Έντυπη Έκδοση

Οι μύθοι της ιστορικής μνήμης

Ο Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος ως ένα απέραντο σφαγείο, ως ένα τοπίο απογυμνωμένο από το οποιοδήποτε πολιτικοκοινωνικό και ηθικό ιδεώδες. Ε. L. Doctorow, «Η Στρατιά».

Στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1861-1865) επιστρέφει ο Ε. L. Doctorow («Το βιβλίο του Ντάνιελ», 1971, «Ragtime», 1975, «Παγκόσμια Εκθεση», 1985) με το έργο του «Η στρατιά» (2005), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πόλις» σε μετάφραση Τίνας Θέου και πρόλογο Ανδριάννας Καλφοπούλου. Με κέντρο δράσης την Τζόρτζια και τη βόρεια και νότια Καρολίνα, όπου προελαύνει ο στρατός των Βορείων, υπό τις διαταγές του στρατηγού Γουίλιαμ Τεκάμσε Σέρμαν, απελευθερώνοντας τους μαύρους από τα δεσμά της δουλοκτησίας και κάνοντας φύλλο και φτερό τις περιουσίες των Νοτίων, ο Ντοκτόροου φτιάχνει ένα ανατρεπτικό, σχεδόν βλάσφημο μυθιστόρημα για το παρελθόν, απομακρυσμένο από το οποιοδήποτε μνημονικό ιδεώδες.

Βασισμένος σε μια πολυπρόσωπη και κυκλική αφήγηση, που εναλλάσσει σταθερά τους χαρακτήρες της επί σκηνής, αποκαλύπτοντας σε κάθε καινούρια τους εμφάνιση ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος των συνεπειών της εμπλοκής τους στην πολεμική σύγκρουση, ο Ντοκτόροου μετατρέπει τον Αμερικανικό Εμφύλιο σε πεδίο μιας απέραντης δήωσης και καταστροφής, σ' έναν ρημαγμένο τόπο από τον οποίο έχουν αποδράσει διά παντός όλες οι πολιτικές, κοινωνικές, ηθικές και στρατιωτικές αξίες.

Τίποτε από τον κόσμο της «Στρατιάς» δεν μπορεί να διασωθεί, κανένα στοιχείο του δεν είναι σε θέση να διατηρήσει έστω και στοιχειωδώς την ακεραιότητά του. Οι επιτελείς των Βορείων κινούνται μεταξύ υστερίας και πανικού ή ασχετοσύνης, ιδεολογικής αφασίας και προσωπικού εξευτελισμού (από τον Σέρμαν και τον υπουργό Πολέμου Εντουιν Στάντον μέχρι τον συνταγματάρχη Τικ και τον στρατηγό Κιλπάτρικ), οι φεουδάρχες του Νότου ματώνουν μέχρι και την τελευταία στιγμή την πλάτη των δούλων τους με το μαστίγιό τους, οι απελευθερωμένοι μαύροι δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν την ελευθερία τους (πλην της μικρής τυμπανίστριας Περλ, που αποτελεί και τη μοναδική αισιόδοξη νότα του μυθιστορήματος), οι γιατροί αντιμετωπίζουν τους τραυματίες σαν ένα κομμάτι κρέας (ο συνταγματάρχης Βρέντε Σαρτόριους), ενώ οι στρατιώτες των Νοτίων και των Βορείων αφήνονται χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό στις ληστείες, τους φόνους και τους βιασμούς ή υφίστανται μια τρομακτική στέρηση ταυτότητας (βλέπε το κωμικοτραγικό δίδυμο του Γουίλ και του Αρλι).

Δεν θα έλεγα ότι η «Στρατιά» ανήκει στον χώρο της ιστορικής μεταμυθοπλασίας, όπως παρατηρεί στο προλογικό της σημείωμα η Ανδριάννα Καλφοπούλου. Τα τεχνικά της χαρακτηριστικά δεν είναι τόσο ρηξικέλευθα όσο απαιτεί ένας τέτοιος χαρακτηρισμός. Η στάση, ωστόσο, του Ντοκτόροου απέναντι στο υλικό του έχει σίγουρα τη ριζοσπαστική σφραγίδα του μεταμοντέρνου ιστορικού μυθιστορήματος. Κι ως προς αυτό, η Καλφοπούλου έχει απόλυτο δίκιο: η «Στρατιά» διαλύει με μια σπάνια στοχαστική ωμότητα όλους τους μύθους της ιστορικής μνήμης.

Στην καρδιά της Μαύρης Ηπείρου

Από τα σύνορα της Ρουάντας και της Τανζανίας στο Χοτέλ Εξέλσιορ του Μπιχαραμούλο, μια παράγκα-πανδοχείο με χαρακτηριστικά Αγριας Δύσης.

Και από τη φυλή των Μασάι σε ομάδες λογχοφόρων νομάδων υποταγμένων στον σιδερένιο νόμο της σιωπής. Αυτός είναι ο κόσμος του Αλμπέρτο Μοράβια (1907-1990) στο βιβλίο του «Περιπλάνηση στην Αφρική», που κυκλοφορεί σε μετάφραση Παναγιώτη Σκόνδρα από τις εκδόσεις «Κέδρος». Το βιβλίο βασίζεται στα ημερολόγια τα οποία κράτησε ο Μοράβια όταν ταξίδευε επί μία εικοσαετία στην Αφρική μαζί με τη σύντροφό του (επίσης συγγραφέα) Ντάτσια Μαραΐνι και τους στενούς του φίλους Πιέρ Πάολο Παζολίνι και Μαρία Κάλλας. Ο Μοράβια αποβάλλει ευθύς εξαρχής το οποιοδήποτε εξωτερικό βλέμμα από τα ταξίδια του.

Η ματιά του αφήνει στην άκρη τις όποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού της Αφρικής και βυθίζεται στα αρχετυπικά και μυστηριακά στοιχεία της. Κι εδώ, όμως, ο Μοράβια δεν πέφτει ποτέ στην παγίδα του εξωτισμού και της εγγενούς υπεροψίας του δυτικού παρατηρητή. Σκοπός του είναι να πάει μέχρι την καρδιά της Μαύρης Ηπείρου, προσπαθώντας να συλλάβει και να ακούσει τους πιο μύχιους ρυθμούς της, που μπορούν να του αποκαλύψουν τις ρίζες του λόγου και της συνείδησης, σ' ένα σύμπαν με άρρηκτους εσωτερικούς δεσμούς.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Μέλοντι Γκαρντό
«Η μουσική με θεράπευσε»
Φεστιβάλ Αθηνών
Η λαμπερή αποκατάσταση του Ντέμη Ρούσου
Μουσική
Μούτι στο Μέγαρο
Απ' το κελί, πρώτο βιολί
Μέταλ και πυροτεχνήματα
Παράσταση
Τα χορευτικά βήματα του «Πυγμαλίωνα»
Συνέντευξη: Πέτερ Στάιν
«Εμάς δεν μας βοήθησε κανείς...»
Κινηματογράφος
Το σινεμά δεν πάει Μουντιάλ
Έκθεση
Στην εποχή του Περικλή
Εικαστικά
Η γεωγραφία των χρωμάτων
Δήμος Αθηναίων
Τα αγάλματα κάνουν spa
Βιβλίο
Το πορνό παίρνει εκδίκηση
Ο Κούντερα και οι άλλοι
Η στοιχειωμένη υπόθεση Πολκ
Γεμίζοντας το κενό