Έντυπη Έκδοση

«Η αισιοδοξία είναι μονόδρομος»

«Ο πόλεμος των υιών του φωτός κατά των υιών του σκότους» θα συντελεστεί την Παρασκευή και το Σάββατο στο θέατρο της Επιδαύρου.

Ενας πόλεμος που οφείλει τον τίτλο του σε έναν πάπυρο της Νεκράς Θάλασσας (στρατιωτικό εγχειρίδιο και συγχρόνως προφητεία σύγκρουσης του Καλού με το Κακό), την εκκίνησή του στον πρώτο αιώνα, όταν κατακτήθηκε η Ιερουσαλήμ απ' τους Ρωμαίους και την κατάληξή του στη σημερινή κατάσταση στη Μέση Ανατολή... Ενα ιδιόμορφο πολύγλωσσο θέαμα, με τραγούδι και θέατρο που για πρώτη φορά παρουσιάζεται στην ορχήστρα του αργολικού θεάτρου. Πρωταγωνίστρια, μια μεγάλη σταρ: η Ζαν Μορό.

Με τη ματιά του αρχιτέκτονα

Εμπνευστής και δημιουργός αυτού του ατέρμονου «πολέμου», ο πολυτάλαντος Ισραηλινός Αμος Γκιτάι, ο ανατρεπτικός σκηνοθέτης δεκάδων ταινιών και ντοκιμαντέρ, τα περισσότερα των οποίων περιστρέφονται με κριτική ματιά γύρω απ' την κοινωνική πραγματικότητα της πατρίδας του.

Μιλήσαμε μαζί του αμέσως μετά την πρεμιέρα της παράστασης «Ο πόλεμος των υιών του φωτός κατά των υιών του σκότους» στο Φεστιβάλ της Αβινιόν και λίγο πριν αναχωρήσει για την Ελλάδα. Και είχε πολλά να μας πει.

- Τι απόηχο άφησε η πρεμιέρα στην Αβινιόν;

«Καλό»...

- Ετσι απλά;

«Το κοινό δέχτηκε ωραία την παράσταση κι εγώ είχα επίσης μια όμορφη αίσθηση συγκίνησης. Ομως δεν μπορώ ν' απαντήσω παρά συγκρατημένα. Ως αρχιτέκτονας και γιος αρχιτέκτονα, επηρεασμένος απ' την καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική σχολή Μπαουχάους, προτιμώ τη λιτότητα. Αλλωστε απ' αυτό το κίνημα τέχνης, τις ιδέες της συγκεκριμένης γερμανικής σχολής, τη μινιμαλιστική και κονστρουκτιβιστική τάση, αντλεί και η ίδια η παράσταση».

- Η οποία κινείται ανάμεσα στο θέατρο και το ορατόριο, είναι πολύγλωσση με φαντασμαγορικές προβολές. Δύσκολο εγχείρημα;

«Στην Αβινιόν ονόμασαν την παράσταση "πολυφωνικό ορατόριο" κι αυτός ο όρος με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Ηταν, πραγματικά, μια πρόκληση. Επρεπε να δημιουργήσω διαλόγους όχι μόνο μ' ένα εθνικά ετερόκλητο θίασο, αλλά επίσης ν' ανοίξω κι ένα διάλογο επικοινωνίας με το κοινό».

- Το θέμα σας αντλεί από μια παλιά ιουδαϊκή ιστορία. Ποιες είναι οι αναφορές που τη συνδέουν με τη σημερινή κατάσταση στην πατρίδα σας;

«Η Ιστορία ποτέ δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Γνωρίζετε ότι οι Ελληνες δημιούργησαν το θέατρο. Στη χώρα σας γεννήθηκε αυτή η τέχνη η οποία, μάλιστα, κάποτε κατάφερε να αποκοπεί απ' τη θρησκεία. Νωρίτερα το θέατρο ήταν μέρος μιας θρησκευτικής ιεροτελεστίας. Μέσα στο δικό σας "σπίτι", λοιπόν, το θέατρο ξέφυγε απ' τον πνιγηρό θρησκευτικό ιστό κι έγινε μια αυτόνομη τέχνη. Οι τέχνες μπορούν και πρέπει να διαφοροποιούν κάθε φορά την πραγματικότητα. Οι άνθρωποι πάντα τις είχαν ανάγκη ως αντίδοτο στα υπαρξιακά τους αδιέξοδα. Αν αυτό το έργο καταφέρει, τελικά, να περάσει την Ιστορία και την κουλτούρα του δικού μου λαού αλλά και της γειτονικής Παλαιστίνης, αν το κοινό μπορέσει να καταλάβει, θα είμαι ικανοποιημένος».

- Στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, το 1973, βρεθήκατε μέσα σ' ένα ελικόπτερο καταγράφοντας με μια κάμερα super-8, ενώ κινδύνευσε η ζωή σας. Αυτή η δυνατή εμπειρία της συμμετοχής σας στον πόλεμο τι μνήμες σάς άφησε;

«Εκείνη την εποχή ήμουν φοιτητής στην αρχιτεκτονική σχολή. Δεν μπήκα στο ελικόπτερο με την πρόθεση να κινηματογραφήσω, ήμουν απλά επιστρατευμένος. Οι Σύριοι βομβάρδισαν το ελικόπτερο και έπεσε. Σκοτώθηκε ο συγκυβερνήτης κι εγώ έζησα. Αυτή η προσωπική εμπειρία ήταν ο λόγος που έγινα κινηματογραφιστής. Αυτό το περιστατικό με ενθάρρυνε να ρωτώ άφοβα και να καταγράφω, δηλαδή να κάνω ντοκιμαντέρ. Ημουν ζωντανός από θαύμα! Είχα πια "κατακτήσει" το φόβο. Γι' αυτό λέω ότι, σήμερα, δεν υπάρχουν πράγματα που να με φοβίζουν, να με τρομοκρατούν. Θέτω τα ερωτήματά μου, τα οποία κάποτε βολεύουν τους συμπατριώτες μου και κάποτε όχι. Αλλ' αυτό δεν με αφορά».

«Η τέχνη δεν αλλάζει τα πράγματα»

- Η ταινία σας «Ημερολόγιο εκστρατείας», κριτική για τον πόλεμο με τον Λίβανο, το 1982, ενόχλησε τις ισραηλινές αρχές κι έγινε αφορμή να φύγετε στο Παρίσι. Από τότε ακολούθησε κι άλλος «Λίβανος» καθώς επίσης και η τελευταία εισβολή των Ισραηλινών στα παλαιστινιακά εδάφη. Ολα αυτά τι σκέψεις σας δημιουργούν σχετικά με τους χειρισμούς του Ισραήλ στο Παλαιστινιακό;

«Κατάλαβα ότι μέσω της τέχνης δεν μπορέσαμε ν' αλλάξουμε την πραγματικότητα. Θα συνεχίσουμε, όμως, να προσπαθούμε. Οι πόλεμοι που αναφέρετε δείχνουν την αδυναμία των πολιτικών και των κυβερνήσεων της περιοχής. Δεν έχουν το κουράγιο να κάνουν την υπέρβαση, να σφίξουν τα χέρια και να βρουν τον ειρηνικό τρόπο συμβίωσης. Είναι δειλοί κι εγώ απεχθάνομαι τη δειλία. Για να προχωρήσουν τα πράγματα πρέπει να βρεις το θάρρος να προχωρήσεις στη μεγαλύτερη υπέρβαση. Ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους υπάρχουν οι άκαμπτοι, οι εθνικιστές. Υπάρχει όμως -και στις δυο πλευρές- μια ισχυρή πλειοψηφία ανθρώπων που κατανοούν ότι είναι καιρός να κάνουμε ειρήνη. Αυτό το αίτημα από ευχή απομένει να γίνει πολιτική πράξη».

- Είστε αισιόδοξος;

«Θα σας απαντήσω με μια ερώτηση που έκανα στη Ναμπλούς της Παλαιστίνης, γυρίζοντας την ταινία "Ημερολόγιο εκστρατείας": "Είστε αισιόδοξοι ή απαισιόδοξοι;". Η απάντηση ήταν: "Αμος, είναι πολύ μεγάλη πολυτέλεια να είμαστε απαισιόδοξοι". Είναι, ακριβώς, έτσι! Στη δική μας περίπτωση η αισιοδοξία είναι μονόδρομος. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας την ηττοπάθεια. Βρισκόμαστε στη μέση των συγκρούσεων και, αν παραιτηθούμε, αυτομάτως θα γίνουμε υλιστές. Γι' αυτό, λοιπόν, πρέπει να διατηρήσουμε την ελπίδα ζωντανή. Αν τη χάσουμε, απομένει μόνον ο θάνατος».

