Έντυπη Έκδοση

Φλόγες απ' τους τοίχους

Σήμερα οι πολεμικές συγκρούσεις προβάλλονται στο τελευταίο δελτίο ειδήσεων. Πριν από μερικές δεκαετίες, όμως, ο πόλεμος ήταν αλληλένδετος με το χαρτί: με το ρεπορτάζ των εφημερίδων, αλλά και με τις εντυπώσεις που προκαλούσαν οι αφίσες. «Μια κραυγή στον τοίχο»: έτσι χαρακτηρίζεται τη δεκαετία του 1930 η αφίσα, που γνωρίζει άνθηση σε όλη την Ευρώπη.

Επάνω, σκηνή από το αμερικανικό ντοκιμαντέρ «The good fight» για τον Ισπανικό Εμφύλιο. Κάτω, αφίσες εποχής ισπανών σχεδιαστών με εμφανείς επιρροές από τον ρωσικό ρεαλισμό. Η γυναικεία μορφή της δημοκρατίας, πολιτικά και κοινωνικά σύμβολα κυριαρχούν. Επάνω, σκηνή από το αμερικανικό ντοκιμαντέρ «The good fight» για τον Ισπανικό Εμφύλιο. Κάτω, αφίσες εποχής ισπανών σχεδιαστών με εμφανείς επιρροές από τον ρωσικό ρεαλισμό. Η γυναικεία μορφή της δημοκρατίας, πολιτικά και κοινωνικά σύμβολα κυριαρχούν. Σε μια γωνιά της, την Ισπανία, ο αιματοβαμμένος Εμφύλιος δίνει αφορμή για συγκλονιστικά έργα. Ιδιαίτερα οι αφίσες της δημοκρατικής πλευράς αναμειγνύουν την πολιτική με την καλλιτεχνική πρωτοπορία, όπως θα δούμε και στην έκθεση «Οι αφίσες του Εμφυλίου 1936-39» που εγκαινιάζεται την Πέμπτη στο νέα στέγη του Ινστιτούτου Θερβάντες (Μητροπόλεως 23). Πρόκειται για 100 έργα από την πλούσια συλλογή του Ιδρύματος Πάμπλο Ιγκλέσιας, ο οποίος υπήρξε ιδρυτής του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος και επαγγελματίας αρχιτυπογράφος.

Συνήθως η πολιτική εξουσία στηρίζεται πάνω στην εδραιωμένη, παραδοσιακή τέχνη, ωστόσο η βραχύβια κυβέρνηση της ισπανικής Δημοκρατίας έκανε ακριβώς το αντίθετο. «Αναθέτοντας ανεπιφύλακτα την προπαγάνδα στους καλύτερους καλλιτέχνες αφισών της εποχής, έθεσε εαυτόν στα χέρια ενός κινήματος πρωτοπορίας», επισημαίνει ο επιμελητής της έκθεσης Μανουέλ Γκαρθία. «Η εξήγηση αυτής της ιστορικής "εξαίρεσης" μπορεί να έγκειται στο γεγονός ότι η υπεράσπιση της νομιμότητας της συνταγματικής εξουσίας συνδεόταν με τη μάχη για να συγκρατηθεί το φασιστικό κίνημα που διαφαινόταν πια στην Ευρώπη».

Ισως δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί σχεδιαστές είναι εθελοντές, νεαρής ηλικίας, ακόμα και 16-18 χρόνων. Δρουν στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη και τη Βαλένθια, ενώ τα σχέδιά τους εγκρίνονται πρώτα από το υπουργείο Προπαγάνδας. Χαρακτηριστικό είναι πως ενώνουν καινοτόμες για την εποχή τεχνικές, όπως το κολάζ και το φωτομοντάζ, με δόσεις ευφυΐας και με τη ριζοσπαστική χρήση του χρώματος, της φόρμας και της τυπογραφίας.

Σαρκάζοντας τον καπιταλισμό

Νά πώς εντυπωσίασε το αποτέλεσμα τον Τζορτζ Οργουελ, που περιγράφει στο «Αφιέρωμα στην Καταλονία»: «Παντού έβλεπες επαναστατικές αφίσες με τα καθαρά κόκκινα και μπλε χρώματά τους να πετούν σαν φλόγες από τους τοίχους, κάνοντας τις λιγοστές διαφημίσεις που τις περιστοίχιζαν να μοιάζουν με λεκέδες από λάσπη».

