Έντυπη Έκδοση

Τα ποτάμια... γυρίζουν πίσω στη μουσική

Ενας χείμαρρος από τραγούδια κατέκλυζε παλαιότερα την ελληνική μουσική.

Σήμερα, τα ποτάμια αποτελούν παρελθόν για την πόλη των Αθηνών και έχουν την τύχη του Ηριδανού, ο οποίος αδιάφορος στις τεχνολογικές εξελίξεις συνεχίζει να κυλά στο αιώνιο ταξίδι του, που χάρη στην ανθρώπινη παρέμβαση δεν είναι πια ορατό, αφού αυτός ο παραπόταμος του Ιλισού είναι πια σκεπασμένος και από πάνω του βρίσκονται δρόμοι, πολυκατοικίες και οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς.

Αλλωστε οι υπεύθυνοι σταθερά αλλοιώνουν το περιβάλλον, όχι πάντα με τις καλύτερες και αθώες προθέσεις.

Για τον Ηριδανό τραγούδησε το 2001, στον κύκλο τραγουδιών Δον Κιχώτης, η Μαρία Δημητριάδη, σε στίχους του Παρασκευά Καρασούλου και μουσική του Θόδωρου Οικονόμου, το Ο ποταμός Ηριδανός:

Στεγνό ποτάμι αδάκρυτο κάτω απ' την πόλη τρέχει

Παλιό καημό κι αβάφτιστο αιώνες τώρα βρέχει

Ο ποταμός Ηριδανός γλυκοφιλά το χώμα

Κι όταν κοιτά τον ουρανό, βλέπει ένα σύννεφο καημό κι ότι κοιμάται ακόμα.

Ηριδανό οι αρχαίοι κάτοικοι της Αθήνας ονόμαζαν το ρέμα που ξεκινούσε από τον Υμηττό και μέσω της Καισαριανής κατέληγε στον Ιλισό και το άλλο μικρό ποτάμι που ξεκινούσε από τις υπώρειες του Λυκαβηττού, περνούσε από τη σημερινή πλατεία Συντάγματος, συναντιόταν με τον Ιλισό, πέρναγε από το νεκροταφείο του Κεραμεικού και κατέληγε στον Κηφισό.

Σε δυο τραγούδια του ο Νίκος Ξυδάκης αναφέρεται στον Ηριδανό, στο πρώτο οι στίχοι είναι του Θοδωρή Γκόνη και τραγουδά η Ελευθερία Αρβανιτάκη μαζί με τον συνθέτη. Εχει τίτλο Ιερά Οδός: Θα κόψω απ' τον Κολωνό αγριελιάς κλωνάρι. Θα σκάψω τον Ηριδανό, θα 'βρω νερό κι αχνάρι.

Το δεύτερο, οι στίχοι είναι του Διονύση Καψάλη, έχει τίτλο Ηριδανός και το ερμηνεύει η Ελένη Τσαλιγοπούλου: Αν ήταν να κυλήσει ο ουρανός σαν ύπνος κι απαλός Ηριδανός, με φως σβησμένο να 'ρθει να καθήσει σαν φίλος και τη νύχτα να κυλήσει.

Και για τον Ιλισό, που είναι το ένα από τα δύο μεγάλα ποτάμια της Αττικής, έχει γράψει ο Ξυδάκης το ομώνυμο τραγούδι, που το τραγουδούσε η Ελευθερία Αρβανιτάκη: Εκεί που άλλοτε κυλούσε ο Ιλισός εκάθισα κι έκλαψα, μισός ερωτευμένος.

Ο Μάνος Χατζιδάκης έγραψε το 1955, σε στίχους του Γιώργου Εμιρζά, για την ταινία Ο Δράκος, τον Ιλισό. Το τραγούδησε στην ταινία η Μαργαρίτα Παπαγεωργίου και αργότερα η Μελίνα Μερκούρη, η Νάνα Μούσχουρη και η Γιοβάννα. Ηταν λίγα μόλις χρόνια πριν κι αυτός σκεπαστεί οριστικά. Οσοι ζούσαν στα τέλη της δεκαετίας του '50, πρόλαβαν να δουν τα ορμητικά νερά του να διασχίζουν τις βροχερές μέρες του χειμώνα από τον Υμηττό μέχρι το Μοσχάτο, όπου συναντούσε τον Κηφισό: Πώς τον λέν', πώς τον λέν' τον ποταμό; Ιλισό, Ιλισό. Να σου πω το μικρό μου μυστικό. Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ Τα μωρά φωνάζουν τη μαμά τους, μα εγώ είμαι έρμο κι ορφανό. Τα πουλιά πετούν με τα φτερά τους, μα εγώ πετώ μες στον χορό.

