Έντυπη Έκδοση

Τα αντικείμενα του πόθου

Πόσος ερωτισμός μπορεί να χωρέσει μέσα σε ένα πιατάκι από γούνα ή σε μια γαλλική μπαγκέτα; Οι σουρεαλιστές επιχείρησαν την απάντηση και το ΜΟΜΑ την παρουσιάζει

EROS. Αυτός ήταν ο τίτλος μιας από τις τελευταίες μεγάλες διεθνείς σουρεαλιστικές εκθέσεις που διοργανώθηκε στο Παρίσι, το 1959 (βλ. Exposition inteRnatiOnale du Surrealisme). Και είναι ακριβώς η ίδια λέξη, ζωγραφισμένη σε περίοπτη θέση πάνω στον εξωτερικό τοίχο μιας από τις αίθουσες του ΜΟΜΑ, που διαφημίζει τώρα τη φετινή έκθεση του μουσείου με την αφρόκρεμα των «ερωτικών αντικειμένων» από τις πλούσιες συλλογές του.

Μέχρι τις 4 Ιανουαρίου του 2010, οι επισκέπτες του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης έχουν την ευκαιρία να δουν συγκεντρωμένα είκοσι σουρεαλιστικά γλυπτά που έχουν αφήσει εποχή για τον απροκάλυπτο ή λανθάνοντα ερωτισμό τους, φιλοτεχνημένα από καλλιτέχνες όπως οι Αλμπέρτο Τζιακομέτι, Σαλβαντόρ Νταλί, Χουάν Μιρό, Μερέ Οπενχάιμ, Μαν Ρέι, Λουίζ Μπουρζουά, Τζόζεφ Κορνέλ...

Αφορμή για εξερευνήσεις

Κίνημα που αναπτύχθηκε κυρίως στο χώρο της λογοτεχνίας, αλλά εξελίχθηκε σ' ένα ευρύτερο καλλιτεχνικό και πολιτικό ρεύμα, ο σουρεαλισμός άνθησε κατά κύριο λόγο στη Γαλλία των αρχών του 20ου αιώνα, κάτω από την επήρεια τόσο των ψυχαναλυτικών θεωριών του Φρόιντ όσο και των πολιτικών ιδεωδών του μαρξισμού, προβάλλοντας ως μέσο έκφρασης τον «αυτοματισμό», διακηρύσσοντας μιαν απόλυτη αντίθεση στον κομφορμισμό και επιδιώκοντας την διερεύνηση του ασυνειδήτου και την απελευθέρωση της φαντασίας «με την απουσία κάθε ελέγχου από τη λογική», όπως έγραψε ο Αντρέ Μπρετόν στο σχετικό του μανιφέστο.

Η παραγωγή αντικειμένων ήταν μια γόνιμη περιοχή σουρεαλιστικών εξερευνήσεων, μια περιοχή που διέθετε το πλεονέκτημα της ισότητας καθώς δεν απαιτούσε ιδιαίτερες ικανότητες απ' όποιον ήθελε να πειραματιστεί στο έδαφός της.

Ωστόσο, εκείνος που άσκησε καθοριστική επίδραση στην εξέλιξή της ήταν ένας δεξιοτέχνης της γλυπτικής, ο Αλμπέρτο Τζιακομέτι. Το δικό του «Δυσάρεστο αντικείμενο» (1931), με τη λειασμένη ξύλινη επιφάνεια και τις απειλητικές στην άκρη του αιχμές, ένα είδος φαλλού που υπόσχεται και ηδονή και πόνο, είναι ένα από τα πιο παλιά έργα που παρουσιάζονται στο ΜΟΜΑ τώρα, πλάι στο επίσης διάσημο γλυπτό του «Γυναίκα με κομμένο λαιμό» (1932).

*Ενα επίσης εμβληματικό έργο της έκθεσης είναι το σεξουαλικά φορτισμένο σύνολο της Μερέ Οπενχάιμ, με τίτλο «Καλυμμένα με γούνα, φλιτζάνι, πιατάκι και κουτάλι».

