Έντυπη Έκδοση

Βιβλίο

Τυπωθήτω

  • Ο νεαρός Χέγκελ, ο χριστιανισμός και οι απορίες της νεωτερικότητας

    Τα βιβλία αυτοσυστήνονται; Ο συγγραφέας είναι ο επαρκέστερος πληρεξούσιος ανάμεσα στο έργο του και στον αναγνώστη; Οι λέξεις και τα πράγματα του συγγραφέα πώς συναντούν τις λέξεις και τα πράγματα του ήρωα ή του αφηγητή;

    Η στήλη «Τυπωθήτω» προκαλεί και απαντά σε τέτοιας υφής ερωτήματα. Τίτλοι όλου του φάσματος, πριν φτάσουν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, εξομολογούνται λεπτομέρειες της γραφής τους - βιβλία πριν αρχίσουμε να τα φυλλομετράμε. Πεζογράφοι, ποιητές, δοκιμιογράφοι, μεταφραστές, ανθολόγοι, σε πρώτο πρόσωπο, πριν διασταυρωθούν με τον συστηματικό ή τον απλό αναγνώστη.

    **ΕΓΕΛΟΣ,Το πνεύμα του χριστιανισμού

    μτφρ.: Γιώργος Σαγκριώτης, σειρά: Φιλοσοφία,

    υπεύθυνοι: Γιώργος Φαράκλας, Ελένη Περδικούρη, εκδόσεις Εστία

    Ο,τι απουσιάζει από κάθε κείμενο, το πρόσωπο που το έγραψε, διαφαίνεται ανάμεσα στις γραμμές του, ηθελημένα ή αθέλητα. Κι αν όχι αυτό το ίδιο το πρόσωπο, σε κάθε περίπτωση ο ίλιγγος της συγγραφικής διαδικασίας στην οποία ενεπλάκη. Πρωτίστως στην περίπτωση των έργων που δεν προορίζονταν για δημοσίευση, που δεν ολοκληρώθηκαν, που έχασαν τον δρόμο προς την κοινοποίησή τους. Τέτοιο είναι και το σώμα των κειμένων του Χέγκελ που παραδόθηκε υπό τον γενικό τίτλο «Το πνεύμα του Χριστιανισμού και το πεπρωμένο του» και πρόκειται να εκδοθεί σε ελληνική μετάφραση από τις εκδόσεις Εστία. Σπαράγματα μιας πολυετούς αναμέτρησης του νεαρού ακόμη φιλοσόφου με τη θρησκευτική, εμμέσως ασφαλώς και με τη διανοητική παράδοση της εποχής του. Η αλληλουχία στην οποία είναι τοποθετημένα είναι ιστορική, τόσο από την άποψη του αντικειμένου (από τον Εβραϊσμό στον Χριστιανισμό) όσο και από εκείνη της χρονολογίας συγγραφής τους. Δύο ταυτόχρονες, λοιπόν, κινήσεις συντελούνται. Είναι η πορεία του πνεύματος από τη θρησκεία του νόμου στη θρησκεία της αγάπης, σύμφωνα με το γνωστό θεολογούμενο, και η μετάβαση του συγγραφέα από τη νεανική ενθουσιώδη προσδοκία μιας «βασιλείας του Θεού» επί της γης, βασισμένης ωστόσο σε ένα αρχαιοελληνικό πρότυπο, προς τη διαμόρφωση του δικού του θεωρητικού προγράμματος, όπου η θεολογία προβάλλει μάλλον ως θεραπαινίς της φιλοσοφίας. Είναι η συμπλοκή αυτών των δύο διαδρομών που παράγει τόσο την ερμηνευτική δυσκολία όσο και την απαράμιλλη γοητεία του βιβλίου.

    Η μορφή στην οποία διασταυρώνονται όλοι οι δρόμοι του κειμένου είναι αυτή του Ιησού. Η διδασκαλία του φιλοδοξεί να προσφέρει διέξοδο από την κατάρα που κατατρύχει τον εβραϊκό λαό από την εποχή που συγκρότησε τη θρησκευτική του ταυτότητα. Η κατάρα συνίσταται σε ένα διχασμό που ολοένα πολλαπλασιάζεται. Ανάμεσα στον άνθρωπο που επικαλείται τον Θεό και στη φύση που υποτάσσεται, έπειτα ανάμεσα στον άνθρωπο και στον Θεό, στον οποίο αυτός οφείλει να υποταχθεί, τέλος ανάμεσα στον άνθρωπο και στον εαυτό του, που υποτάσσει και υποτάσσεται ταυτόχρονα. Εδώ υπάρχει μόνον ένας τύπος σχέσης, εκείνος της υποταγής σε μια ξένη δύναμη. Διαφορετική είναι η θρησκεία του Ιησού. Προκειμένου να αποφύγει τις ολέθριες συνέπειες αυτής της καταπιεστικής δικαιοσύνης του νόμου, οδηγείται στη δίκαιη άρση κάθε νόμου και κάθε δικαιοσύνης· στην υπακοή αντιτάσσει τη συμφιλίωση, στον διχασμό το όλον της ζωής.