Ο Μάνος έγραψε και το Πέρα στο θολό ποτάμι σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, που τραγουδά η Φλέρυ Νταντωνάκη στον Μεγάλο Ερωτικό: Πέρα στο θολό ποτάμι έσκυψε η νύχτα να λουστεί. Ετσι και η όμορφη Μπελίσα μ' ένα φιλί θα δροσιστεί. Πάνω στο πέτρινο γεφύρι κάθεται η νύχτα δροσερή. Ετσι και η όμορφη Μπελίσα στον κήπο θα τον καρτερεί.

Από τα καλύτερα ορχηστρικά κομμάτια του Χατζιδάκι είναι το Ποτάμι, που γράφτηκε για την ομώνυμη ταινία του Νίκου Κούνδουρου, το 1960.

Σε άλλες εποχές παρέπεμπε και το Τα Παιδιά κάτω στον κάμπο, που έγραψε ο Μάνος για την ταινία του Ντούσαν Μακαβέγιεφ Sweet Movie, το 1974: Τα παιδιά κάτω στον κάμπο δεν μιλάν' με τον καιρό, μόνο πέφτουν στα ποτάμια για να πιάσουν τον σταυρό.

Το Φεγγάρι είναι κόκκινο, του Μάνου, από την ταινία του 1955 Στέλλα, είναι γραμμένο σε δικούς του στίχους:

Το φεγγάρι πήγε κι έπεσε στο ποτάμι το βαθύ

κι η αγάπη μου κιτρίνισε σαν τη φλόγα στο κερί.

Ελα αγάπη μου και χόρεψε ίσαμε αύριο το πρωί.

Μετά τον Ιλισό, το πιο φημισμένο ποτάμι της χώρας μας, όσον αφορά τη μουσική, είναι ο Πηνειός, που τον αναφέρει ο Γιώργος Μητσάκης με τη φωνή του Σπύρου Ζαγοραίου, στο τραγούδι του 1969 Στης Λαρίσης το ποτάμι: Ο καημός μου είναι μεγάλος, το ποτάμι είναι ρηχό. Αν τυχόν και δεν με πνίξει, μοναχά που θα βραχώ, στης Λαρίσης το ποτάμι που το λένε Πηνειό.

Ο Πηνειός και πολλά άλλα ποτάμια της χώρας μας τροφοδότησαν εδώ και χιλιάδες χρόνια τη μυθολογία μας με αθάνατες ιστορίες μέσω των ελλήνων ποιητών και ιστορικών. Αχέρων, Λάδωνας, Νέδα, Αλιάκμονας, Ασωπός, Αλφειός, Νέστος, Ελικώνας, Αξιός και άλλοι ποταμοί αποτελούν σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας λογοτεχνίας και ο καθένας από αυτούς είχε γεννήσει τις Νύμφες της περιοχής του. Νύμφες που συχνά έδιναν το όνομά τους σε κοντινές πόλεις, όπως η Νύμφη Σπάρτη, που ήταν κόρη του ποταμού Ευρώτα, για τον οποίο τραγούδησε το ντουέτο Λήδα και Σπύρος το Αστέρια απ' τον Ευρώτα.

Οι Νύμφες, που θεωρούνται κόρες του ποταμού Ωκεανού, ήταν κατεξοχήν πνεύματα του γλυκού νερού και βρίσκονταν στα ποτάμια, στις πηγές και μέσα στα βουνά από τα οποία πήγαζαν τα ποτάμια.

Τις Νύμφες των ποταμών τις αποκαλούσαν Ναϊάδες. Οι Ναϊάδες κατοικούσαν μέσα σε σπηλιές που ήταν κοντά στο νερό, αλλά και μέσα στα ποτάμια, όπου σύμφωνα με τους μύθους τραγουδούσαν ύμνους στην Αρτεμη ολονυχτίς. Η σημασία που έχει το νερό ως δύναμη ζωής και γονιμότητας ήταν μεγάλη και ζωτική σε μια μεσογειακή χώρα όπως είναι η Ελλάδα. Η σημασία των ποταμών στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων σε όλο σχεδόν τον πλανήτη, όπως είναι φυσικό, έχει δώσει τα ερεθίσματα στο να γράψουν οι συνθέτες αξιόλογα τραγούδια.

