Έντυπη Έκδοση

Ιστορικά

  • Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ΞΑΝΑ ΜΕΤΑ 55 ΧΡΟΝΙΑ

    ΕΔΑ που είσαι, ήμουνα

    Στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη η ΕΔΑ αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, με ποσοστό που ξεπερνούσε συχνά το 40% Στις βουλευτικές εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, πριν από ακριβώς 55 χρόνια, το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα ήταν το ακόλουθο:
    * Εθνική Ριζοσπαστική Ενωσις (ΕΡΕ), με αρχηγό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή: 1.583.885 ψήφοι, 41,16%, 171 έδρες.
    * Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ), με αρχηγό τον Ιωάννη Πασαλίδη: 939.902 ψήφοι, 24,42%, 79 έδρες.
    * Κόμμα Φιλελευθέρων (Κ.Φ.), με συναρχηγούς τον Γεώργιο Παπανδρέου και τον Σοφοκλή Βενιζέλο: 795.445 ψήφοι, 20,67%, 36 έδρες.
    * Προοδευτική Αγροτική Δημοκρατική Ενωσις (ΠΑΔΕ), συνασπισμός 4 μικρών κομμάτων που διαπραγματεύονταν μέχρι τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς τη σύμπραξη με την ΕΔΑ: 408.787 ψήφοι, 10,62%, 10 έδρες.
    * Ενωσις Λαϊκών Κομμάτων (ΕΛΚ), συνασπισμός μικρών δεξιών κομμάτων: 113.358 ψήφοι, 2,94%, 4 έδρες.

    Ο πρόεδρος της ΕΔΑ Γιάννης Πασαλίδης (αριστερά). Θα καταφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να συσπειρώσει τους αριστερούς ψηφοφόρους και να πετύχει εκείνο που δεν κατάφερε η Αριστερά το 1958; Ο πρόεδρος της ΕΔΑ Γιάννης Πασαλίδης (αριστερά). Θα καταφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να συσπειρώσει τους αριστερούς ψηφοφόρους και να πετύχει εκείνο που δεν κατάφερε η Αριστερά το 1958; Πριν από τις εκλογές η κατεστημένη πολιτική εξουσία και τα Ανάκτορα θεωρούσαν ως βέβαιο ότι τις δύο πρώτες θέσεις θα κέρδιζαν η ΕΡΕ και το Κόμμα Φιλελευθέρων. Η ΕΡΕ θα ερχόταν πρώτη, με αξιωματική αντιπολίτευση το κόμμα των Γ. Παπανδρέου και Σ. Βενιζέλου.

    Ο εκλογικός νόμος που είχε ψηφιστεί (3822/1958) στόχευε να ευνοήσει τα δύο πρώτα κόμματα, κυρίως το πρώτο και να αδυνατίσει όσο γίνεται τη δύναμη της Αριστεράς (ΕΔΑ).

    Αλλά το εκλογικό αποτέλεσμα αποτέλεσε μια δυσάρεστη έκπληξη για τους κρατούντες, αφού η Αριστερά για πρώτη φορά στην ιστορία της, σ' επίσημες εκλογικές αναμετρήσεις, αναδείχτηκε αξιωματική αντιπολίτευση.

    Ο Σοφοκλής Βενιζέλος, εκφράζοντας τη δυσάρεστη έκπληξη του κατεστημένου δεξιού και κεντρώου πολιτικού κόσμου από την εμφάνιση της Αριστεράς, έγραψε σχετικά στο βασιλιά Παύλο: «Γεγονός είναι ότι εις ουδεμίαν στιγμήν προεβλέψαμε την ΕΔΑ ως δεύτερον κόμμα και η ευθύνη βαρύνει όλους μας».