Η κατάταξη στο στρατό, τα πολιτικά σύμβολα, η κοινωνική πρόνοια για την υγεία και την εκπαίδευση είναι ορισμένα από τα θέματα που προπαγανδίζουν οι αφίσες, με έντονες εικαστικές επιρροές από τον ρωσικό ρεαλισμό. Το πεντάκτινο αστέρι, το τουφέκι και η αξίνα, η σφιγμένη γροθιά κυριαρχούν σε πολλές από αυτές, όπως και η γυναικεία μορφή της ισπανικής Δημοκρατίας.

Η αφίσα του έγκυρου εικονογράφου της εποχής Μπαγκαρία διακωμωδεί τον καπιταλισμό, το φασισμό και τη μοναρχία, που θεωρούνται εχθροί του Λαϊκού Μετώπου. Ο Μανουέλ Μονλεόν ζωγραφίζει σβάστικες που καταπιέζουν το λαό. Το πρόσωπο ενός στρατιώτη τυπώνεται πάνω από το προφίλ ενός οπλισμένου πολιτοφύλακα στην αφίσα του Γκαράι. «Κι εσύ τι έκανες για τη νίκη;» ρωτάει ο δείκτης του χεριού που σχεδίασε ο Λορένθο Γκόνι. «Κομμουνιστικό Κόμμα. Πολεμική βιομηχανία. Ισχυρός μοχλός νίκης» γράφει ο Ρενάου.

«Γυναίκες, δουλέψτε για τους συντρόφους που αγωνίζονται» προτρέπει μία από τις πολλές αφίσες με θέμα τη γυναίκα: μάνες, χήρες, εργάτριες, αγρότισσες εμφανίζονται να πρωταγωνιστούν στην υπεράσπιση των ελευθεριών. Υπάρχουν όμως κι αυτές που ευαισθητοποιούν τα παιδιά: «Αφθονη σίτιση», «Δολοφόνοι!» γίνονται κραυγές διαμαρτυρίας για τη γενοκτονία που συντελείται.

Ο Αλφόνσο Γκέρα, πρόεδρος του ιδρύματος Πάμπλο Ιγκλέσιας, τονίζει ότι την εποχή εκείνη μπήκαν οι βάσεις μιας πραγματικά γνήσιας αντίληψης για την αφίσα «πολύ υψηλού επιπέδου έμπνευσης και τεχνικής. Και εάν η νόμιμη κυβέρνηση είχε κερδίσει τον πόλεμο σήμερα, χωρίς αμφιβολία, η Ισπανία θα ήταν δύναμη πρώτης γραμμής στο διεθνές πάνθεον της γραφιστικής».*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Σχετικά θέματα: Εικαστικά
Μια ματιά, πολλές σκέψεις
Θυμήσου, σώμα...
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Μια ματιά, πολλές σκέψεις
Φλόγες απ' τους τοίχους
Θυμήσου, σώμα...
Προσφορά της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας»
Ρομάντζο με τον Ιστγουντ
Κινηματογράφος
Ποιοι ήθελαν την κρίση
Πολιτική σε λευκό φόντο
«Οχι και 50! Είμαι μόνο 49»
Συνέντευξη: Μάικλ Γουιντερμπότομ
«Η βία βρίσκεται παντού»
Συνέντευξη: Μ. Γκουλέγκινα
Η σοπράνο που ταξιδεύει
Δοκιμασία για τα θεάματα
Η κρίση σηκώνει αυλαία
Θέατρο
Το αίνιγμα του Τσέχοφ
Μια σταρ στον «Βυσσινόκηπο»
Εκθεση
Τσολιά μου...
Αρχιτεκτονική
Τα λαϊκά διατηρητέα
Green Design Festival
Πράσινο, περισσότερο πράσινο
Προδημοσίευση
Πώς υπερασπίστηκα τον Μαντέλα
Βιβλίο
Μικρές Οδύσσειες
High infidelity
Από το "Εψιλον" της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας»
Η συνείδηση του οικολόγου