- Πιστεύετε ότι ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ θα παίξει θετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών;

«Το ελπίζω. Τα χαρίσματά του ανταποκρίνονται στη θέση που κατέχει, του αρχηγού μιας υπερδύναμης. Πιστεύω ότι κινείται έξυπνα και προς την κατεύθυνση της λύσης. Καταλαβαίνει ότι δεν μπορούμε άλλο να ζούμε στη δίνη μιας αιώνιας διαμάχης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής».

- Γνωρίζετε ότι οι Ελληνες βρίσκονται πιο κοντά στον παλαιστινιακό λαό; Υπάρχει ένα ζωηρό κίνημα συμπαράστασης που εκδηλώνεται σε κάθε αναταραχή.

«Οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να σκέφτονται και να πράττουν ελεύθερα. Δεν μπορώ να το κρίνω. Αλλά κι εσείς γνωρίζετε ότι το πρόβλημα που υπάρχει ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία είναι παλιό και σύνθετο. Στο πέρασμα των αιώνων έγιναν συνεχείς συρράξεις ανάμεσα στα δύο κράτη, αλλά κανείς δεν μπορεί να δικαιολογήσει το αποτέλεσμα: τα θύματα. Οι λαοί δεν έχουν να μοιράσουν τίποτα. Στην παράσταση παίζει ένας τούρκος ηθοποιός, όπως επίσης ένας Αραβας, ένας Ισραηλινός, ένας Παλαιστίνιος και δύο Ελληνες».

- Διανοούμενοι συμπατριώτες σας παίρνουν συχνά τολμηρές θέσεις για την πολιτική του Ισραήλ.

«Ο ρόλος των διανοουμένων, καλλιτεχνών και συγγραφέων, είναι ν' ασκούν κριτική στο κράτος. Στην παράσταση αναφέρομαι στον πόλεμο της Ιερουσαλήμ, αλλά άνθρωποι πολλών χωρών που έχουν γράψει τη δική τους ιστορία κι έχουν περάσει από ίδια δεινά, μπορούν να καταλάβουν για τι πράγμα μιλάω. Κι εσείς στην Ελλάδα έχετε ζήσει έναν εμφύλιο πόλεμο, καθοδηγούμενο απ' τις μεγάλες δυνάμεις, όχι και τόσο μακριά απ' το σήμερα. Αυτός είναι κι ένας λόγος για τον οποίο είμαι ενθουσιασμένος που έρχομαι στην Ελλάδα».

- Είστε αριστερός;

«Ναι, είμαι. Δεν απαντώ μηχανικά, το εννοώ».

- Ποια είναι η σημερινή αριστερά;

«Δεν ξέρω αν υπάρχει ή δεν υπάρχει σήμερα αριστερά με τους παλιούς όρους. Το θέμα είναι να πιστεύεις στα οράματά της, που είναι διαχρονικά. Αν η αριστερά είναι στις μέρες μας δημοφιλής ή όχι, δεν με αφορά. Σημασία έχει ότι οι ιδέες της είναι απαραίτητες. Είναι αναγκαίο ν' αφήσουμε τους Παλαιστίνιους να χτίσουν την ταυτότητα και τα εδάφη τους δίπλα στους Ισραηλινούς. Η ειρηνική συνύπαρξη είναι πλέον απαραίτητη ακόμα και κάτω από δύσκολες συνθήκες».

- Πιστεύετε ότι υπάρχουν αριστερά κόμματα;

«Η αριστερά σοβιετικού τύπου κατέρρευσε, αλλά οι ιδέες δεν κατέρρευσαν ποτέ. Δεν μπορώ να μιλήσω για αριστερά κόμματα. Ξέρετε, εμείς οι κινηματογραφιστές μπορούμε να έχουμε ιδέες, αλλά δεν μπορούμε να ρίξουμε και τους πολιτικούς στην ανεργία!»...

