Έντυπη Έκδοση

Από τη δικτατορία στα Μνημόνια

Ο καλλιτέχνης σήμερα δεν δικαιούται να είναι αθώος. Ούτε και ο πολίτης, βέβαια. Μέσα από την τέχνη, μπορείς να πεις πολλά, εξίσου δυναμικά με μια πορεία που στέφεται και τελειώνει με την επιτυχή ρίψη χημικών.

Από την εγκατάσταση της Μαίρης Ζυγούρη πάνω στη δουλειά της Μαρίας Καραβέλα Από την εγκατάσταση της Μαίρης Ζυγούρη πάνω στη δουλειά της Μαρίας Καραβέλα Η μνήμη, στη συγκεκριμένη έκθεση, στέκεται στην παρατήρηση και το σχολιασμό γεγονότων της τέχνης στη διάρκεια της δικτατορίας και λίγο πριν, λίγο μετά, με τους καλλιτέχνες και την επιμελήτρια να σκύβουν στο αρχείο, να επεξεργάζονται γεγονότα και σιωπές. Ο θεατής, από την πλευρά του, έχει τη δυνατότητα να απορροφήσει τις πληροφορίες, να διαπραγματευτεί με την προσωπική ή τη συλλογική μνήμη και να συνδέσει το λώρο που παρέχει με τη σημερινή πραγματικότητα. Η καταστολή, με μέσον τη φάλαγγα ή την εικονική δολοφονία και η καταστολή μέσω της φτωχοποίησης, όπως μας έχει επιβληθεί σήμερα, διαθέτουν διαφορές ως προς το μέγεθος της βίας αλλά δεν παύουν να έχουν κοινή αναφορά το φόβο.

Αλλά ας δούμε την έκθεση και ό,τι διαπραγματεύεται, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για την πρώτη απόπειρα χρήσης αρχείου του ΙΣΕΤ από καλλιτέχνες. Οι καλλιτέχνες μελετούν το πλούσιο αρχείο της γκαλερί «Νέες Μορφές» και της μετέπειτα συλλογής πληροφοριών, ως Ινστιτούτου, και επιλέγουν. Η επιλογή προκύπτει ήδη ως κατάθεση. Πίσω στα χρόνια της δικτατορίας, ανασύρουν υλικό από καλλιτεχνικές δράσεις και γράφουν με τη δική τους ματιά αλλά με απόλυτη ακρίβεια τα τεκταινόμενα. Η μεταφορά δηλαδή αφορά την εικαστική γλώσσα και μόνον, ενώ το περιεχόμενο αναγνωρίζεται ως χώρος μοναδικός.

Θα ήθελα να ξεκινήσω από το έργο της Μαίρης Ζυγούρη, που επαναφέρει μια προσωπικότητα της τέχνης, η οποία δεν έχει αξιολογηθεί στο σύνολό της. Τη Μαρία Καραβέλα και το έργο της, σε τρεις αποσπασματικές στιγμές. Το 1973 στην Μπιενάλε του Παρισιού, το 1981 στο Ζάππειο με την «Περιβάλλον - Δράση» στην έκθεση της Εταιρείας Ελλήνων Τεχνοκριτών, με επιμέλεια του Αλέξανδρου Ξύδη, και το 1985 στη βίαιη περφόρμανς που οργάνωσε στο «Δεσμό» του Μάνου Παυλίδη και της Επης Πρωτονοταρίου. Ηδη, έρχονται στην επιφάνεια προσωπικότητες της τέχνης που έχουν φύγει (Ξύδης, Παυλίδης) ή άλλοι που συμμετέχουν νοερά, δυστυχώς όχι ενεργά (Πρωτονοταρίου). Και βέβαια επαναφέρει την προσωπικότητα της Καραβέλα, συμπτωματικά στο χρόνο του θανάτου της. Και εδώ, θα ήθελα να παρακαλέσω τον σκεπτόμενο αναγνώστη και θεατή της έκθεσης, να αναλογιστεί το «πλήθος» των αντιστασιακών καλλιτεχνών, στη Μεταπολίτευση (και ώς τις μέρες μας), την αναγνώριση από την πολιτεία, τις εφημερίδες και την τηλεόραση κάποιων από αυτούς και την παντελή απουσία άλλων, σε ένα είδος μεταχουντικού life-style της δεκαετίας του 1980, που νομίζω (και ελπίζω) ότι τώρα τελειώνει.

