Έντυπη Έκδοση

Ανοικτοί λογαριασμοί

Παυλίνα Νάσιουτζικ

Τόση λίγη αλήθεια

εκδόσεις Μελάνι, σ. 264, 17,50 ευρώ

Η Παυλίνα Νάσιουτζικ πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με μία μελέτη -έκτοτε έχει εκδώσει ακόμη μία- και συνέχισε τη συγγραφική της πορεία με τρία ευπώλητα μυθιστορήματα. Το Τόση λίγη αλήθεια... δεν ανήκει σε καμία από τις προαναφερθείσες κατηγορίες. Πρόκειται για την προσωπική μαρτυρία της συγγραφέως για τα γεγονότα της «υπόθεσης Νάσιουτζικ», μιας δίκης που πριν από σχεδόν 25 χρόνια συντάραξε τον δημόσιο βίο. Είναι μια μαρτυρία εκ των έσω, όπως αναφέρει και ο υπότιτλος. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι το «εκ των έσω» αναφέρεται στην πλευρά Νάσιουτζικ και όχι στην πλευρά των αντιδίκων ή της ελληνικής Δικαιοσύνης.

Το 1984 ο Α. Νάσιουτζικ, πατέρας της συγγραφέως, συγγραφέας και ο ίδιος και πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών (ΕΕΛ), είχε κατηγορηθεί ότι δολοφόνησε τον Θ. Διαμαντόπουλο, επίσης συγγραφέα και μέλος της ΕΕΛ. Η συγγραφέας, η οποία την εποχή εκείνη ήταν μια νεαρή κοπέλα που μόλις είχε τελειώσει το σχολείο, βλέπει τη ζωή της να ανατρέπεται άρδην. Σημειώνει χαρακτηριστικά: Στον κόσμο μου οι δολοφονημένοι άνθρωποι δεν ήταν μια πραγματικότητα, άνθρωποι δολοφονούνταν μόνο στα Σεπόλια ή το Περιστέρι... (σ.33) Σήμερα, πολλά χρόνια αργότερα, επιχειρεί να καταγράψει τα όσα βίωσε σε μια προσωπική μαρτυρία, η οποία πιθανότατα λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά για την ίδια. Παρότι η ηρωίδα τής Νάσιουτζικ ονομάζεται Ελβίρα, το επινοημένο όνομα της μικρής θυγατέρας Νάσιουτζικ την αντικατοπτρίζει, ενώ όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα που εμφανίζονται στο βιβλίο, πλην της αδελφής της, που παραμένει πάντα ανώνυμη, διατηρούν τα κανονικά τους ονόματα. Πιθανότατα η συγγραφέας να μπορούσε να γράψει και ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης περιγράφοντας τα ίδια ακριβώς γεγονότα, ωστόσο είναι φανερό ότι μέσω του βιβλίου της επιδιώκει να ξεκαθαρίσει κάποια στοιχεία που θεωρεί ότι έχουν δημιουργήσει ερωτήματα για τον πατέρα της και να διατρανώσει πέραν πάσης αμφισβήτησης την αγάπη της για τον γεννήτορα.

Για να δημιουργήσει αμεσότητα στην αφήγηση το βιβλίο ξεκινά σε ενεστώτα χρόνο. Η ηρωίδα Ελβίρα, πριν ξεκινήσει τις σπουδές της στο Αριστοτέλειο όπου έχει ήδη πετύχει, βρίσκεται στην Ελβετία για έναν χρόνο και μας διαβεβαιώνει ότι αυτό συνηθιζόταν στα παιδιά των καλών οικογενειών. Εκεί συναντά τον μεγάλο της έρωτα και κατοπινό σύζυγό της, αλλά πολύ γρήγορα τόσο η γενική ευζωία όσο και ο ίδιος ο έρωτας σκιάζονται από τα συνταρακτικά γεγονότα: μέσω μιας ελληνικής εφημερίδας μαθαίνει ότι ο πατέρας της κατηγορείται για φόνο. Η άμεση επιστροφή στην Ελλάδα είναι η απαρχή μιας δικαστικής -και όχι μόνον- οδύσσειας, που περιλαμβάνει τη φυγοδικία του πατέρα, την πρωτόδικη καταδίκη του, τη διαφυγή του στο εξωτερικό και την κατάρρευση μιας σειράς δεδομένων και πιστεύω. Η ίδια βρίσκεται σε δύσκολη θέση: από καλομαθημένο κορίτσι των βορείων προαστίων γίνεται μια δακτυλοδεικτούμενη κοπέλα που έρχεται αντιμέτωπη με ιδιαίτερα ζοφερές συνθήκες. Οι οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας -πέρα από τον φόνο ο πατέρας της ήδη φυγοδικεί για ακάλυπτες επιταγές-, η άμεση απώλεια της κοινωνικής θέσης, η ανάγκη αντιμετώπισης της καθημερινότητας χωρίς στόλους υπηρετών, η προσπάθεια συμπαράστασης και κατανόησης του πατέρα και των νέων συνθηκών οδηγούν την Ελβίρα σε αναβολή των σπουδών της, αναστολή της προσωπικής της ζωής και ψυχολογική κατάρρευση. Η τελευταία παίρνει διάφορες αυτοκαταστροφικές μορφές: ανορεξία, κατάθλιψη, δημιουργία ενός δεύτερου εαυτού, της Μίζερι, που ευθύνεται για πολλά δεινά (Η Μίζερι βάζει στο μυαλό μου ανίερες ανομολόγητες σκέψεις. Η Μίζερι μου λέει ότι αγνοούσα τόσα πολλά, πού ξέρω ότι δεν αγνοώ και άλλα; σ.98), αυτοτραυματισμούς για την κάλυψη του αβάσταχτου πόνου.