Κοινές μνήμες

- Πώς νιώθετε που η παράστασή σας παίζεται στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου -πρώτη φορά παρουσιάζεται ένα τόσο ξεχωριστό έργο εκεί.

«Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που επισκέφθηκα είκοσι χρόνων. Ταξίδεψα παντού γιατί είχα ένα φίλο διανοούμενο, του οποίου ο πατέρας κατά την περίοδο του ελληνικού εμφυλίου είχε σταλεί στην εξορία. Μέσα απ' αυτή την ιστορία κατάλαβα πολλά πράγματα για τη χώρα σας. Φυσικά, επισκέφθηκα και την Επίδαυρο- είναι μαγευτική. Η παράστασή μου εκεί αποτελεί μεγάλη πρόκληση για πολλούς λόγους: θα παίξουμε σ' ένα θέατρο που είναι αρχιτεκτονικό θαύμα -πρέπει κανείς να στέκεται ταπεινά απέναντί του- και θα συνδιαλλαγώ μ' ένα τόσο διαφορετικό κοινό. Με αγγίζει πολύ η Ελλάδα. Τα τοπία της μου είναι οικεία. Μοιάζουν μ' αυτά της Καρμέλ - του τόπου που γεννήθηκα, δίπλα στη Χάιφα: αισθάνομαι τους ήχους και τις μυρωδιές της». *

«Η Ζαν Μορό είναι υπέροχη»

-Πώς σας ενέπνευσε η Ζαν Μορό ως πρωταγωνίστρια της παράστασης;

«Είναι υπέροχη, είναι υπέροχη, είναι υπέροχη! Σας το λέω τρεις φορές, για να το πιστέψετε. Μια γυναίκα 81 ετών -τον Ιανουάριο γιορτάσαμε τα γενέθλιά της- που ξέρει καλά ότι για να συνεχίσει κανείς να υπάρχει και να σκέφτεται δεν πρέπει ν' αφεθεί στην αίγλη του παρελθόντος -που συνήθως παγιδεύει ανθρώπους του επαγγέλματός μας- αλλά ν' αντιδράσει: να τρέφεται απ' την πραγματικότητα, ν' ανανεώνει συνεχώς τα ερωτήματά του γύρω απ' τη ζωή και την τέχνη. Οταν οι μεγάλοι ηθοποιοί το συνειδητοποιήσουν, τότε μπορεί να έχουν μια μακρόχρονη καλλιτεχνική πορεία, σε αντίθεση με κείνους που, περπατώντας στα κόκκινα χαλιά με τους παπαράτσι ολόγυρα, δεν αναλογίζονται ότι όλο αυτό είναι απλά πρόσκαιρο. Η Ζαν Μορό, λοιπόν, τρέφεται αποκλειστικά με "τροφές" που την αναζωογονούν επί της ουσίας. Ενθουσιάστηκε από το κείμενο, από τις απορίες που της γέννησε. Περάσαμε μαζί πέντε καταπληκτικούς μήνες προβών. Ναι, νομίζω ότι πήρε απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τις μονοθεϊστικές θρησκείες, τους πολέμους που γεννούν διάφορες ιδεολογίες και που, δυστυχώς, τους βλέπουμε σήμερα να συνεχίζονται».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συναυλίες
Ποιοι λύνουν και δένουν
Χορός
Ο χημικός του χορού
Συνέντευξη: Μελίνα Τανάγρη
Η Μελίνα στη χώρα του χιπ-χοπ
Συνέντευξη
Michel le Grand!
Κινηματογράφος
Το αντάρτικο της ελληνικής οθόνης
Συνέντευξη: Πολ Σρέιντερ
«Σήμερα έχουμε μόνο δράση και εφέ»
Μόδα
Ο ράφτης του σινεμά
Θέατρο
Οι αναμνήσεις δεν έγιναν καπνός
Γάμος με τα όλα του
Ψωμί, έρωτας, ελευθερία
Συνέντευξη: Αμος Γκιτάι
«Η αισιοδοξία είναι μονόδρομος»
Ενάλιες Αρχαιότητες
Βυθισμένες πολιτείες
Εικαστικά
Τα αντικείμενα του πόθου
Βιβλίο
Ο θάνατός της η ζωή του
Υπερπαραγωγές στο χαρτί