Έντυπη Έκδοση

Ιστορικά

  • Οταν οι Σοβιετικοί πίεζαν τους Αγγλους να επέμβουν στην Ελλάδα

    Οι Σοβιετικοί πίεζαν τους Αγγλους για πιο άμεση και πιο ενεργό παρουσία στην Ελλάδα! ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1944 Ο Κόκκινος Στρατός φθάνει στα περίχωρα της Καβάλας και... επιστρέφει στη Βουλγαρία!

    Από το ποια στρατεύματα προωθούνται στη μία ή την άλλη κατεχόμενη χώρα από τους Γερμανούς, θα καθοριστεί τελικά και το πολιτικό καθεστώς της. Στα Βαλκάνια η σοβιετική προέλαση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

    Στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού χωρίς να συναντήσουν καμία αντίσταση εισήλθαν στο βουλγαρικό έδαφος σε πολεμικό σχηματισμό. Στις 9 Σεπτεμβρίου ο ραδιοσταθμός της Σόφιας ανήγγειλε το σχηματισμό κυβέρνησης του «Πατριωτικού Μετώπου», στο οποίο συμμετείχε και η βουλγαρική Αριστερά.

    Ante portas

    Πολύ σύντομα τα σοβιετικά στρατεύματα άγγιξαν τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Ο βουλγαρικός στρατός πέρασε υπό σοβιετική διοίκηση. Ετσι, η κατεχόμενη από τους Βούλγαρους στρατιωτικούς Ανατολική Μακεδονία και Θράκη πέρασε ουσιαστικά υπό σοβιετικό έλεγχο. Αλλά οι Ρώσοι έδειχναν να μην ενδιαφέρονται εκείνη τη χρονική στιγμή για την Ελλάδα. Αντίθετα, ήθελαν στο βάθος να επισπεύσουν την αγγλική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα!

    Στις 3 Σεπτεμβρίου ο Σοβιετικός πρεσβευτής στο Λονδίνο, Φ. Γκούσεφ, επέδωσε μνημόνιο της κυβέρνησής του προς την αγγλική ηγεσία όπου οι Σοβιετικοί επεσήμαναν ότι «δεν έχουν γίνει βρετανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στο έδαφος της Ελλάδας εδώ και πολύ καιρό». Η σοβιετική ηγεσία άφηνε να εννοηθεί ότι η μη ύπαρξη βρετανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα μείωνε κατά κάποιον τρόπο τη δικαιοδοσία της Μ. Βρετανίας στις ελληνικές υποθέσεις.

    Εφιπποι

    Και οι Σοβιετικοί άρχισαν να πιέζουν μεθοδικά για την όσο γίνεται συντομότερη βρετανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα. Ετσι, ένα έφιππο τμήμα του σοβιετικού στρατού κάποια στιγμή έφτασε λίγο έξω από την Καβάλα και αμέσως μετά γύρισε στο βουλγαρικό έδαφος. Την ίδια εποχή έφταναν Ρώσοι στρατιώτες και αξιωματικοί με φύλλα πορείας, από νοσοκομεία της ΕΣΣΔ, για να παρουσιαστούν σε υποτιθέμενες σοβιετικές μονάδες στη Βόρεια Ελλάδα. Είχαν κάνει λάθος οι Σοβιετικοί ή εξασκούσαν πίεση προς τους Αγγλους, για να έλθουν στην Ελλάδα συντομότερα;

    Αλλωστε, η βρετανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα θ' αντιστάθμιζε τη σοβιετική παρουσία σε άλλες βαλκανικές χώρες.

    Παρατηρώντας αυτές τις εξελίξεις, ο Γιώργος Ερυθριάδης, πολιτικός υπεύθυνος του ΚΚΕ για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, έφτασε στη Σόφια με σκοπό να συναντηθεί με τη σοβιετική στρατιωτική ηγεσία όπως και με υπεύθυνους ηγέτες του Κ.Κ. Βουλγαρίας. Ο Ερυθριάδης, κατά τις 20 Σεπτεμβρίου, συναντήθηκε με τον στρατάρχη Τολμπούχιν και ζήτησε να προωθηθούν τα σοβιετικά στρατεύματα στη Βόρεια Ελλάδα.

