Έντυπη Έκδοση

Πολιτική σε λευκό φόντο

Εκεί που στην ηλικία του άλλοι αρχίζουν να κουράζονται και να χάνουν τη φρεσκάδα των παλιότερων ταινιών τους, ο 72χρονος πολωνός σκηνοθέτης Γέρζι Σκολιμόφσκι δείχνει πως τα χρόνια δεν στάθηκαν εμπόδιο στην έμπνευσή του.

Ο Βίνσεντ Γκάλο στο ρόλο του δραπέτη. Ο Βίνσεντ Γκάλο στο ρόλο του δραπέτη. Η ταινία του «Essential Killing», γύρω από έναν Ταλιμπάν, αιχμάλωτο της CIA, που δραπετεύει ενώ μεταφέρεται σε μια ανατολική χώρα της Ευρώπης, ταινία που κέρδισε δύο βραβεία στο πρόσφατο φεστιβάλ Βενετίας, (Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής και βραβείο ερμηνείας στον πρωταγωνιστή του, Βίνσεντ Γκάλο), έδειξε έναν Σκολιμόφσκι ανανεωμένο, με μια ταινία που από θεματικής πλευράς τολμά να πει μερικά αναγκαία σήμερα πράγματα για τον ρόλο της CIA στον πόλεμο του Αφγανιστάν. Σεναριογράφος και συνεργάτης σκηνοθετών όπως οι Βάιντα και Πολάνσκι, έγινε γνωστός με μια σειρά από ταινίες που γύρισε στην Πολωνία στη δεκαετία του '60 («Η εγκατάλειψη», «Η αναχώρηση»), όταν στο κομμουνιστικό καθεστώς είχε αρχίσει να διαφαίνεται ένας αέρας φιλελευθερισμού. Στη συνέχεια, αυτοεξόριστος πρώτα στη Βρετανία και αργότερα στις ΗΠΑ, γύρισε μερικές εξαιρετικές ταινίες: «Η πρώτη επαφή ενός πρωτάρη», «Η κραυγή που σκοτώνει», «Στο φως του φεγγαριού», «Η επιτυχία είναι η καλύτερη εκδίκηση», «Το πλοίο των παρανόμων», «Τέσσερις νύχτες με την Αννα» (βραβείο του Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου) κ.ά. Συνάντησα τον Σκολιμόφσκι στο Λίντο και μιλήσαμε για την ταινία του, την οποία δέχτηκε να παρουσιάσει ο ίδιος στο ελληνικό κοινό, στη διάρκεια του 23ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, που θα διεξαχθεί στην Αθήνα από τις 21 μέχρι τις 31 Οκτωβρίου.

Ζώντας στη φύση

- Η ιδέα της ταινίας ήταν να τοποθετήσετε τον ήρωα μέσα στη φύση και να δείξετε τη σχέση του μ' αυτήν;

«Εχω προσωπική εμπειρία αυτής της φύσης από τότε που αποφάσισα να εγκαταλείψω την Καλιφόρνια. Πούλησα το σπίτι μου στο Μαλιμπού και επέστρεψα στην Πολωνία, όπου αγόρασα ένα παλιό κυνηγετικό περίπτερο στη μέση ενός δάσους, στη Μαζουρία, που είναι στα βόρεια της Πολωνίας και πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελούσε τμήμα της Ανατολικής Πρωσίας. Γι' αυτό και το περίπτερο ήταν πολύ καλά χτισμένο από τους Γερμανούς. Ζω εκεί, στη μέση του άγριου δάσους. Σχεδόν κάθε μέρα βλέπω ζώα, ελάφια, αλεπούδες. Απολαμβάνω τη ζωή, διανύω κάθε μέρα, περπατώντας, χιλιόμετρα χειμώνα- καλοκαίρι. Ιδιαίτερα το χειμώνα η εμπειρία είναι πιο ενδιαφέρουσα, το βλέπεις αυτό και στην ταινία. Αυτό μου έδωσε την αίσθηση πως μπορούσα να πω κάτι για τη σχέση του ανθρώπου με το δάσος και τα ζώα».

- Παρ' ότι πρόκειται για ταινία καταδίωξης, υπάρχει προς το φινάλε έντονο ένα δείγμα ανθρωπιάς από την πλευρά των άλλων ανθρώπων. Αυτό είναι δείγμα ελπίδας;

«Ναι, υπάρχει πάντα ελπίδα. Μπορούσα να τελειώσω την ταινία και με μια νότα αισιοδοξίας, αλλ' αυτό δεν θα ήταν έντιμο από πλευράς μου. Η ελπίδα όμως είναι πάντα πιθανή».