Οι αναδρομές στο παρελθόν αφορούν κυρίως τις ευχάριστες μέρες της οικογένειας Νάσιουτζικ και το γενεαλογικό οικογενειακό δέντρο. Οι άρρηκτοι οικογενειακοί δεσμοί συχνά εκθειάζονται, αλλά κατατρύχονται και αυτοί από τις αμφιβολίες που διατρέχουν όλες τις σκέψεις της αφηγήτριας-συγγραφέως. Η δημιουργία ενός κλειστού στεγανού κόσμου, όπου μεγαλώνουν τα παιδιά των εύπορων οικογενειών, ενίοτε απορρίπτεται και ενίοτε εκθειάζεται ως ο μόνος ασφαλής κόσμος. Μεταξύ άλλων η Ελβίρα διακατέχεται από αισθήματα απόρριψης της μητέρας της, η οποία την πιέζει να ενηλικιωθεί.

Οι φίλοι της οικογένειας εξυμνούνται και ο αναγνώστης μαθαίνει κάποιες πτυχές του χαρακτήρα γνωστών προσώπων του αθηναϊκού και θεσσαλονικιώτικου κύκλου των διανοουμένων. Σ' αυτούς ανήκουν οι: Γιώργος Χειμωνάς, Λούλα Αναγνωστάκη, Μανόλης Αναγνωστάκης, Πάνος Θασίτης, Ν. Γ. Πεντζίκης, Ηλίας Πετρόπουλος, Α. Λυκουρέζος (εκ των συνηγόρων του Νάσιουτζικ) κ.ά. Ενας από αυτούς, ο Β. Ραφαηλίδης, ύστερα από πολλές επιφυλλίδες στο Εθνος, δημοσιεύει ένα βιβλίο για την περιπέτεια του πατέρα της με τίτλο Τα μαλλιά του φαλακρού δολοφόνου και η Νάσιουτζικ κάνει ευρεία χρήση ένθετων αποσπασμάτων από το συγκεκριμένο βιβλίο. Ωστόσο ο λαϊκισμός, για τον οποίο ο Ραφαηλίδης, μέγιστος κινηματογραφικός κριτικός, κατηγορεί τα ΜΜΕ, δεν λείπει και από το δικό του βιβλίο. Ετσι η συχνή χρήση εκτενών αποσπασμάτων του Ραφαηλίδη μάλλον δεν υπηρετεί την αληθοφάνεια του έργου τής Νάσιουτζικ. Πιο επιτυχημένα λειτουργούν τα ένθετα αποσπάσματα εφημερίδων και οι δικαστικές αποφάσεις ή πραγματογνωμοσύνες, τα ποιήματα και τα μότο. Η αφηγήτρια δείχνει να γνωρίζει τα όρια της αξιοπιστίας της, μια και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση προσωπικών γεγονότων πάντα δημιουργεί αμφιβολίες για την αντικειμενικότητά της.

