Έντυπη Έκδοση

Αρθρο

  • Ο Ελληνισμός και η κρίση

    Πού και πότε γεννήθηκε η Ελλάδα; Στη Κνωσό, την Αθήνα, τη Σπάρτη, το Βυζάντιο ή το 1821; Τι απέγινε αυτή η Ελλάδα, των μεγάλων έργων, των ενδόξων ανδρών; Και πώς φτάσαμε ώς εδώ, τα ίδια τα μεγαλεία της την αποποίησαν; Η σημερινή κρίση έχει να κάνει με την ταυτότητά μας;

    Αν πιστέψουμε τον Γάλλο φιλόσοφο Ernest Renan1, το παρελθόν αποτελεί αναγκαίο κεφάλαιο θεμελίωσης ενός έθνους. Ομως δεν φτάνει. Οπως δεν φτάνουν και η γλώσσα, οι συνήθειες, το κλίμα κ.λπ. Ολα αυτά αποτελούν αναγκαίες συνθήκες ύπαρξης ενός λαού, αλλά χρειάζεται να συμπληρώνονται με κάτι παραπάνω. Τη διαχρονική συναίνεση και την καθαρή επιθυμία της συλλογικής ζωής. Οι Γερμανοί είναι Σλάβοι, Κέλτες, Γότθοι, Βάνδαλοι κ.λπ. Στην Ελβετία μιλιούνται 3 γλώσσες. Ομως αυτά τα μωσαϊκά δεν τους εμπόδισαν να υπάρχουν. Ενα έθνος δεν είναι προϊόν της στιγμής, αλλά το αποτέλεσμα μακροχρόνιων συλλογικών προσπαθειών, θυσιών και αφοσίωσης, μια συνεχής χωρίς τέλος επιβεβαίωση αυτής καθ' αυτής της ζωής. Ο Benjamin Disraeli2 λέει ότι «ένα έθνος δημιουργείται σταδιακά κάτω από ποικίλες επιρροές, όπως τα έθιμα, τα γεγονότα, το έδαφος...». Ομως παράλληλα είναι και η μαζική αλληλεγγύη που αναδύεται μέσα από το συναίσθημα όλων αυτών που πράξαμε στο παρελθόν, αλλά και την επιθυμία να πράξουμε καινούργια, λέει ο Renan. Το έθνος αποτελεί τον συνδετικό κρίκο του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Στο παρελθόν βρίσκονται οι μεγάλες στιγμές, οι εθνικές συμφορές και τα λάθη. Στο παρόν θεμελιώνεται το πρόγραμμα που πρέπει να υλοποιηθεί από όλους στο μέλλον. Η ύπαρξη προγράμματος δημιουργεί νέο συλλογικό καθήκον, απαιτεί κοινές δεσμεύσεις. Αυτός «ο κρίκος» είναι κατά τη γνώμη μου ένα πρώτο αδύναμο σημείο των τελευταίων χρόνων. Ποτέ πριν η Ελλάδα δεν έζησε το παρόν τόσο έντονα όσο σήμερα. Αγνοώντας το παρελθόν. Αλλά και αδιαφορώντας προκλητικά για το τι αφήνει στους επόμενους. Οχι μόνο τα χρέη, αλλά και το περιβάλλον, η παιδεία, η κουλτούρα, η συμπεριφορά, η διατροφή...

    Ο Renan, εμβαθύνοντας παραπέρα, επιμένει: «Μια συνένωση ανθρώπων με αγνό πνεύμα και αθώα καρδιά δημιουργεί μια ηθική συνείδηση που λέγεται έθνος. Οσο αυτή η συνείδηση μπορεί και αποδεικνύει τη δύναμή της μέσα από τις θυσίες που απαιτεί η αποκήρυξη του ατομικού συμφέροντος εν ονόματι του συλλογικού, τότε συνεχίζει να είναι νόμιμη, να έχει το δικαίωμα να υπάρχει [...]»