- Πότε ξεκίνησε η ιδέα της ταινίας;

«Την προηγούμενη ταινία μου, «Τέσσερις μέρες με την Αννα», τη γύρισα γύρω από το σπίτι μου. Ηταν τέλεια γιατί δεν χρειάστηκε να εγκαταλείψω το δάσος και την άνετη ζωή μου εκεί για να τρέχω σε ξενοδοχεία, που δεν μου αρέσει. Γι' αυτό σκέφτηκα να βρω μια συνταγή που να μου επέτρεπε και πάλι να γυρίσω την ταινία εκεί γύρω. Γνώριζα για τη δράση της CIA στην περιοχή -ο διάδρομος του αεροδρομίου που λέγεται Στριμάνοφ, απέχει μόνο 20 χιλιόμετρα από το σπίτι μου. Περπατώντας σ' αυτούς τους δρόμους μέσα από το δάσος, σκέφτηκα πως ίσως από τους ίδιους δρόμους οι Αμερικανοί να μετέφεραν τους αφγανούς αιχμαλώτους. Αυτό όμως είναι ένα πολιτικό θέμα που δεν ήθελα να αγγίξω. Δεν με ενδιαφέρει η πολιτική, αλλά ο άνθρωπος και η κατάστασή του. Δεν θέλω να εκφράσω κάποια πολιτική θέση, αν και λυπάμαι που οδηγηθήκαμε σ' αυτή την πολιτική κατάσταση. Μια μέρα του χειμώνα, λοιπόν, οδηγούσα στον παγωμένο δρόμο προς το σπίτι μου και ξαφνικά άρχισα να γλιστράω και παρά λίγο να πέσω στον γκρεμό. Σκέφτηκα ότι κάτι τέτοιο μπορούσε να συμβεί και στο κομβόι που μετέφερε τους φυλακισμένους. Ενας δραπέτης στο μέσο ενός δάσους, σ' έναν άγνωστο χώρο, αυτό ήταν αρκετό. Προσπάθησα να περιορίσω την ιστορία σ' αυτό, δεν χρειαζόμουν τίποτε άλλο. Αλλά το σχέδιο ολοένα μεγάλωνε, είχαμε έναν γνωστό ηθοποιό και τελικά τα γυρίσματα έγιναν στη Νορβηγία, στην Πολωνία, στο Ισραήλ και όχι γύρω από το σπίτι μου. Αναγκάστηκα να πάω σε άλλους εξωτερικούς χώρους, να ζήσω σε ξενοδοχεία...»

«Μας το έκρυβαν»

- Είπατε ότι προσπαθήσατε να αποφύγετε την πολιτική, αλλά στην ταινία κάνετε αναφορές στο Αμπου Γκράιμπ και αλλού. Αυτά δεν κάνουν την ταινία πολιτική;

«Προσπάθησα να δώσω το μίνιμουμ αυτών των πληροφοριών. Απλώς ήθελα να τοποθετήσω την ιστορία σ' αυτό το φόντο. Ξέρουμε ότι ο πόλεμος υπάρχει, ο τύπος αυτός μπορεί να είναι αθώος ή και τρομοκράτης, δεν το καθορίζω. Τον παρουσιάζω ηθελημένα να φοράει τουρμπάνι και να κρύβεται στη σπηλιά στην αρχή και να αναγκάζεται να σκοτώσει για να γλιτώσει. Ολα γίνονται τυχαία, ώστε να μην μπορείς να πεις πως είναι τρομοκράτης».

- Πώς αντιμετωπίζεται στην Πολωνία το θέμα αυτό των αιχμαλώτων που μεταφέρονται από τη CIA εκεί;

«Η κυβέρνηση της Λιθουανίας μόλις πέρσι αναγνώρισε πως η CIA είχε μια τέτοια φυλακή στη χώρα της. Τα επιβεβαίωσαν όλα: τα αεροπλάνα που προσγειώνονταν εκεί με τους αιχμαλώτους και ότι πιθανόν να τους βασάνιζαν. Εμείς στην Πολωνία, από το 2002 είχαμε τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις. Καμιά τους δεν είπε ούτε μια λέξη για να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τις φήμες. Μόλις πρόσφατα πολωνοί εισαγγελείς άρχισαν να ερευνούν την υπόθεση. Γιατί όλοι μας ξέρουμε πως βρίσκονται εκεί, πως η CIA έχει φτιάξει ειδικές φυλακές στην Πολωνία. Γράφτηκαν πολλά, ειδικά στην Αμερική, και πιστεύω πως ύστερα από τις έρευνες των εισαγγελέων η πολωνική κυβέρνηση θα αναγκαστεί να κάνει ανακοινώσεις πάνω στο τι αληθινά έγινε».