    Ο παγκόσμιος πολιτικός χάρτης ήταν τότε πολύ διαφορετικός απ' ό,τι σήμερα. Δύο πολιτικοστρατιωτικά μπλοκ βρίσκονταν αντιμέτωπα. Η Ελλάδα ανήκει στο δυτικό μπλοκ, μ' επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στην πρώτη γραμμή του Ψυχρού Πολέμου, αφού συνόρευε με το αντίπαλο στρατόπεδο (Βουλγαρία) που είχε επικεφαλής τη Σοβιετική Ενωση. Οι Αμερικανοί είχαν ζητήσει από καιρό τη διάλυση της ΕΔΑ και το κλείσιμο της εφημερίδας «Η Αυγή», όταν το 1953 ο πρεσβευτής Πιουριφόι είχε συναντηθεί με τον Μαρκεζίνη, μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ελληνικό Συναγερμό. Ομως ο Παπάγος και ο Μαρκεζίνης δεν συμφώνησαν, γιατί πίστευαν ότι μπορούσαν να ελέγξουν καλύτερα ένα νόμιμο κόμμα. Αλλά η κήρυξη εκτός νόμου της Αριστεράς θα οδηγούσε στην υποστήριξη των ψηφοφόρων τους στο Κέντρο, οπότε θα μπορούσε ν' ανατραπεί η Δεξιά στις μελλοντικές εκλογές.

    Η CIA, που συντόνιζε τον παγκόσμιο αντικομμουνιστικό αγώνα, ανησύχησε σοβαρά από την εντυπωσιακή εμφάνιση της Αριστεράς στην Ελλάδα, που οχτώ χρόνια και εννέα μήνες μετά το τέλος του Εμφυλίου εντυπωσίαζε τη διεθνή κοινή γνώμη με το εκλογικό της αποτέλεσμα. Ο διευθυντής της CIA, Αλεν Ντάλες, εκδήλωσε «την ανησυχία της υπηρεσίας του για την επίδειξη δύναμης της ΕΔΑ» και υπέδειξε να γίνει συστηματική έρευνα για να βρεθούν τα αίτια αυτής της ανόδου της Αριστεράς στην Ελλάδα.

    Οι Αμερικανοί παραδέχτηκαν ότι είχε προκληθεί «γενική έκπληξη από την ισχυρή εμφάνιση της ΕΔΑ» και ο Ντάλες παρατήρησε ότι «τώρα» θα έπρεπε, βέβαια, να ισχύσουν «οι προτεινόμενες νέες παράγραφοι του Επιχειρησιακού Σχεδίου για αμερικανική δράση ώστε ν' αποθαρρυνθεί η νομιμοποίηση του ΚΚΕ». Αλλά ο διευθυντής της CIA θεωρούσε ότι μπορούσαν να εξεταστούν και εναλλακτικές προτάσεις, γιατί υπάρχουν περιπτώσεις όπου «ίσως είναι καλύτερα να βρίσκονται στη νομιμότητα κομμουνιστικά κόμματα όπως το ΚΚΕ».

    Βέβαια και το 1958 οι εκλογές δεν είχαν γίνει σ' ένα κλίμα απόλυτης ελευθερίας, υπήρχαν ακόμα πολλοί φυλακισμένοι και εξόριστοι. Οπως γράφει και ο παλιός βουλευτής της ΕΔΑ Γ. Παπαδημητρίου στις αναμνήσεις του, και στις εκλογές του 1958 «λειτούργησαν τα παραδοσιακά μέσα βιασμού της λαϊκής θέλησης, επιτροπές ασφαλείας, εκτοπίσεις, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων. Εκατοντάδες οι εξόριστοι, χιλιάδες οι πολιτικοί κατάδικοι. Κατά τα άλλα όμως η υπηρεσιακή κυβέρνηση του Κ. Γεωργακόπουλου κατέβαλε προσπάθειες ομαλής διεξαγωγής των εκλογών. Την έρπουσα όμως τρομοκρατία την έβρισκες και το 1958 σε κάθε βήμα σου».

    Γι' αυτό η εμφάνιση της ΕΔΑ ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακή στα αστικά κέντρα. Στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη η ΕΔΑ αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, με ποσοστό που ξεπερνούσε συχνά το 40% (Β' Αθηνών 46,1%, Β' Πειραιά 60,8%, Α' Θεσσαλονίκης 43,4%).

