Έντυπη Έκδοση

Μεστές μινιατούρες

Από μικροί είχαμε μιαν έντονη προτίμηση στα πολυσέλιδα, ογκώδη βιβλία. Χανόμασταν, απανωτά εικοσιτετράωρα, στους μαγικούς τους κόσμους, στις περιπέτειες που μας δώριζε ο Νόρμαν Μέιλερ στο Για μια φωτιά στο φεγγάρι, στους ιλίγγους που τάραζαν τον ψυχισμό και τις πράξεις των Αδελφών Καραμαζόφ, και όλων των ηρώων του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, στα νωθρά απόβραδα αλλά και τις εμπρηστικές συνομιλίες του Νάφτα και του Σετεμπρίνι στο Μαγικό βουνό του Τόμας Μαν.

Φυσικά, υπάρχουν ολιγοσέλιδα βιβλία που σε καθηλώνουν, που προκαλούν εντάσεις και ρωγμές, που τα συζητάς (και τα αναζητάς) ξανά και ξανά. Κλασική μινιατούρα η Επιστολή του Λόρδου Τσάντος, αυτό το συγκλονιστικά διορατικό μανιφέστο του Hugo von Hofmannsthal (μτφρ. Εφη Γιαννοπούλου, εκδ. Αγρα, αλλά και μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής, εκδ. Διάττων), δεν σταμάτησε ποτέ να γίνεται αφορμή για πολύωρες ανταλλαγές απόψεων. Μελλοντικώς, θα σχολιάσουμε από τούτη τη στήλη αυτό το αριστούργημα και τον προ οκτώ δεκαετιών τεθνεώτα συγγραφέα του. Για σήμερα, έξι μεστές μινιατούρες που θα αγαπηθούν από τους βιβλιόφιλους.

Πάμπλο Νερούδα: Ερωτικά ποιήματα (μτφρ. Αγαθή Δημητρούκα, εκδ. Πατάκη). Ο μεγάλος ποιητής, Χιλιανός και παγκόσμιος, λυρικός, εξεγερμένος, χωμάτινος και ουράνιος, εδώ μας προσφέρει μιαν ανθοδέσμη από ερωτικά κομψοτεχνήματα, γραμμένα τα πιο πολλά στο Κάπρι, μες στο θάλπος της αγαπημένος του, της Ματίλδε Ουρούτια, που έγινε η τρίτη σύζυγός του και τον συντρόφεψε έως τον θάνατό του στα 1973. «Το νησί από πέτρα και μούσκλι/ αντήχησε μέσα στο μυστικό των σπηλαίων του/ όπως ηχεί στο στόμα σου το τραγούδι», γράφει ο Νερούδα, «και το λουλούδι που γεννιόταν/ στις σχισμές της πέτρας/ με τη μυστική συλλαβή του/ είπε στο πέρασμά μας το όνομά σου/ φυτού που κατακαίει/ κι ο απόκρημνος βράχος υψωμένος/ σαν το τείχος του κόσμου/ αναγνώρισε το τραγούδι μου, πολυαγαπημένη». Μια ποίηση που ευωδιάζει, που γλυκολαλεί, που μελωδεί. Δίγλωσση η έκδοση, και ο αναγνώστης ηδύνεται ακούγοντας τους ήχους της γλώσσας του Νερούδα, του Νικανόρ Πάρα και του Ενρίκε Λιν, μαζί με την έξοχη ελληνική απόδοση: «En el fondo de mar profundo/ en la noche de largas listas,/ como un caballo cruza corriendo/ tu callado callado nombre» (Στο βυθό θάλασσας βαθιάς,/ τη νύχτα με τις λίστες τις μεγάλες,/ σαν άλογο περνάει τρέχοντας/ το σιωπηλό σιωπηλό όνομά σου).

Φέτος τον Ιούλιο συμπληρώθηκε ένας αιώνας από τότε που ο Μαρσέλ Προυστ άρχισε να γράφει το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο και είναι ευκαιρία να απολαύσει κανείς το ολιγοσέλιδο αφήγημά του Ο Αδιάφορος, γραμμένο στα 1893, όταν ο συγγραφέας ήταν μόλις 22 ετών. Πρόκειται για ένα παιχνίδι κατάκτησης και εξουσίας, για μια διαλεκτική πρόκλησης μέσω της αδιαφορίας, που με τη σειρά της γεννάει περαιτέρω αδιαφορία. Είναι ευτύχημα το ότι για τη μετάφραση συνεργάστηκαν ο εξαίρετος Στέφανος Ν. Κουμανούδης και ο λεπταίσθητος Σωτήρης Κακίσης. Από τις εκδόσεις Ερατώ, του Μανώλη Μανουσάκη, με φροντίδα μεγάλη, με χρονολόγιο για τον Προυστ κι ένα δηκτικό, εύστοχο επίμετρο του Κουμανούδη.