Η Ζυγούρη φιλμάρει τη φράση της Καραβέλα «Προσπαθώ να σκάψω με τα δάκτυλά μου έναν τοίχο από γρανίτη», φέρνει αποσπάσματα των δράσεων με τους κρεμασμένους και τις κλειδωμένες πόρτες του «Δεσμού». Επεμβαίνει ελάχιστα, και καλά κάνει, αφού η επιλογή ορίζει δυναμικά και ηθικά το έργο.

Ο Νίκος Αρβανίτης οργανώνει το έργο με τις περισσότερες ευαισθησίες, επιλέγοντας από το οπτικοακουστικό υλικό του αρχείου τις σιωπές, τις παύσεις της ομιλίας καλλιτεχνών και παράλληλα παραπέμπει στο ευρετήριο του πρωταρχικού υλικού αλλά και σε ένα φωτοτυπημένο αρχείο γεγονότων της κρίσιμης εποχής, ξεκινώντας από την 1η Μαΐου του 1976, ημερομηνία της δολοφονίας του Αλέξανδρου Παναγούλη.

Ο θεατής έχει όλο το χρόνο δικό του, να παρακολουθήσει, να σκεφτεί πάνω στα γεγονότα και τη σχέση τους με τη ματιά του σύγχρονου καλλιτέχνη.

Ηχητική εγκατάσταση του Νίκου Αρβανίτη Ηχητική εγκατάσταση του Νίκου Αρβανίτη Η Γιώτα Ιωαννίδου ερευνά την περίοδο 1967-1974, εντοπίζοντας τις περιπτώσεις των εκθέσεων και των πολιτιστικών και πολιτικών εκδηλώσεων που γνώρισαν μια βίαιη διακοπή. Το έργο, πρωταρχικά είναι η επιλογή της περιόδου και των κειμένων και στη συνέχεια το διάβασμα, η ανάγνωση των δικών της κειμένων, που σχολιάζουν τις πληροφορίες τις οποίες έχει δεχτεί από εκείνα τα μακρινά - κοντινά χρόνια. Το τυχαίο, ως ανορθόδοξο (σύνδεση τοπικών και παγκόσμιων γεγονότων), συσχετισμοί και σύνθεση απρόσμενων καταθέσεων, μια φόρμα που την απασχολεί, δίνει στον ακροατή-θεατή τη δυνατότητα μιας προσωπικής επεξεργασίας. Στο έργο της, γίνεται έμμεση αναφορά στη συναυλία των Rolling Stones, στον Παναθηναϊκό, τέσσερις ημέρες πριν από την έλευση των τανκς και των συνταγματαρχών, στην έκθεση του Βλάση Κανιάρη στην γκαλερί του «Χίλτον» το 1969, στην έκθεση του Ηλία Δεκουλάκου στην γκαλερί «Νέες Μορφές», το 1972.

ΥΣ. Αν δεν μισούσα τα επετειακά, θα σας πρότεινα σήμερα, παραμονή της 21ης, να πάτε στο Ινστιτούτο (Βαλαωρίτου 9, για όσους δεν το έχετε επισκεφτεί) και να σκεφτείτε τη δικτατορία μέσα από τα σύγχρονα έργα και τη δική τους μη περιγραφική αφήγηση.

Καλλιτέχνες: Νίκος Αρβανίτης, Μαίρη Ζυγούρη, Γιώτα Ιωαννίδου.

Επιμέλεια: Ελπίδα Καραμπά.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχαιολογικοί χώροι
Ηθελαν ν' ανοίξουν λεωφόρο στη Δήλο
Κινηματογράφος
«Ως γυναίκα εξακολουθώ να είμαι σεμνότυφη»
Αρχιτεκτονική
Γερό λίφτινγκ στο Φετιχιέ τζαμί
Ρεπορτάζ
Αποκαΐδια έγινε το αρχείο της ΕΔΑ
Θέατρο
Μεγάλο ντεμπούτο στη «Μικρά Αγγλία»
Εικαστικά
Από τη δικτατορία στα Μνημόνια
Πολιτιστικές εκδηλώσεις
Καλλιτεχνικό πανηγύρι
Βιβλίο
Ψυχογράφημα στα έγκατα των συνειδήσεων
Η εθνική και ατομική μας σχιζοφρένεια
Πενήντα χρόνια... χαστούκι
Λογοτεχνία
Μεταμορφωτής συνείδησης
Άλλες ειδήσεις
Υπό τους ήχους οργάνων