    «Θέμα της διοίκησης»

    Σύμφωνα με έκθεση του Ερυθριάδη, ο Τολμπούχιν απάντησε ότι «αυτό το ζήτημα μόνο το Κέντρο, η ανώτατη σοβιετική διοίκηση, μπορεί να το αποφασίσει». Ηταν προφανές ότι ο Τολμπούχιν δεν είχε ανάλογη διαταγή και γι' αυτό οι δυνάμεις του είχαν αποφύγει να εισέλθουν στο ελληνικό έδαφος.

    Τον Μάιο του 1950 στην 7η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ ο Ερυθριάδης στην ομιλία του είπε σχετικά: «...βγάλαμε παλλαϊκές επιτροπές και παρουσιάστηκαν στον Τολμπούχιν και ζητούσαν την αποστολή Κόκκινου Στρατού, για να προστατεύσει περιοχές από ενέργειες Γερμανών στο χώρο Κεντρικής Μακεδονίας, όπου εκεί βρίσκονταν ακόμα Γερμανοί.

    »Ολα τα στοιχεία έδειχναν πως ετοιμάζεται ο Κόκκινος Στρατός γι' αυτό. Υποσχέσεις Τολμπούχιν. Αναγνωρίσεις από Σοβιετικούς αξιωματικούς του αεροδρομίου, σιδηροδρομικών γραμμών, λιμανιών. Αδειούχοι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού παρουσιάστηκαν σε ορισμένες πόλεις -Αλεξανδρούπολη κ.ά.- και περίμεναν τα τμήματά τους». Αλλά η σοβιετική ηγεσία δεν είχε πρόθεση να στείλει στρατεύματα στην Ελλάδα. Ασκούσε σοβαρή πίεση προς τους Αγγλους.

    Ο Γιώργος Ερυθριάδης, πολιτικός υπεύθυνος του ΚΚΕ για την Ανατ. Μακεδονία-Θράκη, συναντήθηκε στη Σόφια στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 με τον στρατάρχη Τολμπούχιν, ζητώντας του την προώθηση των σοβιετικών στρατευμάτων στη Βόρεια Ελλάδα Ο Γιώργος Ερυθριάδης, πολιτικός υπεύθυνος του ΚΚΕ για την Ανατ. Μακεδονία-Θράκη, συναντήθηκε στη Σόφια στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 με τον στρατάρχη Τολμπούχιν, ζητώντας του την προώθηση των σοβιετικών στρατευμάτων στη Βόρεια Ελλάδα Πανικός

    Οπωσδήποτε η προώθηση των σοβιετικών στρατευμάτων στη Βουλγαρία προκάλεσε πανικό στην ελληνική εξόριστη κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, όπως και στη βρετανική ηγεσία. Η ελληνική εξόριστη κυβέρνηση πίεζε με τη σειρά της τους Αγγλους για να έρθουν στην Ελλάδα όσο γίνεται πιο σύντομα.

    Στις 7 Σεπτεμβρίου ο Ελληνας πρέσβης στο Λονδίνο Αθανάσιος Αγνίδης έγραψε στη βρετανική κυβέρνηση: «Σαν συνέπεια της ρωσικής κήρυξης πολέμου εναντίον της Βουλγαρίας και την είσοδο του σοβιετικού στρατού στο βουλγαρικό έδαφος μια νέα πολύ περίπλοκη κατάσταση θα δημιουργηθεί, δεδομένου ότι είναι πιθανόν πως οι γερμανικές δυνάμεις θα οπισθοχωρήσουν στο ελληνικό έδαφος και θ' ακολουθηθούν κατά πόδας από το σοβιετικό στρατό. Εν όψει του γεγονότος ότι δεν υπάρχει στρατιωτική δράση από την πλευρά των άλλων μεγάλων Συμμάχων της Ελλάδας, σοβαρή ανησυχία δημιουργείται σχετικά με το ανωτέρω ενδεχόμενο. Η κυβέρνησή μου με επιφόρτισε να σας εκφράσω την ανησυχία της γι' αυτό το θέμα και να σας ρωτήσω τι ενέργειες προτίθεται να κάνει η βρετανική κυβέρνηση».