Θα μπορούσε να είναι μια γερή απάντηση στο ερώτημα-μυθιστόρημα Γιατί είμαστε στο Βιετνάμ;, του Μέιλερ. Ο Tobias Wolff (1945), γνώριμός μας από το Παλιό σχολείο (μτφρ. Παντελής Κοντογιάννης, εκδ. Πόλις), μαθητής και φίλος του μεγάλου Ρέιμοντ Κάρβερ, ξέρει τι θα πει να θητεύεις στη γόνιμη σχολή του Ερνεστ Χέμινγουεϊ κάνοντας σκληρά, αδρά θαύματα με το οπλοστάσιο των 24 γραμμάτων. Μικροσκοπικό, αλλά συναρπαστικό, μυθιστόρημα, ή κομμάτι εκτεταμένη νουβέλα, ο Κλέφτης του στρατοπέδου (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις) επιχειρεί να ανατάμει τον τρόπο σκέψης των νεαρών Αμερικανών που θέλγονταν από τον πόλεμο και που έβρισκαν ένα νόημα στο να ντυθούν τη φαιοπράσινη. Εδώ το σκηνικό είναι ένα στρατόπεδο εκπαίδευσης, ως γνωστόν το μέρος που αρχίζει εκεί που τελειώνει η λογική. Τρεις πιτσιρικάδες πρασινοσκούφηδες δένονται φιλικά μέσα από τον παραλογισμό. Είναι θύματα των καιρών τους. Η βία υποβόσκει, διαβιβρώσκει τις συνειδήσεις, τιτρώσκει τα μυαλά. Η παράνοια παίρνει το πάνω χέρι, και η μιζέρια θριαμβεύει. Επίσης θριαμβεύει και η συγγραφική δεινότητα του Tobias Wolff.

Με τη βία και τον παραλογισμό έχει να κάνει και το συνοπτικό, αλλά κρίσιμο, κείμενο Βία και ελπίδα στο τελευταίο θέαμα, (μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα) του Giorgio Agamben (1942), ενός στοχαστή πολύ δημοφιλούς και στη χώρα μας, ο οποίος, κατά τη γνώμη κάμποσων παροικούντων την Ιερουσαλήμ, είναι μαζί με τον Alain Badiou ο πιο ενδιαφέρων σχολιαστής της εποχής μας. Ο Agamben εδώ φωτίζει κάποιες σκοτεινές, αλλά διόλου άγνωστες, πτυχές της κοινωνίας του θεάματος, του τελευταίου σταδίου του καπιταλισμού, όπου εν είδει παρωδίας του μαρξιστικού σχεδίου της αταξικής κοινωνίας όλες οι κοινωνικές ταυτότητες έχουν διαλυθεί και «όλα όσα, ανά τους αιώνες, συνιστούσαν την αλήθεια ή το αντίθετό της, για τις επόμενες γενιές στη Γη έχουν χάσει κάθε νόημα». Το κείμενο, γραμμένο στα 1996, συνοδεύεται από τέσσερις επιστολές του Guy Debord προς τον Agamben.

«Μοιράζομαι κι εγώ μ' ολόκληρη τη Γη τη νοσταλγία μιας τρυφερότητας που είναι πιο παλιά και από την ύπαρξή μας, τη νοσταλγία του εναγκαλισμού και της γλυκύτητας κατά τη συνεύρεση, που θα μπορούσε να διαρκέσει κάπως», διαβάζουμε στο ενδέκατο κεφάλαιο της νουβέλας του Πασκάλ Κινιάρ Ο μικρούλης έρως (μτφρ. Γιάννης Κατσάνος, εκδ. Μελάνι). Η Πολίν Αρλέ είναι βιολοντσελίστρια, είναι 19 χρονώ, ζει στη Νίκαια, μες στον ήλιο τον καυτό, βιώνοντας, μαζί με τον τριανταπεντάχρονο Γκέρχαρντ Μπελιέ, έναν έρωτα παράφορο και παράλογο, εύγλωττο, μα και βουβό, καταδικασμένο να μείνει κάτι εφήμερο κι όμως να είναι αδύνατον να λησμονηθεί. Θα κυλήσουν έξι δεκαετίες, και η Πολίν, στο κατώφλι του θανάτου, θα αφηγηθεί την περιπέτειά της σ' έναν ένθερμο θαυμαστή της. Λάτρης της μουσικής, υπογράφει άλλωστε την ταινία Ολα τα πρωινά του κόσμου, ο Πασκάλ Κινιάρ (1948) καταφέρνει σε σαράντα σελίδες να μιλήσει, με μικρές/μεστές/μελωδικές φράσεις για τον έρωτα και τον θάνατο, για το ανώλεθρο της τέχνης και τη φθορά του σώματος. Ενα μίνιμαλ αριστούργημα.

