Έντυπη Έκδοση

Μια ρηξικέλευθη φεμινίστρια

Γλωσσολόγος, κοινωνιολόγος, μυθιστοριογράφος, ταυτισμένη με την αφρόκρεμα της γαλλικής διανόησης των δεκαετιών του '60 και του '70, ενεργή φεμινίστρια στο πλευρό της «δασκάλας» της Σιμόν ντε Μποβουάρ κι αργότερα εκ των αρχιτεκτόνων του «μεταμοντέρνου φεμινισμού» και βέβαια διάσημη ψυχαναλύτρια.

Πολυγραφότατη η Κρίστεβα βρίσκει τρόπο να μιλήσει για τις ιδέες της, είτε μέσω μυθιστορημάτων όπως το «Φονικό στο Βυζάντιο» είτε μέσω των μελετών της Πολυγραφότατη η Κρίστεβα βρίσκει τρόπο να μιλήσει για τις ιδέες της, είτε μέσω μυθιστορημάτων όπως το «Φονικό στο Βυζάντιο» είτε μέσω των μελετών της Συμμέτοχος στους μεγάλους φιλοσοφικούς και κοινωνικούς διεθνείς διαλόγους του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, η Τζούλια Κρίστεβα, βραβευμένη με τις μεγαλύτερες διεθνείς διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένου και του βραβείου Χόλμπεργκ, διατηρεί το ρηξικέλευθο πνεύμα της ως καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris VII και ως μέλος της Ψυχαναλυτικής Εταιρείας των Παρισίων.

Θα αφήσει ωστόσο για λίγο τα πανεπιστημιακά καθήκοντά της, λαμβάνοντας μέρος στο 16ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχανάλυσης που πραγματοποιείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, από αύριο έως και το Σάββατο. Ενδιαμέσως την Πέμπτη (7 μ.μ.) θα συνομιλήσει με τον γνωστό Αμερικανό ψυχαναλυτή και ψυχίατρο Ντάνιελ Στερν για τη «Γυναίκα στην ψυχανάλυση», στο πλαίσιο του Megaron Plus.

Η εκδήλωση έχει ελεύθερη είσοδο, βάσει δελτίων προτεραιότητας -που θα διατίθενται από τις 5.30 μ.μ. Τη συζήτηση θα συντονίσουν ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας, ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Γρηγόρης Βασλαματζής και η ψυχαναλύτρια και μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενωσης, Μαρίλια Αϊζενστάιν.

Σε συνομιλία της τελευταίας με την Κρίστεβα, που δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή», η περίφημη ψυχαναλύτρια επιβεβαίωσε τη διαρκή θητεία της στα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα, επισημαίνοντας ότι στο σημερινό διεθνές τοπίο της γενικευμένης οικονομικής κρίσης «θα έπρεπε να επανεφεύρουμε τον ανθρωπισμό».

Αλλά δεν χρειάζεται καν επίκαιρη αφορμή για να σπεύσει κανείς ν' ακούσει ένα μύθο των ανθρωπιστικών επιστημών. Γεννημένη το 1941 στη Βουλγαρία, η Κρίστεβα σπούδασε Γλωσσολογία στη Σόφια και το 1965 έφυγε για το Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της στη σχολή των Hautes Etudes. Εκεί εμβαπτίστηκε στο στρουκτουραλισμό και επηρεασμένη από τη σκέψη του μαρξιστή-κριτικού, καθηγητή της Λουσιέν Γκολντμάν, αλλά και του φίλου της Ρολάν Μπαρτ, θέλησε να κάνει διατριβή στο γαλλικό μυθιστόρημα των 15ου και 16ου αιώνων. Εξαρχής συνδέθηκε και με την ομάδα των διανοητών που εξέδιδαν την εφημερίδα «Tel Quel», με επικεφαλής τον Φιλίπ Σολέρ, τον οποίο και παντρεύτηκε.

