Έντυπη Έκδοση

ΑΛΙΣ ΜΟΝΡΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2013

Γυναικείος μικρόκοσμος με διαστάσεις γαλαξία

Η απονομή του Νόμπελ στην Καναδή Αλις Μονρό δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, καθώς εδώ και δεκαετίες είχε φανατικούς αναγνώστες πέρα από τα σύνορα της χώρας της· είχε ήδη αποσπάσει το Man Booker Prize το 2009 και το έργο της είχε αρκούντως σχολιαστεί και αποτιμηθεί.

Με δύο ακόμη Καναδές, τη Μάργκαρετ Ατγουντ και την Κάρολ Σιλντς, η Μονρό είχε καταξιωθεί στη συνείδηση του κοινού και των κριτικών τόσο για την αυθεντικότητα της φωνής της όσο και για την ανάδειξη του γυναικείου μικρόκοσμου σε αρένα όπου όλα θα μπορούσαν να συμβούν και άλλα τόσα να ειπωθούν, με τρόπο καινοτομικό και ρηξικέλευθο, ιδιότητες που συνιστούν μεγάλη λογοτεχνία. Επίσης, ο τρόπος που περιγράφεται η ανθρώπινη κατάσταση -η χαρά, η θλίψη, η προσπάθεια, το δράμα που γλιστράει και προσπερνάει σχεδόν προτού το αντιληφθείς, η ακρίβεια των περιγραφών, η οικονομία της γλώσσας, το βάθος της σκέψης- προσδίδει σε αυτό το μικρόκοσμο διαστάσεις γαλαξία.

Πολλοί με την απονομή του Νόμπελ βιάστηκαν να αποφανθούν πως αυτή η βράβευση ήταν και μια νίκη για το διήγημα, ένα είδος που δεινοπαθεί στην εποχή μας όχι τόσο από έλλειψη αναγνωστών αλλά επειδή όλο και λιγότεροι εκδότες το εκδίδουν.

Ομως, αρκετοί κριτικοί έχουν τις διαφωνίες τους: Οι ιστορίες της Μονρό, γράφει ο Τσαρλς Μακγκράθ, στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», δεν είναι ακριβώς διηγήματα, παρά την οικονομία της γλώσσας, η συγγραφέας δημιουργεί μυθιστορήματα μέσα στα διηγήματα.

«Το εσωτερικό των οχημάτων (διηγημάτων) της είναι μεγαλύτερο σε έκταση από το εξωτερικό», ισχυρίζεται, καθώς οι πληροφορίες που παρέχονται, τα θέματα, οι χαρακτήρες και τα περιστατικά, είναι περισσότερα από ό,τι συνήθως περιέχει ένα διήγημα.

Η Μονρό σε ένα διήγημά της, με τίτλο «Πεζό» από τη συλλογή «Πάρα πολλή ευτυχία», σαρκάζοντας την τρέχουσα κοινή γνώμη για το διήγημα, βάζει μια ηρωίδα της να σχολιάζει τη συλλογή διηγημάτων μιας πρωτοεμφανιζόμενης: «Δεν είναι μυθιστόρημα αλλά μια συλλογή διηγημάτων. Αυτό από μόνο του είναι απογοήτευση. Μοιάζει να μειώνει το κύρος του βιβλίου, κάνοντας τη συγγραφέα να μοιάζει με κάποιον που απλώς περιμένει στην πύλη της Λογοτεχνίας, αντί να εγκαθίσταται με ασφάλεια μέσα σ' αυτή».

Στις ιστορίες της υπάρχουν πολλά επεισόδια, δευτερεύουσες πλοκές και οι χαρακτήρες της δεν τηρούν τις προδιαγραφές μιας κλασικής καλοστημένης ιστορίας, όπως του Τσέχοφ με τον οποίο τη συγκρίνουν - συχνά η εξέλιξή τους είναι αιφνίδια και απρόβλεπτη. Μερικές φορές οι χαρακτήρες της μιλούν, μιλούν πολύ, μιλούν σε ξένους, σε περαστικούς, μιλούν στον εαυτό τους, μιλούν επειδή είναι γεμάτοι ζωή, -dear life, ο τίτλος της τελευταίας της συλλογής- ζωή πολύτιμη, απαιτητική και απρόβλεπτη.