Η μαρτυρία της μοιάζει να έχει διττό στόχο: από τη μια, την εξομολόγηση διαφόρων προσωπικών αισθημάτων και ενοχών της ηρωίδας-συγγραφέως και από την άλλη, την απόσειση οποιωνδήποτε αμφιβολιών για την ενοχή ή δικαίωση του πατέρα της. Αυτή η διττότητα συχνά οδηγεί σε απεγνωσμένες προσπάθειες δικαίωσης του πατέρα: παρατηρείται το λεγόμενο «σύνδρομο της Ηλέκτρας», επαναλήψεις φράσεων ή γεγονότων και κάποιες ασυνέχειες. Ορισμένες φορές οι επαναλήψεις χρησιμοποιούνται για να δώσουν έμφαση σε γεγονότα, κάποιες άλλες μοιάζουν με αβλεψίες (π.χ., ότι μια οικογενειακή φίλη ήταν καθηγήτρια στο Κορνέλ), ενώ κάποιες χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία εντυπώσεων (π.χ., το βλέμμα πληγωμένου ελαφιού του Νάσιουτζικ) και καταλήγουν σ' έναν οχληρό μελοδραματισμό. Στην άλλη πλευρά, των αντιδίκων, και ιδιαίτερα στον δολοφονηθέντα Διαμαντόπουλο, η συγγραφέας, παρότι αναπαράγει κάποια από τα λεχθέντα της εποχής, φέρεται με σεβασμό. Δεν ισχύει το ίδιο για τους οικείους του και πολύ περισσότερο για τον επικεφαλής της δικηγορικής τους ομάδας -δεν κατονομάζεται, αλλά είναι γνωστό πρόσωπο της πολιτικής σκηνής- για δικαστές, αστυνομικούς και τα ΜΜΕ. Στην πολυκατοικία όπου έγινε ο φόνος έμεναν δύο δημοσιογράφοι, οι οποίοι έδωσαν μαρτυρικές καταθέσεις· ο σχολιασμός της κατάθεσης της εκλιπούσης δημοσιογράφου φαντάζει άκομψος.

Το Τόση λίγη αλήθεια αρχίζει με διαστάσεις έπους -ιδιαίτερα μετά την επιστροφή στην Αθήνα- και καταλήγει με μια λιτή και απολύτως αληθοφανή πεζότητα. Πραγματικά οι τέσσερις δίκες, μαζί με τις έξι που δεν ολοκληρώθηκαν, μοιάζουν με μια δεκάχρονη οδύσσεια για τη νεαρή ηρωίδα. Την κόρη που αγαπά ναρκισσιστικά τον πατέρα της, αλλά παρ' όλα αυτά κατατρώγεται από αμφιβολίες για τις σκοτεινές πλευρές του. Που αρνείται να ενηλικιωθεί, αναγκάζεται όμως να το πράξει, παρότι συχνά, ενώ είναι φανερό ότι μιλάει με την οπτική τού σήμερα, παραμένει καθηλωμένη στον δεκαεννιάχρονο εαυτό της. Που αποδεικνύει την ευρυμάθειά της, αλλά σ' ένα τόσο προσωπικό βιβλίο πολλές φορές δείχνει να μην μπορεί να χειραγωγήσει τον λόγο της. Κατά διαστήματα συναρπαστικό, το Τόση λίγη αλήθεια εξακολουθεί να είναι άνισο, πιθανώς γιατί η υπερβολική συναισθηματική φόρτιση δεν επιτρέπει στη συγγραφέα να πάρει γενναίες αφηγηματικές αποφάσεις.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Γενετήσιες τελετουργίες
Ενα βλέμμα, έργο τέχνης
Το παρελθόν τελεί υπό έλεγχο
Διονύσιος Σολωμός ο Μωυσής της ελληνικής ποίησης
Τα λόγια «κόβουν», ενώ ο Καββαδίας χορεύει
Μύηση στα μυστικά του σινεμά
Ο τρόπος να σκέφτεσαι
Ακροβατώντας στο σημείο μηδέν του Λόγου
Κρυστάλλινοι ήχοι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Σύντομα θα είναι παρελθόν
Ακτιβιστής και μουσικός για 70 χρόνια
Αφιέρωμα στην Πηνελόπη Δέλτα
Πηνελόπη Σ. Δέλτα Η συγγραφική της παραγωγή
Η Δέλτα και τα αναγνωστικά του Δημοτικού σχολείου
Η Πηνελόπη Δέλτα με γαλλικό μάτι
Από τα εν οίκω στα εν δήμω
Κριτική βιβλίου
Γενετήσιες τελετουργίες
Ενα βλέμμα, έργο τέχνης
Το παρελθόν τελεί υπό έλεγχο
Διονύσιος Σολωμός ο Μωυσής της ελληνικής ποίησης
Τα λόγια «κόβουν», ενώ ο Καββαδίας χορεύει
Ανοικτοί λογαριασμοί
Μύηση στα μυστικά του σινεμά
Ο τρόπος να σκέφτεσαι
Ακροβατώντας στο σημείο μηδέν του Λόγου
Κρυστάλλινοι ήχοι
Παραμύθια
Παραμύθια με αστραφτερή γλώσσα και σπάνια ομορφιά
Προδημοσίευση
Παραδείσια γαλήνη
Άλλες ειδήσεις
«Το σπίτι της χαράς»