Ο Federico Garcia Lorca έχει γράψει αρκετά ποιήματα για τα ποτάμια της Ισπανίας, πολλά από αυτά έχουν μελοποιηθεί από Ελληνες συνθέτες, όπως ο Γιάννης Γλέζος στην Μπαλάντα των τριών ποταμών με τον Γιάννη Πουλόπουλο: Ο ποταμός Γουαδαλκιβίρ περνάει με γένια κόκκινα ροδιάς. Τα δυο ποτάμια της Γρανάδας το 'να με κλάμα, το άλλο με αίμα.

Αχ η αγάπη που πάει, πάει με τον αγέρα, αχ η αγάπη που πάει, πίσω δεν γυρνά.

Στο ίδιο ποτάμι αναφέρεται και το Λούζεται η αγάπη μου, του Χρήστου Λεοντή, σε μετάφραση του Λευτέρη Παπαδόπουλου, με τον Μανώλη Μητσιά: Λούζεται η αγάπη μου στο Γουαδαλκιβίρ και τ' άνθη παίρνουν ευωδιά

απ' το γλυκό κορμί της.

Από το ίδιο άλμπουμ του 1974 Αχ Ερωτα! ήταν και Ο Παράδεισός μου: Ο Παράδεισός μου είναι ένας κάμπος που δεν έχει λύρες,που δεν έχει αηδόνια, μόνο μια πηγούλα κι ένα ποταμάκι, κρύφιο ποταμάκι και μικρή πηγή.

Αρκετά είναι και τα τραγούδια από τη δημοτική μας παράδοση που αναφέρονται στα ποτάμια, με πιο γνωστό ίσως το Παπάκι: Το παπάκι πάει, καλέ παπί, το παπάκι πάει στην ποταμιά. Το παπάκι πάει στην ποταμιά, αχ, να κρυφτεί μέσα στην καλαμιά.

Στην κλασική μουσική ο Τσέχος Smetana μελοποίησε τον Μολδάβα στο συμφωνικό ποίημα Η πατρίδα μου, ο Wagner το πρώτο μέρος της ρομαντικής επικής του τετραλογίας Το δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν το ονόμασε Ο χρυσός Του Ρήνου, πασίγνωστος και ο Γαλάζιος Δούναβης του Γιόχαν Στράους.

Μόνον η αναφορά σημαντικών τραγουδιών από τον διεθνή χώρο που έχουν αναφορά σε ποτάμια θα ήθελε όλη την έκταση που καλύπτει αυτή η σελίδα. Ενδεικτικά αναφέρω τα The River-Bruce Springsteen, River-Joni Mitchell, Take Me Το The River-Al Green, Ol' Man River-Paul Robeson από το Showboat, Orinoco Flow-Enya, Yellow River-Christie, Proud Mary και Green River-Creedence Clearwater Revival, Moon River-Henry Mancini από το φιλμ Μπρέκφαστ στο Τίφανις, Rivers Of Babylon-Melodians, Cry Me Α River-Julie London, Down By The River-Neil Young, River Deep, Mountain High-Ike and Tina Turner και εκατοντάδες άλλα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Σχετικά θέματα: Από τις 4:00 στις 6:00
Ο βασιλιάς συνθέτης των Pink Floyd
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη:Ιουλίτα Ηλιοπούλου
Οδυσσέας Ελύτης - 100 χρόνια από τη γέννησή του
Κριτική βιβλίου
Ολα στη φύση μοιάζουν σοφά
Το Εθνικό θέατρο και οι αρχαίοι τραγικοί
Ο Παπαδιαμάντης ως μεταφραστής
«Φύσις κρύπτεσθαι φιλεί»
Εύληπτη κοινωνική μελέτη
Το απολωλός πρόβατο
Οψεις της ανάγνωσης
Θα επηρεάσει η κρίση τα εξώφυλλα και την εμφάνιση των βιβλίων;
Λεξικό
Αναγωγή στις ρίζες!
Η Τρίτη Ανάγνωση
Ανίχνευση της ελληνικότητας
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα ποτάμια... γυρίζουν πίσω στη μουσική
Ο βασιλιάς συνθέτης των Pink Floyd
Άλλες ειδήσεις
Ο μετρ
Διαδικτυακό εικονοστάσιο
Ο John Lennon και ο Δρόμος
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού