Έντυπη Έκδοση

ΑΛΑΙΝ ΜΠΑΝΤΙΟΥ

Το συμβάν ως επέκεινα-του-είναι1

Αν υποθέσουμε ότι τα Μαθηματικά είναι η σκέψη τού είναι ως είναι [...] τότε ποιο είναι το προσίδιον πεδίο της φιλοσοφίας;

Εχουμε δει, βέβαια, πως στη φιλοσοφία ανήκει η αρμοδιότητα να ταυτοποιήσει την οντολογική κλίση των μαθηματικών. Εκτός από σπάνιες στιγμές «κρίσης», τα μαθηματικά σκέφτονται το είναι, ωστόσο δεν συνιστούν σκέψη περί της μαθηματικής σκέψης. [...]Εναπόκειται λοιπόν στη φιλοσοφία να διατυπώσει και να νομιμοποιήσει την εξίσωση: μαθηματικά = οντολογία· και έτσι, η φιλοσοφία απελευθερώνεται η ίδια από το φαινομενικά υψηλότερο λειτούργημά της: δηλώνει πως δεν εναπόκειται σ' αυτήν να σκέφτεται το είναι ως είναι. Πράγματι, αυτή η κίνηση μέσω της οποίας η φιλοσοφία προσδιορίζει την ταυτότητα των συνθηκών της, αποκαθαίρεται απ' αυτό που δεν της ανήκει, οργανώνει όλη την ιστορία της φιλοσοφίας. Απελευθερώθηκε -ή απαλλάχτηκε- από τη φυσική, από την κοσμολογία, από την πολιτική, και από πολλά άλλα. Το σημαντικό είναι να απαλλαγεί από την οντολογία stricto sensu. Ωστόσο αυτό το καθήκον είναι περίπλοκο, διότι εμπεριέχει έναν αναστοχαστικό και όχι επιστημολογικό διάπλου των πραγματικών μαθηματικών. [...]

...Από μια άλλη πλευρά, ανοίγεται το τεράστιο ζήτημα αυτού που υφαιρείται από τον οντολογικό καθορισμό. Το ζήτημα αυτού που δεν είναι το είναι ως είναι. Διότι ο υφαιρετικός νόμος είναι άτεγκτος: αν η πραγματική οντολογία διευθετείται ως μαθηματικά παρακάμπτοντας τον κανόνα του ενός, πρέπει επίσης, εκτός κι αν επαναφέρουμε συνολικά αυτό τον κανόνα, να υπάρχει ένα σημείο όπου το οντολογικό, ήτοι το μαθηματικό, πεδίο να απο-ολοποιείται ή να παραμένει σε αδιέξοδο. Αυτό το σημείο το έχω ονομάσει συμβάν. Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι πέραν της αναγνώρισης, που πρέπει αδιάκοπα να επανεπιχειρείται, της πραγματικής οντολογίας, η φιλοσοφία είναι επίσης, και αναμφίβολα πρωτίστως, γενική θεωρία του συμβάντος. Δηλαδή θεωρία αυτού που υφαιρείται από την οντολογική υφαίρεση. Η θεωρία του προσίδιου αδύνατου των μαθηματικών.

Θα πούμε επίσης ότι στον βαθμό που η μαθηματική επιστήμη επιβεβαιώνεται ως σκέψη του είναι ως τέτοιου, η θεωρία του συμβάντος στοχεύει στον καθορισμό ενός επέκεινα-του-είναι.

Αλλά σε αυτό το σημείο τίθεται ένα μοναδικό πρόβλημα, το οποίο οριοθετεί, νομίζω, τη δική μου θέση από τη θέση του Deleuze, για παράδειγμα.

Το ζήτημα είναι πράγματι το ακόλουθο: Αν δεχτούμε ότι το συμβάν είναι αυτό ακριβώς μέσω του οποίου διασφαλίζουμε ότι δεν είναι τα πάντα μαθηματικοποιήσιμα, πρέπει λοιπόν, ή δεν πρέπει, να συναγάγουμε το συμπέρασμα ότι το πολλαπλό είναι εγγενώς ετερογενές; Διότι η σκέψη ότι το συμβάν συνιστά σημείο ρήξης σε σχέση με το είναι -ή αυτό που αποκαλώ δομή του επέκεινα-του-είναι- δεν μας απαλλάσσει από την υποχρέωση να σκεφτούμε το είναι του ίδιου του συμβάντος. Το είναι του επέκεινα-του-είναι. Αυτό το είναι του συμβάντος απαιτεί μια θεωρία του πολλαπλού ετερογενή ως προς εκείνη που δικαιολογεί το είναι ως είναι; Αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η θέση του Deleuze. Για να σκεφτούμε τη συμβαντική πτυχή, απαιτείται μια πρωταρχικώς διπλή θεωρία των πολλαπλοτήτων, μια θεωρία κληρονομημένη από τη θεωρία του Bergson. Οι εκτατικές και αριθμητικές πολλαπλότητες οφείλουν να διακρίνονται από τις εντατικές ή ποιοτικές πολλαπλότητες. Ενα συμβάν είναι πάντα η απόκλιση μεταξύ δύο ετερογενών πολλαπλοτήτων. Αυτό που συμβαίνει σχηματίζει πτυχή, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, ανάμεσα στο εκτατικό ανάπτυγμα και το εντατικό συνεχές.