    Στις 12 Σεπτεμβρίου ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Αντονι Ιντεν, εκδήλωσε με τη σειρά του σοβαρές ανησυχίες για τις ελληνικές εξελίξεις γράφοντας στον πρωθυπουργό Ουίνστον Τσόρτσιλ: «Η ρωσική προέλαση στη Βουλγαρία με ανησυχεί πάρα πολύ... Είναι σημαντικό να μην αφήσουμε καμία αμφιβολία στους Ρώσους για τη σημασία που αποδίδουμε στην Ελλάδα και νομίζω ότι έχει έρθει ο καιρός να τους προειδοποιήσουμε κάπως γενικά για την αποφασιστικότητά μας να στείλουμε εκεί βρετανικές δυνάμεις».

  • Τότε που κρίθηκε η τύχη της Ελλάδας

    Οταν ο Βρετανός πρέσβης στη Μόσχα είπε στον Στάλιν ότι η χώρα του πολύ σύντομα θα στείλει δυνάμεις στην Ελλάδα, ο ηγέτης της ΕΣΣΔ απάντησε: «Ωραία, είναι πια καιρός» Εκείνες τις μέρες του Σεπτεμβρίου 1944 κρινόταν και η τύχη της Ελλάδας στα διπλωματικά παρασκήνια, ενώ οι Ελληνες αγνοούσαν τις εξελίξεις. Οι Αγγλοι ήταν σε αναμμένα κάρβουνα, αλλά έτσι είναι η διπλωματία, κινείται ανάμεσα στο καρφί και στο πέταλο για να πετύχει τους στόχους της, και οι ενδιαφερόμενοι όταν πρέπει είθισται να ανησυχούν.

    Η συνάντηση του πρωθυ-πουργού της Μ. Βρετανίας Ουίνστον Τσόρτσιλ με τον Στάλιν στη Μόσχα το 1942 Η συνάντηση του πρωθυ-πουργού της Μ. Βρετανίας Ουίνστον Τσόρτσιλ με τον Στάλιν στη Μόσχα το 1942 Ο Τσόρτσιλ συμφώνησε να ενημερωθεί η σοβετική κυβέρνηση για την πρόθεση των Βρετανών να στείλουν δυνάμεις στην Ελλάδα. Ο Ιντεν έδωσε άμεσες οδηγίες στον Βρετανό πρεσβευτή στη Μόσχα, Αρτσιμπαλ Κλαρκ Κερ, να ενημερώσει σχετικά τη σοβιετική κυβέρνηση.

    Οργανα της τάξης

    Το παράδοξο είναι ότι οι Βρετανοί θα έπρεπε να τονίσουν στον Στάλιν ότι τα αγγλικά στρατεύματα στην Ελλάδα θα αποβιβάζονταν για να επιβάλουν την τάξη στην Ελλάδα και όχι για να επιτεθούν στους Γερμανούς.

    Στις 21 Σεπτεμβρίου 1944 ο Ιντεν τηλεγράφησε στον Κερ στη Μόσχα: «Η προώθηση των ρωσικών δυνάμεων κατά μήκος της Βουλγαρίας κάνει αναγκαίο να μην αφήσουμε στη σοβιετική κυβέρνηση καμία αμφιβολία για τη σημασία που αποδίδουμε στην Ελλάδα και να τους εμποδίσουμε από το να προσπαθήσουν να ακολουθήσουν μια πολιτική στην Ελλάδα, η οποία θα έρχεται σε αντίθεση με τη δική μας. Γι' αυτό θα πρέπει να πληροφορήσετε τον κ. Μόλοτοφ, ότι έχει αποφασιστεί να σταλεί μια βρετανική δύναμη στην Ελλάδα στο πολύ κοντινό μέλλον.