- Πώς διαλέξατε τον Βίνσεντ Γκάλο για τον ρόλο;

«Τον είχα συναντήσει πέρσι στις Κάνες όταν είχε πάει για να παρουσιάσει το "Tetro" του Κόπολα. Είχαμε συναντηθεί και παλιότερα στην Καλιφόρνια και βλέποντας αυτή τη ζωώδη ποιότητα στις κινήσεις του αλλά και το όλο παρουσιαστικό του σκέφτηκα πως θα έκανε για το ρόλο του Ταλιμπάν. Τον σταμάτησα στις Κάνες και του είπα: "Βίνσεντ έχω ένα σενάριο που θέλω να διαβάσεις". "Δώσ' μου το", μου είπε. Του το πήγα και ύστερα από δυο ώρες μου τηλεφώνησε και είπε: "Θέλω να το κάνω". Αργότερα ανακάλυψε πως δεν ήταν τόσο εύκολο. Ο ρόλος ήταν πολύ απαιτητικός, σωματικά και διανοητικά. Αλλά τα κατάφερε τέλεια.

»Βοήθησε και το ότι δεν μιλούσε καθόλου στην ταινία. Χρειάστηκε να παίζει με το σώμα και τις εκφράσεις του...»

- Αυτό ήταν από την αρχή στο σενάριο;

«Στην πραγματικότητα υπήρχε μια σκηνή όπου στη στολή ενός στρατιώτη βρίσκει ένα κινητό τηλέφωνο και προσπαθεί να τηλεφωνήσει στη γυναίκα του. Ελεγε μια πρόταση μόνο. Αλλά τελικά την αφαίρεσα. Είπα, είναι καλύτερα να μην ακούσουμε ποτέ τη φωνή του».

Χρώματα ενός ζωγράφου

- Ο χαρακτήρας αυτός δεν είναι συμπαθητικός, και όμως...

«Ναι, ήθελα ακριβώς να τον κάνω σταδιακά συμπαθητικό γιατί είναι κυνηγημένος. Είναι μόνος και τον κυνηγούν εκατοντάδες...»

- Στο τέλος η ταινία γίνεται κάπως συμβολική, με τον Ταλιμπάν στο λευκό άλογο να μοιάζει με Χριστό...

«Σκέφτηκα πως όσο περισσότερους συσχετισμούς κάνω τόσο το καλύτερο. Δεν ήθελα όμως να το τονίσω, ήθελα να το δώσω πολύ διακριτικά. Για μια στιγμή σκέφτηκα, στη συσκευή της τηλεόρασης που βλέπετε στο φινάλε, να έβαζα εκκλησιαστικές καμπάνες να χτυπάνε, αλλά μετά είπα πως αυτό θα παραήταν βαρύ».

- Βάλατε και μια σκηνή στην οποία κοιτάζει τη γυναίκα στα μάτια...

«Ναι, γιατί απαγορεύεται στους Αραβες να κοιτάνε μια ξένη γυναίκα στα μάτια. Το ότι το τολμά είναι ήδη δείγμα αμαρτίας».

- Πώς επιλέγετε όλα αυτά τα χρώματα στην ταινία;

«Είμαι και ζωγράφος, όπως ξέρετε, και θέλω πάντα τα χρώματα να έχουν κάποια σχέση με την ιστορία, την ατμόσφαιρα, τα πρόσωπα. Εδώ στηρίχτηκα στην εμπειρία μου από το δάσος».

- Κρατάτε κάποια σχέση με τους νέους πολωνούς σκηνοθέτες;

«Οχι, δεν βλέπω πολύ κόσμο. Δεν έχω καμιά κοινωνική ζωή, δεν πηγαίνω σε πρεμιέρες και γιορτές».*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κινηματογράφος
Σχετικά θέματα: Κινηματογράφος
Ποιοι ήθελαν την κρίση
«Οχι και 50! Είμαι μόνο 49»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Μια ματιά, πολλές σκέψεις
Φλόγες απ' τους τοίχους
Θυμήσου, σώμα...
Προσφορά της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας»
Ρομάντζο με τον Ιστγουντ
Κινηματογράφος
Ποιοι ήθελαν την κρίση
Πολιτική σε λευκό φόντο
«Οχι και 50! Είμαι μόνο 49»
Συνέντευξη: Μάικλ Γουιντερμπότομ
«Η βία βρίσκεται παντού»
Συνέντευξη: Μ. Γκουλέγκινα
Η σοπράνο που ταξιδεύει
Δοκιμασία για τα θεάματα
Η κρίση σηκώνει αυλαία
Θέατρο
Το αίνιγμα του Τσέχοφ
Μια σταρ στον «Βυσσινόκηπο»
Εκθεση
Τσολιά μου...
Αρχιτεκτονική
Τα λαϊκά διατηρητέα
Green Design Festival
Πράσινο, περισσότερο πράσινο
Προδημοσίευση
Πώς υπερασπίστηκα τον Μαντέλα
Βιβλίο
Μικρές Οδύσσειες
High infidelity
Από το "Εψιλον" της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας»
Η συνείδηση του οικολόγου