Από την πλευρά μου, υποστηρίζω αντιθέτως ότι η πολλαπλότητα είναι αξιωματικά ομογενής. Πρέπει λοιπόν να εξηγήσω το είναι του συμβάντος ταυτοχρόνως ως ρήξη του νόμου των αναπεπτυγμένων πολλαπλοτήτων, και ως ομογενές ως προς αυτόν το νόμο. Αυτό περνά μέσα από την εγκατάλειψη ενός αξιώματος: ένα συμβάν δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα σύνολο, ή ένα πολλαπλό, αλλά η ανάδυσή του, η αναπληρωτική επιπρόσθεσή του υφαιρούν ένα από τα αξιώματα του πολλαπλού, δηλαδή το αξίωμα της θεμελίωσης.

Αυτό, αν το πάρουμε κατά γράμμα, σημαίνει ότι ένα συμβάν είναι κυριολεκτικά ένα α-θεμελίωτο πολλαπλό. Αυτή ακριβώς η εγκατάλειψη θεμελίου το καθιστά ένα αμιγώς τυχαίο αναπλήρωμα στην κατάσταση ως πολλαπλότητα ως προς την οποία αποτελεί συμβάν.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, το γενικό ζήτημα, πάνω στο οποίο αντιπαρατεθήκαμε εκτενώς ο Deleuze και εγώ, δηλαδή το καθεστώς του συμβάντος σε σχέση με την οντολογία του πολλαπλού, καθώς και με ποιο τρόπο θα αποφύγουμε να επανεισάγουμε την ισχύ του ενός στο σημείο εκείνο όπου ο νόμος του πολλαπλού καθίσταται ανίσχυρος, είναι κατά τη γνώμη μου το κύριο ζήτημα κάθε σύγχρονης φιλοσοφίας. Εξάλλου βρίσκεται προδιαμορφωμένο στον Heidegger στο πέρασμα από το Sein στο Ereignis· ή, για να πάρουμε μια αντίθετη καταγραφή, βρίσκεται επίσης στον Λακάν, εξ ολοκλήρου επενδεδυμένο στον στοχασμό της αναλυτικής πράξης ως έκλειψης της αλήθειας μεταξύ μιας καθ' υπόθεσιν γνώσης και μιας μεταβιβάσιμης γνώσης, μεταξύ της ερμηνείας και του μαθήματος. Αλλά είναι επίσης και ένα κρίσιμο πρόβλημα για τον Nietzsche: Αν επρόκειτο να σπάσουμε στα δύο την ιστορία του κόσμου, ποια είναι, στο επίπεδο της απόλυτης κατάφασης της ζωής, η στοχάσιμη αρχή μιας τέτοιας ρωγμής; Είναι επίσης το κεντρικό πρόβλημα για τον Wittgenstein: Πώς η πράξη μάς ανοίγει μια σιωπηλή πρόσβαση στο «μυστικιστικό στοιχείο», δηλαδή στην ηθική και στην αισθητική, αν το νόημα είναι πάντοτε αιχμάλωτο μιας πρότασης; [...]

Μετάφραση Εφη Γιαννοπούλου

1. Α. Μπαντιού Από το Είναι στο Συμβάν, σειρά αληthεια, εκδ. Πατάκη. Ευχαριστώ την Αννα Πατάκη για την άδεια προδημοσίευσης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Φιλοσοφία
Σχετικά θέματα: Αλαίν Μπαντιού
Ο φιλόσοφος της αλήθειας και του συμβάντος
Η Ιδέα του κομμουνισμού
Διεθνές συνέδριο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Αλαίν Μπαντιού
Ο φιλόσοφος της αλήθειας και του συμβάντος
Η Ιδέα του κομμουνισμού
Το συμβάν ως επέκεινα-του-είναι1
Διεθνές συνέδριο
Συνέντευξη: Γιώργος Ορφανός
Ο ηθοποιός Γιώργος Ορφανός και ο ιμπεριαλιστικός του λόγος
Δύο κριτικές και μία συνέντευξη για το ίδιο βιβλίο
Το διήγημα στην ελληνική και στην παγκόσμια λογοτεχνία
Οι άπειροι κόσμοι της μικρής φόρμας
Ουσιαστική συμβολή στην ιστορία του ελληνικού διηγήματος
Ποίηση
Αιφνίδιος έρωτας
IANOS
25 χρόνια δεμένος με τον πολιτισμό
Νίκος Καρατζάς: «Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι καταλυτικός»
Φαρενάιτ 451
Μεστές μινιατούρες
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα τρένα που ...μεταφέρουν τραγούδια
Μονάχα μια ενοχή
Η αύρα - φήμη
Ξεκίνησε μαζί τον Presley και συνεχίζει...
Κριτική βιβλίου
Μια αποδομητική ανάγνωση
Στα χνάρια του μαύρου γάτου
Συναισθηματική παλάντζα
Ο μονόλογος της κυρίας Ρένας
Αρωμα κλεισούρας που κάποτε ήταν ζωή
Πριγκίππισες με άρωμα μαστίχας σε ταξίδια με λουλούδια, αρχαιότητες και τον Περικλή στην κλασική Αθήνα
Η δυστοπία ως «πέρασμα» για τη μελλοντική ουτοπία
Από τους Φαίακες στα Στούκας του '43!