    Αυτή η «δύναμη της συνείδησης» είναι ένα άλλο αδύναμο σημείο. Η Ελλάδα, όταν είχε ισχυρή συνείδηση, δεν έκαιγε συναγωγές, δεν έκανε εκδηλώσεις μισαλλοδοξίας και φανατισμού. Γιατί ο νους της ήταν αλλού. Να φτιάχνει Παρθενώνες, να μεγαλουργεί. Δεν ανεχόταν τη δολιότητα. Τον απατεώνα τον καταδίκαζε γράφοντας αιώνια το όνομά του στα μάρμαρα. Δεν είχε ξενοφοβία. Τον «βάρβαρο» τον νικούσε σαν εχθρό, τον αφομοίωνε σαν μετανάστη και τον εξημέρωνε σαν υπόδουλο. Οταν του άπλωνε το χέρι δεν ήταν για επαιτείες, αλλά για να τον χαιρετίσει σαν σύμμαχο. Ομως ο νεοελληνισμός πάσχει επίσης «στις θυσίες που απαιτεί η αποκήρυξη του ατομικού συμφέροντος εν ονόματι του συλλογικού». Η Ελλάδα έχει ήδη αρκετούς αγίους, σοφούς και ήρωες. Οχι ότι δεν χρειάζονται καινούργιοι, αλλά τέλος πάντων οι υπάρχοντες φτάνουν για να στηθεί μια ισχυρή ομάδα. Ομως παράλληλα χρειάζεται συλλογικό παίξιμο. Σήμερα έχουμε περισσότερο ανάγκη από ένα ομαδικό πνεύμα παρά από μεγάλες ιδέες, οι περισσότερες ήδη γνωστές και χιλιοδιατυπωμένες. Με ισορροπία στους ρόλους και σεβασμό στο σχέδιο. Στο τωρινό κοινωνικό παιχνίδι οι καλοί παίχτες είναι σε λάθος θέση ή στον πάγκο. Οι συντεχνίες, ο ατομικισμός, η δολιότητα, το ρουσφέτι «βάζοντας γκολ με το χέρι» δημιουργούν απορίες και απογοήτευση στο πλήθος, η συλλογική ανασφάλεια ενδυναμώνεται, οι δεσμοί φθείρονται. Η νίκη είναι «στημένη». Ομως χρειάζεται και φαντασία. Δεν είναι μονάχα η έλλειψη ρεαλισμού, αλλά και η έλλειψη φαντασίας που εμποδίζουν την Ελλάδα να ανορθωθεί. Ολα σήμερα φαντάζουν πεζά, χωρίς βάθος και όραμα. Αν προσαρμόσουμε στην περίπτωση τα λόγια του φιλόσοφου Paul Audi3, η σύγχρονη Ελλάδα «έχει δυσκολία να γίνει αυτό που τη δημιούργησε: η συγκεκριμενοποίηση της φαντασίας της». Τα έργα τέχνης σαν προϊόντα φαντασίας δεν στέλνουν τον θεατή σε ανύπαρκτους κόσμους. Αντίθετα, όσο πιο μεγάλα είναι τόσο πιο κοντά βρίσκονται στην πραγματικότητα. Και τόσο περισσότερο ο καθένας αναγνωρίζει τον εαυτό του μέσα απ' αυτά. Ενα ελληνικό κράτος άξιο του πολιτισμού του δεν μπορεί να αποφεύγει ή να αγνοεί την πραγματικότητα, αλλά να είναι η απτή απόδειξη του παραδόξου που θέλει το ψέμα να επικυρώνεται από τη σφραγίδα της αλήθειας. Και ο σύγχρονος ελληνισμός σαν «προϊόν φαντασίας» μπορεί να αποτελέσει ένα νέο «πραγματικό κόσμο». Αρκεί όπως και πριν έτσι και τώρα να υπάρξει συλλογική θέληση.

    1. Ernest Renan, «Τι είναι έθνος;» Ιστορική ομιλία στη Σορβόνη της 11ης Μαρτίου 1882 μετά την πολεμική αποτυχία των Γάλλων να αποσπάσουν την Αλσατία από τους Γερμανούς.

    2. Benjamin Disraeli, The Spirit of Wigghism, 1836.

    3. Paul Audi, L' Europe et son fantome, 2003.

    * Καθηγητής πανεπιστημίου στο Παρίσι, yannis@lri.fr

  • Η μεταρρύθμιση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης

    Αρχικώς παρέλκει να αναφερθούν σχολαστικώς στο παρόν περίγραμμα οι πολιτικές που επέβαλαν την με νομικούς όρους καθιέρωση κριτηρίων-όρων για την άσκηση δημοσιονομικής πολιτικής στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

    Κοινός τόπος είναι δε ότι οι κανόνες - δεσμεύσεις περί τα υγιή δημοσιονομικά έχουν εγκαθιδρυθεί με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση (γνωστή ως «Συνθήκη του Maastricht»). Οι «δεσμεύσεις» όμως αυτές ιδρύουν για πρώτη φορά με κανόνες πρωτογενούς δικαίου «συγκεκριμένα» πλαίσια οικονομικής πολιτικής. Το εγχείρημα δε τούτο είναι ειλικρινώς παράδοξο ακόμη και στο πλαίσιο του Οικονομικού Δικαίου.

    Ηπαραδοξότητα αυτού του νομικοοικονομικού φαινομένου θα μπορούσε να καταδειχθεί με εντυπωσιακότερο τρόπο, εάν (για παράδειγμα) στα κριτήρια του 3% για το έλλειμμα και του 60% για το δημόσιο χρέος, ήθελε τεθεί όρος που να αφορά και την ανεργία (π.χ. ότι δεν μπορεί να είναι κατώτερη του 8%).

