πρότυπό της στην τέχνη. (...)»

    Και τρεις ακόμη ενδιαφέροντες τίτλοι του Ζιλ Λιποβετσκί: L' empire de l' ephemere: la mode et son destin dans les societes modernes (Η αυτοκρατορία του εφήμερου: η μόδα και το πεπρωμένο της στη μοντέρνα κοινωνία), Gallimard, 1987, Το λυκόφως του καθήκοντος, Καστανιώτης, Αθήνα 1999, Le bonheur paradoxal. Essai sur la societe d' hyperconsommation (Η παράδοξη ευτυχία. Δοκίμιο για την κοινωνία του υπερκαταναλωτισμού) Gallimard, 2006.

    Ας μη βιαστεί ο αναγνώστης να προβλέψει το περιεχόμενο παίρνοντας αφορμή από τον τίτλο. Κι εδώ η έκπληξη μπορεί να φανεί χρήσιμη, αν και δεν είναι αυτός ακριβώς ο ρόλος της.

    Ο ΓΑΤΟΣ

    Νυστάζω ξαφνικά / Οπως ο γάτος / Στη μέση του άλματος προσηλωμένος στο πουλί / Ενώ / Συστέλλεται η κόρη / Ολο κλείνει / Κάθετη / Κλείνει / Μαύρη σχισμή / Μαυλίζοντας τη μοίρα του

    Ο γάτος / Απορροφάται πάλι απ' την ουρά του / Το πουλί φτεροκοπά

    Μετέωρη απομακρύνομαι από το σώμα

    Τι το σπουδαίο μου διέφυγε; / Η τροφή μου / Το παιχνίδι / Το Κακό / Ο λόγος ύπαρξης

    Κοιμάμαι

    Ποίημα της Παυλίνας Παμπούδη.

    Το τέλος κατατρύχει τέχνη και ζωή.

    Το τέλος της μέρας, το τέλος της σχέσης, το τέλος του ποιήματος κ.τ.λ. κ.τ.λ.

    Το τέλος μπορεί ενίοτε να σώσει και την αρχή, όταν αυτή εμφανίζεται αμήχανη, άχρωμη και άτολμη. Αλλοτε όμως τη συμπαρασύρει στη γελοιότητα, κυρίως όταν, παρότι τέλος, παρατείνεται στανικά. Από αστείρευτη ανάγκη δικαίωσης και επιβράβευσης του, φευ, ήδη νεκρού; Από φόβο ότι ο νεκρός θα πεθάνει κι άλλο;

    Ασχετο φαινομενικά και το τέλος της σημερινής διαδρομής του ποδηλάτη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ανέκδοτος Ψυχάρης
Ηλία Λάγιου, πράξεις και πειράματα
Στην καρδιά του (σύγχρονου αφρικανικού) σκότους
Η ξεχωριστή περίπτωση του Γιώργου Ζαμπέτα
Ιστορίες ακροτελεύτιων ημερών
Η ανακάλυψη της Ν. Υόρκης
Ορίζεται ο ποιητής; Υπάρχει μέθοδος;
Το αποκλίνον νόημα του κόσμου
Ενα πρόβλημα στην καρδιά της Μεταφυσικής
Βάκχες: Η ανθρώπινη ψυχή σε διαμάχη με τον εαυτό της
Ο φόβος της μετριότητας
Εκκλήσεις τώρα
Οι θησαυροί της μοναξιάς
Η επανάσταση των ταπεινών και η ελευθερία του καλλιτέχνη
Οι αρπαγείσες περιουσίες των Εβραίων της Ελλάδας
Οι ιστορικές εκδόσεις Δ.Ν.Παπαδήμα
Συνομιλώντας με τυπογραφία και πνεύματα της πέτρας
Διαιρεμένη σελίδα και διχασμένος εαυτός
Από τις 4:00 στις 6:00
Η μηχανή του χρόνου στο τραγούδι
Tom Petty
Άλλες ειδήσεις
Περί «καταραμένων ποιητών»
Εβδομάδα ποίησης στο Bacaro
Η περιπέτεια των χειρογράφων του Walter Benjamin και πώς επέζησε το πρώτο ποίημα επί δεκαετίες