    Αντίθετα, στην επαρχία το κλίμα αστυνόμευσης ήταν πιο εμφανές και ο κόσμος περισσότερο μουδιασμένος. Η ανάδειξη της ΕΔΑ ως αξιωματικής αντιπολίτευσης δημιουργούσε πρόσθετα προβλήματα και στις διεθνείς σχέσεις της Ελλάδας, καθώς κατά τα ειωθότα του ΝΑΤΟ τα δύο πρώτα κόμματα των κρατών-μελών της Συμμαχίας θα έπρεπε να ενημερώνονται για τα σχέδια που εκπονούνταν στους κόλπους του. Αλλά αυτό δεν ίσχυσε για την ΕΔΑ, που εθεωρείτο φίλα προσκείμενη στο Ανατολικό μπλοκ.

    Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα του '58 ο κρατικός μηχανισμός στην Ελλάδα μπήκε σε εγρήγορση για να φράξει το δρόμο στην Αριστερά.

    Από τότε πέρασαν πολλά χρόνια, περισσότερο από μισός αιώνας. Ακολούθησαν κοσμογονικές πολιτικές αλλαγές σ' όλο τον κόσμο και κυρίως στην Ευρώπη. Τώρα πια δεν είναι άπιαστο όνειρο μια κυβέρνηση της Αριστεράς στην Ελλάδα. Σήμερα, το ρεκόρ της ΕΔΑ ως αξιωματικής αντιπολίτευσης το 1958 έχει σπάσει από το καλοκαίρι του 2012, οπότε ο ΣΥΡΙΖΑ με ποσοστό μεγαλύτερο από εκείνο της μετεμφυλιακής Αριστεράς αναδείχθηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση.

    Η ΕΔΑ είχε υπάρξει ένας συνασπισμός κομμουνιστών, σοσιαλιστών και αριστερών δημοκρατών, όπου βέβαια κυρίαρχη ήταν η κομμουνιστική συνιστώσα του. Γι' αυτό στη μεταπολίτευση, μετά τη νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος, η ΕΔΑ έγινε σκιά του εαυτού της, με ελάχιστους οπαδούς.

    Ο ΣΥΡΙΖΑ σε άλλες πολιτικοοικονομικές συνθήκες επιχειρεί τώρα να συνενώσει τις διαφορετικές συνιστώσες του, ίσως για να μιμηθεί ώς ένα βαθμό την ΕΔΑ. Και το ερώτημα παραμένει. Θα μπορέσει τελικά να συνενώσει ευρύτερες πολιτικές δυνάμεις από το περίπου 30% των τωρινών δημοσκοπήσεων; Οι ψηφοφόροι της Αριστεράς υπολογίζονται σε περισσότερο από 40% (ΚΚΕ, ΔΗΜΑΡ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ κ.ά.).

    Τελικά ο ΣΥΡΙΖΑ θα καταφέρει να πετύχει εκείνο που δεν κατάφερε η ΕΔΑ (ή μάλλον ήταν αδύνατο να καταφέρει); Δηλαδή να ανέλθει στην εξουσία και να εφαρμόσει το πρόγραμμά του; Μένει ο καιρός να το δείξει.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
ΟΛΜΕ
Μετωπική ΟΛΜΕ-κυβέρνησης
Υπουργείο Υγείας
Χωρίς εξετάσεις οι ασθενείς με AIDS
Εκπαίδευση
Πόσο μετράει μία μονάδα στις Πανελλαδικές
ΑΔΣ
Χολωμένοι από την επιλογή Ράικου, οι οικονομικοί εισαγγελείς... τα βροντούν
Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη
Ο Δένδιας σχεδιάζει την απαγόρευση μικρών διαδηλώσεων
Σκουριές
Σκουριές: και πάλι χημικά και δακρυγόνα κατά κατοίκων
Δήμος Αθηναίων
Υπογράφτηκε «Συμμαχία Υγείας» μεταξύ Καμίνη και πανεπιστημιακών
Ποίηση
Σώζεται άθικτη η συνοικία της ψυχής
Αθήνα
Ενα μαγικό ζυμάρι φουσκώνει στην Κυψέλη