    Αναφορικώς με τις νομικοοικονομικές δεσμεύσεις και τους ρυθμιστικούς κανόνες δικαίου επιβάλλεται ενταύθα να γίνει αναφορά ότι (στο πλαίσιο της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης της Λισσαβώνας και στο «παράρτημα» που αφορά «δηλώσεις σχετικά με διατάξεις των Συνθηκών»), υπάρχει και η υπ' αριθμ. «30 δήλωση» αναφορικώς με: «το άρθρο 104 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης».

    Σύμφωνα με τη «δήλωση» αυτή επαναβεβαιώνονται: α) η Αρχή της Δημοσιονομικής Πειθαρχίας που συναρτάται με τις Συνθήκες και το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, και β) η «Στρατηγική της Λισσαβώνας» που αφορά την απασχόληση, τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και την κοινωνική συνοχή.

    Δηλαδή, η προσαρτημένη δήλωση «30» της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης της Λισσαβώνας αποδίδει ισοδύναμη νομική ισχύ τόσο στις Συνθήκες (κριτήρια-όροι του Maastricht) όσο και στις πολιτικές (πυλώνες) της Στρατηγικής της Λισσαβώνας, σε σχέση πάντοτε με τις πρόνοιες και δεσμεύσεις του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Οίκοθεν νοείται ότι έχουν ισοδύναμη νομική δέσμευση: η δημοσιονομική πειθαρχία - η απασχόληση - οι μεταρρυθμίσεις - η κοινωνική συνοχή - το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ωστόσο:

    Σύμφωνα με την προαναφερόμενη δήλωση «30» που προσαρτάται στη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη της Λισσαβώνας: «τα Κράτη-Μέλη αναμένουν με ενδιαφέρον ενδεχόμενες προτάσεις της Επιτροπής καθώς και περαιτέρω συμβολές των Κρατών-Μελών όσον αφορά την ενίσχυση και τη διευκρίνιση της εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης».

    Κατακλείδα δε της «δήλωσης» αυτής είναι ότι: «η παρούσα δήλωση δεν προδικάζει τις μελλοντικές συζητήσεις σχετικά με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης».

    Με τούτα τα δεδομένα δεν παγιώνεται μια μόνιμη νομικοοικονομική εκδοχή-λογική που να αφορά το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, καθόσον τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη-μέλη μπορούν να παρέμβουν με μεταρρυθμιστικές αντιλήψεις και αναπροσαρμογές που θα αφορούν το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

    Με βάση τα προεκτεθέντα, είναι απολύτως νομιμοποιημένη και μάλιστα στο επίπεδο του πρωτογενούς Ευρωπαϊκού Δικαίου η όποια παρέμβαση ηγέτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης για μεταρρυθμιστικές αντιλήψεις και αναπροσαρμογές σχετικώς με το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Μια τέτοια παρέμβαση οποιουδήποτε ηγέτη κράτους-μέλους αναντιρρήτως θα χαιρετιστεί ιδιαιτέρως από χώρες του Νότου, χωρίς να αποκλείεται και η θετική στάση ισχυροτέρων οικονομικά κρατών-μελών. Σε μια τέτοια παρέμβαση, ως έχων όλες τις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις, μπορεί να προβεί ο Ελληνας πρωθυπουργός Γιώργος Α. Παπανδρέου. Αλλωστε, αξίζει ενταύθα να επισημειωθεί-υπομνησθεί η παρέμβαση του Ανδρέα Παπανδρέου αναφορικώς με τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Πολιτική της έντυπης έκδοσης
Ευρωπαϊκή Ενωση
Συνάντηση με Σαρκοζί για τον «ιό του χρέους»
Αλλάζει κλίμα η στήριξη από Αλμούνια - Ρεν
«Κατηγορώ» Κον Μπεντίτ σε Μπαρόζο
Και χαμηλότεροι μισθοί και ελαστικές εργασιακές σχέσεις
«Υπερκυβέρνηση» Βρυξελλών
Κυβέρνηση
Παπανδρέου: Χρειάζεται επιτάχυνση των αναπτυξιακών μέτρων
Νέα Δημοκρατία
Σκηνικό σύγκρουσης με αφορμή τον νέο γραμματέα
ΣΥΡΙΖΑ
Συγκέντρωση ΣΥΡΙΖΑ για το Σύμφωνο Σταθερότητας
Υπόθεση Siemens
«Υπόγεια ενημέρωση είχε ο Χριστοφοράκος» πριν την κοπανήσει...
Υπόθεση υποκλοπών
«Ετεκε μυν» η ΕΥΠ για τις υποκλοπές
Ελληνοτουρικές διαφορές
ΝΑΤΟϊκός μανδύας για λύση στο Αιγαίο
Δημοτικές εκλογές
Καλαμαριά: Κούρσα διαδοχής για έξι