Οι ιστορίες της δεν είναι σαν τις ρώσικες κούκλες, όπου μέσα από μια μεγαλύτερη κατάσταση ξεπηδάει μια άλλη που παίρνει τη θέση της, δεν έχουν μια ήρεμη εξωτερική επιφάνεια, όπου στο βάθος ελλοχεύει μια ταραγμένη πραγματικότητα, οι ιστορίες της περιγράφουν μια οριακή καθημερινότητα, περιγράφουν το σημείο εκείνο όπου το συνειδητό με το ασυνείδητο συνδιαλέγονται σε ισότιμη βάση, περιγράφουν τον τρόπο που διαμορφώνεται η εσωτερική μας ζωή και τον τρόπο που σταχυολογούμε τις πληροφορίες που λαμβάνουμε. Οι πληροφορίες αυτές ταξινομούνται από τη μνήμη, αλλά είμαστε και εμείς εξίσου υπεύθυνοι για την «κατασκευή» των αναμνήσεών μας. Η μνήμη, η επιλεκτικότητα και η πλάνη της, που είναι εν μέρει αναγκαίες λειτουργίες για να κρατηθούμε στη ζωή, είναι κυρίαρχο μοτίβο στα περισσότερα έργα της.

Ενα ακόμη χαρακτηριστικό στο έργο της είναι το πώς η ίδια συχνά «σπάει» θεμελιώδεις κανόνες του πεζού λόγου. Η συμπυκνωμένη και ακριβής πρόζα της, σε σημεία γίνεται χαλαρή και μετέωρη και ενίοτε εισάγει στην αφήγηση διάφορα στοιχεία που μοιάζουν «άσχετα» ή προβαίνει σε φαινομενικά «άστοχες» παρεκβάσεις. Αυτές οι παρεκβάσεις είναι μέρος της δομής και γίνονται για να προετοιμάσει τον αναγνώστη για μια ευρύτερη πραγματικότητα που θα εμφανιστεί αργότερα, αλλά και για να μην αδικήσει τις άλλες διαστάσεις που μια απλή καθημερινή ζωή διαθέτει - η περιγραφή αυτών των άλλων διαστάσεων, μικρών και ταπεινών, αποκτά χαρακτήρα οικουμενικό μέσα στο πλαίσιο της κάθε ιστορίας.

Ενίοτε η χρονική σειρά καταργείται και η αφήγηση μπορεί να αρχίσει από το τέλος ή από τη μέση. Η δομή των ιστοριών της απηχεί και την άποψή της για τον κόσμο, όπου τα γεγονότα σπανίως ακολουθούν μια γραμμική εξέλιξη, αλλά απλώς συμβαίνουν, ξαφνικά και ανεξήγητα, όπως ο έρωτας. Ο έρωτας στις ιστορίες της Μονρό χτυπάει σαν κεραυνός και, όπως λέει ένας χαρακτήρας, «ο έρωτας δεν είναι ευγενής και ειλικρινής, ούτε και συνεισφέρει στην ευτυχία».

Η «Πάρα πολλή ευτυχία» συνίσταται στο να είσαι ζωντανός· η συγγραφέας γράφει για τη ζωή, για τη ζωή στην επαρχία του Οντάριο, στην κουζίνα, στα νοσοκομεία και στα σουπερμάρκετ, εκεί όπου οι χαρακτήρες της κινούνται, μιλούν, μορφάζουν και αισθάνονται.

Νομίζω πως η Μονρό υιοθετεί και προεκτείνει το ρεαλισμό του 21ου αιώνα, ένα ρεαλισμό που έχει αγκαλιάσει το σουρεαλισμό της καθημερινότητας, την τρέλα της ατομικότητας, την εξοικείωση και νομιμοποίηση κάθε ασυνείδητης παρόρμησης, την πλάνη που μας επιφυλάσσει η ίδια μας η μνήμη, την αδυναμία της συνείδησής μας να χωρέσει όλα όσα συμβαίνουν. Με αυτή την έννοια, η Μονρό υπηρετεί το ρεαλισμό του γυναικείου μικρόκοσμου, ο οποίος, βεβαίως, μπορεί να δεξιωθεί τους πάντες και να τους επιτρέψει να ξεδιπλώσουν και να αποκαλύψουν όλη την πολυπλοκότητα του σύγχρονου ανθρώπου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Βραβεία Νόμπελ
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ενα ιταλικό βιβλίο γεμάτο από σύγχρονη Ελλάδα
Το πρώτο (αινιγματικό) ταξίδι της στην Ελλάδα
Οι κούκλες του Στράτη Θαλασσινού
Δημήτριος Γούναρης (1867-1922)
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
«Σήμερα για το σεξ πατάς ένα πλήκτρο στο Ιντερνετ»
Αρχιτεκτονική
Ο Τσίλερ επιστρέφει σπίτι του
Βιβλίο
Ενα ιταλικό βιβλίο γεμάτο από σύγχρονη Ελλάδα
Το πρώτο (αινιγματικό) ταξίδι της στην Ελλάδα
Γυναικείος μικρόκοσμος με διαστάσεις γαλαξία
Οι κούκλες του Στράτη Θαλασσινού
Δημήτριος Γούναρης (1867-1922)
Θέατρο
Καραγκιόζης υπό το φως κεριών
Εικαστικά
Οι εξωφρενικές ιστορίες του Kippenberger