Επίσης μίνιμαλ αριστούργημα είναι το αυτοβιογραφικό αφήγημα της Agota Kristof (1935), Η αναλφάβητη (μτφρ. Αργυρώ Μακάρωφ, εκδ. Αγρα), όπου με έντεκα εξόχως πυκνά, λιτά, και ποιητικά κείμενα η συγγραφέας διηγείται τη διάπλασή της, την απώλεια όχι μονάχα της πατρίδας αλλά και της γλώσσας, το πάθος της για το διάβασμα, τη μετεξέλιξη αυτού του πάθους σε μανία για συγγραφή. Μιλάει για το πώς έγραφε ποιήματα μες στο εργοστάσιο όπου μοχθούσε για τα προς το ζην, για το πως τσαλακώνεται η ζωή σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, για το πώς επινοείς εκ νέου την ταυτότητά σου όταν βρεθείς ελεύθερος. Είναι χαρακτηριστικό το κείμενο «Ο θάνατος του Στάλιν», όπου η συγγραφέας αντιπαραβάλλει τον θάνατο του Στάλιν με τον θάνατο του Τόμας Μπέρνχαρντ, του δυναμικού αυστριακού δημιουργού που δεν έπαψε σε όλη του τη ζωή να επικρίνει τα κακώς κείμενα των καιρών του. Λίγες σελίδες πιο μετά, η Kristof θα επιμείνει: «Γίνεσαι συγγραφέας γράφοντας με υπομονή και επιμονή, χωρίς ποτέ να σταματάς να πιστεύεις σ' αυτό που γράφεις».

Είναι αληθινά θαυμαστό το πώς κατορθώνουν οι συγγραφείς να συμπυκνώσουν κόσμους ολόκληρους, αστερισμούς ιδεών και συναισθημάτων, μέσα σε λίγες σελίδες. Οι βιβλιόφιλοι αγαπάνε τα μνημειώδη έργα, τους επιβλητικούς τόμους, αλλά ξέρουν να απολαμβάνουν και να τιμούν τις μεστές μινιατούρες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Αλαίν Μπαντιού
Ο φιλόσοφος της αλήθειας και του συμβάντος
Η Ιδέα του κομμουνισμού
Το συμβάν ως επέκεινα-του-είναι1
Διεθνές συνέδριο
Συνέντευξη: Γιώργος Ορφανός
Ο ηθοποιός Γιώργος Ορφανός και ο ιμπεριαλιστικός του λόγος
Δύο κριτικές και μία συνέντευξη για το ίδιο βιβλίο
Το διήγημα στην ελληνική και στην παγκόσμια λογοτεχνία
Οι άπειροι κόσμοι της μικρής φόρμας
Ουσιαστική συμβολή στην ιστορία του ελληνικού διηγήματος
Ποίηση
Αιφνίδιος έρωτας
IANOS
25 χρόνια δεμένος με τον πολιτισμό
Νίκος Καρατζάς: «Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι καταλυτικός»
Φαρενάιτ 451
Μεστές μινιατούρες
Από τις 4:00 στις 6:00
Τα τρένα που ...μεταφέρουν τραγούδια
Μονάχα μια ενοχή
Η αύρα - φήμη
Ξεκίνησε μαζί τον Presley και συνεχίζει...
Κριτική βιβλίου
Μια αποδομητική ανάγνωση
Στα χνάρια του μαύρου γάτου
Συναισθηματική παλάντζα
Ο μονόλογος της κυρίας Ρένας
Αρωμα κλεισούρας που κάποτε ήταν ζωή
Πριγκίππισες με άρωμα μαστίχας σε ταξίδια με λουλούδια, αρχαιότητες και τον Περικλή στην κλασική Αθήνα
Η δυστοπία ως «πέρασμα» για τη μελλοντική ουτοπία
Από τους Φαίακες στα Στούκας του '43!