    Ο εξοικειωμένος αναγνώστης οπωσδήποτε θα αναγνωρίσει μια πρώτη εκδοχή βασικών εννοιών της εγελιανής φιλοσοφίας. Και πιθανόν, σε συμφωνία με νεοεγελιανούς κριτικούς του Χέγκελ, θα διακρίνει την απώτερη θεολογική καταγωγή τους. Και τα δύο είναι αληθή. Εξίσου αληθές είναι ωστόσο ότι από πολλές απόψεις ο Χέγκελ προηγείται εδώ των κριτικών του. Αν η χριστιανική ολοκλήρωση του εβραϊσμού σημαίνει την κατάργησή του, αυτή η κατάργηση εξακολουθεί να φέρει το στίγμα του παρελθόντος που επιχείρησε να ολοκληρώσει. Και τούτο διότι, κατά τον Χέγκελ, αυτή η ίδια η απόσπαση της αγάπης από το νόμο παράγει ένα νέο διχασμό· για να αποφύγει τη σπίλωσή της, η αγνή καρδιά υποχρεώνεται σε μια ηρωική έξοδο από τον πραγματικό κόσμο, μια έξοδο που προσλαμβάνει τη μορφή είτε μιας αξιοθρήνητης αποχής από την πραγματικότητα είτε ενός άγριου φανατισμού, που ζητά να εκβιάσει την πραγμάτωσή του. Ο δρόμος της φυγής οδηγεί και πάλι στην αφετηρία. Κι όμως, ακόμη και σήμερα, καλούμαστε να στοχαστούμε τη διέξοδο.

    Αν και γραμμένο ως εκτενές σχόλιο σε επιλεγμένα χωρία της Παλιάς και κυρίως της Καινής Διαθήκης, το Πνεύμα του Χριστιανισμού είναι στην πραγματικότητα κάτι πολύ περισσότερο από ένα θεολογικό κείμενο ή μια φιλοσοφική εξιδανίκευση φυλετικών και πολιτιστικών στερεοτύπων. Πίσω από την «ωραία, υψηλή, μα αποτυχημένη» κίνηση του Ιησού καθώς και πίσω από τη ρυπαρή, «ελεεινή ύπαρξη» του εκλεκτού λαού του, πίσω εν τέλει από τη μοιραία ανάμετρηση με τη μοίρα, στην οποία εμπλέκονται οι μορφές της Βίβλου, μπορούμε να διαβάσουμε ένα άλλο πεπρωμένο. Τόσο ο εβραϊκός διχασμός όσο και η αποτυχημένη χριστιανική απόπειρα συμφιλίωσης αποτελούν ταυτόχρονα κρυπτογραφήματα του σπαραγμού ως πεπρωμένου του νεότερου ανθρώπου, μεταφορές για τη στρεβλή αντίληψη και υπόσταση της ελευθερίας του αλλά και για τις εξίσου στρεβλές προσπάθειες ακύρωσης της στρέβλωσης.

    Για τον μελετητή της φιλοσοφίας, το «Πνεύμα του Χριστιανισμού και το πεπρωμένο του» συνιστά μια πρώτης τάξεως ευκαιρία, όχι μόνο να εμπλουτίσει τις γνώσεις του σχετικά με τη γένεση και εξέλιξη μιας από τις σπουδαιότερες φιλοσοφικές παραδόσεις, αλλά και να αναστοχαστεί, πιθανόν δε και να αναθεωρήσει, την εικόνα που έχει διαμορφώσει γι' αυτήν. Σε εκείνον που έχει θρησκειολογικά ή θεολογικά ενδιαφέροντα παρέχεται η δυνατότητα να τα επανεξετάσει στον (παραμορφωτικό ή μήπως διορθωτικό) καθρέφτη της φιλοσοφικής θεωρίας. Για όποιον απλώς αγαπά τις περιπέτειες της γραφής ο δαιδαλώδης ιστός του προβλήματος που ρίχνει τη σκιά του στο συγγραφικό έδαφος επιφυλάσσει απροσδόκητες αναγνωστικές περιπέτειες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η χαμένη γενιά
Η ευκολία του εγκλήματος
Η χαμένη μάχη της μνήμης
Παράλληλοι δρόμοι στον Γάγγη
Εξεγερμένες ψυχές σε Κέρκυρα, Λέσβο, Σμύρνη, Πόλη
Εργα συλλεκτικά και ακριβοθώρητα
Γνώριζε ο Ομηρος το αλφάβητο;
«Καθολικός» σημαίνει «οικουμενικός»
Πτυχώσεις του Πραγματικού
Η διαχρονικότητα των δημοτικών τραγουδιών
Fuoco di Etna / Αταξινόμητο
Διήγημα
Στιγμές
Συνέντευξη
Ο Γιάννης Λειβαδάς και η τέχνη της γραφής του
Η τρίτη ανάγνωση
Εγώ, ο Κλαύδιος
Από τις 4:00 στις 6:00
Απορίες που ζητούν απαντήσεις
Η απόλυτη μπάντα του κάντρι ροκ
Άλλες ειδήσεις
Η λογοτεχνία στα 35 m.m.
Εκδήλωση για τον Οδυσσέα Ελύτη στη Ζάκυνθο
Η ομίχλη τα φυλάει