Από οικογένεια ελβετών διανοουμένων και καλλιτεχνών και μοντέλο αρχικά για τις φωτογραφίες του Μαν Ρέι, η Οπενχάιμ έγινε ξακουστή για τα αντικείμενα που κατασκεύαζε, χρησιμοποιώντας τον απορριφθέντα κόσμο της ηθικής του 19ου αιώνα ως πρώτη ύλη για ανατροπή.

Το συγκεκριμένο το είχε εμπνευστεί από μια συνομιλία της με τον Πικάσο σε παρισινό καφέ, όταν ο τελευταίος, θαυμάζοντας το επενδυμένο με γούνα μπρασελέ της, παρατήρησε ότι θα μπορούσε κανείς να καλύψει οτιδήποτε με δέρμα ζώου. «Ακόμα κι αυτό το φλιτζάνι με το πιατάκι του», ήταν η δική της επιθετική απάντηση.

Πράγματι, όταν αργότερα ο Μπρετόν την κάλεσε να λάβει μέρος στην πρώτη σημαντική έκθεση σουρεαλιστικών αντικειμένων στην γκαλερί «Σαρλ Ρατόν» το 1936, η Οπενχάιμ παρουσίασε το παραπάνω σύνολο επενδυμένο με δέρμα κινέζας γαζέλας, προκαλώντας πλήθος αντιφατικών σχολίων. Ο ίδιος ο Μπρετόν, πάντως, αναγνώρισε τις φροϊδικές καταβολές του έργου της, συσχετίζοντάς το με τον φημισμένο πίνακα του Μανέ «Πρωινό στη χλόη».

Γυναίκα προς κατανάλωση

Σ' εκείνη την πολύκροτη έκθεση συμμετείχε, φυσικά, και ο Σαλβαδόρ Νταλί, και μάλιστα κάποια από τα έργα του ήταν εμπνευσμένα από συλλογές αντικειμένων από παράφρονες!

* Ανάμεσά τους και το «Αναδρομικό μπούστο» (1933) που επίσης συμπεριλαμβάνεται στην έκθεση του ΜΟΜΑ σήμερα, και όπου η γυναίκα δεν παρουσιάζεται απλώς ως αντικείμενο αλλά ως αντικείμενο που περιμένει να καταναλωθεί.

Αρχικά, η φαλλική μπαγκέτα, με το σφηνωμένο πάνω της μελανοδοχείο, που ισορροπεί πάνω στο γυναικείο κεφάλι, ήταν πραγματική φραντζόλα ψωμιού. Δεδομένου, όμως, ότι τη βραδιά των εγκαινίων την καταβρόχθισε ο σκύλος του Πικάσο, χρειάστηκε να επανακατασκευαστεί με γύψο. Ετσι και παρέμεινε... *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συναυλίες
Ποιοι λύνουν και δένουν
Χορός
Ο χημικός του χορού
Συνέντευξη: Μελίνα Τανάγρη
Η Μελίνα στη χώρα του χιπ-χοπ
Συνέντευξη
Michel le Grand!
Κινηματογράφος
Το αντάρτικο της ελληνικής οθόνης
Συνέντευξη: Πολ Σρέιντερ
«Σήμερα έχουμε μόνο δράση και εφέ»
Μόδα
Ο ράφτης του σινεμά
Θέατρο
Οι αναμνήσεις δεν έγιναν καπνός
Γάμος με τα όλα του
Ψωμί, έρωτας, ελευθερία
Συνέντευξη: Αμος Γκιτάι
«Η αισιοδοξία είναι μονόδρομος»
Ενάλιες Αρχαιότητες
Βυθισμένες πολιτείες
Εικαστικά
Τα αντικείμενα του πόθου
Βιβλίο
Ο θάνατός της η ζωή του
Υπερπαραγωγές στο χαρτί