Μια μυθιστορηματική ανάπλαση εκείνης της εποχής είναι το βιβλίο της «Σαμουράι» (1990), στους ήρωες του οποίου αναγνωρίζει κανείς τους Μπαρτ, Σαρτρ, Φουκό, Κλοντ-Λεβί Στρος, Λακάν, Ντεριντά κ.ά. Ούτως ή άλλως τα μυθιστορήματα της Κρίστεβα είναι περισσότερο μυθοπλαστικές αφορμές ανάπτυξης των ιδεών της, με πιο εύπεπτο τρόπο, μέσω των τεχνικών του αστυνομικού μυθιστορήματος.

Ενεργή ψυχαναλύτρια από το 1975, διά της ψυχανάλυσης και της λογοτεχνίας προσέγγισε και τη γλωσσολογία. Υποστήριξε ότι για να φωτίσουμε τις κρυμμένες σημασίες της γλώσσας, οφείλουμε να τη μελετήσουμε από το πρίσμα της ιστορίας, του ατομικού ψυχισμού και της σεξουαλικής εμπειρίας. Με αυτά τα δύο βασικά εργαλεία τής μετα-στρουκτουραλιστικής προσέγγισης, η Κρίστεβα εντόπισε τις «Νέες ασθένειες της ψυχής» (1993) στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, αποδίδοντας την εξάπλωση του στρες, της κατάθλιψης και των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων στην εξαφάνιση των παραδοσιακών εστιών επικοινωνίας (οικογένεια, συγγενείς, Εκκλησία). Εξ ου και η θεωρία της για την ψυχική ανακούφιση που μπορεί να προσφέρουν τα reality shows! «Μπορεί να είναι», εξηγεί, «μια κατασκευή, αλλά ανταποκρίνονται στις ανάγκες ανθρώπων οι οποίοι στα σπίτια τους δεν μιλούν για τη ζωή τους. Τέτοια σόου, με όλα τους τ' αρνητικά, προσφέρουν ψυχική ανακούφιση».

Ξεχωριστή θέση στις ενασχολήσεις της είχε το θέμα των γυναικών. Η ίδια δεν το αντιμετωπίζει ως «γυναικείο ζήτημα». Από τις αρχές της δεκαετίας του '90 ξεκαθάριζε: «Δεν μ' ενδιαφέρουν όλες οι γυναίκες, αλλά κάθε γυναίκα ξεχωριστά». Εννοούσε ότι κινήματα που συσπειρώνουν διαφορετικές προσωπικότητες υπέρ ενός στόχου είναι «ολοκληρωτικής» λογικής. Σ' αυτήν η Κρίστεβα αντιπαρατάσσει την ατομική ελευθερία-έννοια κλειδί για όλη τη σκέψη της. Κομβικό της έργο θεωρείται η «Γυναικεία Ευφυΐα», η τριλογία της για τις Χάνα Αρεντ, Μέλανι Κλάιν και Κολέτ (1999-2002).

Η πολύπτυχη προσωπικότητα και η συμβολή της Κρίστεβα στη διαμόρφωση των ιδεών του 20ού αιώνα είναι τέτοια που θα απαιτούνταν σελίδες απλώς για να την περιγράψει κανείς. Πάντως στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της «Εθνη χωρίς εθνικισμό» (Εναλλακτικές Εκδόσεις), «Μαύρος Ηλιος», «Οι νέες αρρώστιες της ψυχής» (Καστανιώτης), «Εμμονές» (Πατάκης 1996), «Φονικό στο Βυζάντιο» (Πατάκης), «Ξένοι μέσα στον Εαυτό μας» (Scripta), «Σαμουράι» (Γκοβόστης), «Το θήλυ και το Ιερό» (Ψυχογιός) κ.ά. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ψυχολογία και Ψυχιατρική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
16ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχανάλυσης
Μια ρηξικέλευθη φεμινίστρια
«Οι Διάλογοι των Αθηνών»
Οταν ένας αστροφυσικός συνάντησε μια χορογράφο
Κριτική μουσικής
Πέντε νέοι σολίστες διεκδικούν την προσοχή μας
Εικαστικά
Ελληνας συλλέκτης στην καρδιά του Λονδίνου
Υπουργείο Πολιτισμού
Περισσότερα χρήματα στο σινεμά, καθόλου συνδικαλιστές
Τηλεόραση
Η Ευρώπη «σπριντάρει» ψηφιακά
Ημερίδα για τα δημοτικά ΜΜΕ
Εκπομπή για το Βατοπέδι