    »Θα πρέπει να εξηγήσετε ότι ελπίζουμε πως η άφιξη των βρετανικών δυναμέων στην Ελλάδα θα εμποδίσει σοβαρές αναταραχές ή εμφύλιο πόλεμο και ότι η στρατιωτική δύναμη θα βοηθήσει την ελληνική κυβέρνηση, που αποτελείται απ' όλα τα κόμματα της χώρας, να αποκαταστήσει την εξουσία της, με σκοπό η μετάβαση από την κατοχή στην απελευθέρωση να μπορέσει να ολοκληρωθεί με τη λιγότερη αναταραχή και με στόχο η υλική βοήθεια να μπορέσει να μεταφερθεί και να διανεμηθεί χωρίς καθυστέρηση ή εμπόδια.

    »Θα πρέπει να τονίσετε στον κ. Μόλοτοφ το ειδικό μας ενδιαφέρον για την Ελλάδα όπως έγινε σαφές από εμένα στον Σοβιετικό πρεσβευτή τον περασμένο Μάιο και να εκφράσετε την ελπίδα ότι στις σημερινές συνθήκες η σοβιετική κυβέρνηση δεν θα το θεωρήσει αναγκαίο να στείλει ρωσικές δυνάμεις σε οποιοδήποτε μέρος της Ελλάδας, εκτός μετά από συμφωνία με την κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος».

    Τροποποιήσεις

    Ο πρεσβευτής Κερ έκανε μερικές τροποποιήσεις στο κείμενο που του έστειλε ο Ιντεν και επρόκειτο να το επιδώσει στη σοβιετική κυβέρνηση υπό τη μορφή μνημονίου.

    Η τελευταία παράγραφος του μνημονίου της βρετανικής πρεσβείας προς τη σοβιετική ηγεσία συντάχθηκε ως εξής: «Δεδομένου ότι η Ελλάδα ήταν και είναι στη σφαίρα των βρετανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων, η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος υποθέτει ότι η σοβιετική κυβέρνηση δεν σκοπεύει να στείλει δυνάμεις στην Ελλάδα. Αν όμως οι περιστάσεις οποιαδήποτε στιγμή το απαιτήσουν, η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος το θεωρεί πολύ σημαντικό ότι τα σχέδια της σοβιετικής κυβέρνησης θα πρέπει να συντονιστούν με τα δικά της».

    Στις 22 Σεπτεμβρίου 1944 ο Βρετανός πρεσβευτής συναντήθηκε με τον Σοβιετικό υφυπουργό Εξωτερικών, Αντρέι Βισίνσκι, και του επέδωσε το μνημόνιο της βρετανικής κυβέρνησης το σχετικό με την Ελλάδα. Ο Κερ ενημέρωσε αμέσως το Φόρεϊν Οφις μεταδίδοντας ότι «έθεσα το ζήτημα στον Βισίνσκι σήμερα το απόγευμα. Είπε ότι θα το μεταβιβάσει. Θα δώσω προθεσμία στη σοβετική κυβέρνηση μερικές μέρες για να το εξετάσει και μετά θα επανέλθω».

    Απάντηση-αστραπή

    Ο Κερ δεν μπορούσε να φανταστεί με τι ταχύτητα θα απαντούσε η σοβιετική κυβέρνηση. Γι' αυτό υπολόγιζε να περιμένει μερικές μέρες μέχρι να ξαναθέσει το ζήτημα αν χρειαστεί.

    Η σοβιετική διπλωματία, με ασυνήθιστη ταχύτητα, απάντησε αμέσως την επομένη. Ο Βισίνσκι συναντήθηκε με τον Κερ και του επέδωσε την απάντηση της σοβιετικής κυβέρνησης στο βρετανικό μνημόνιο. Στην απάντησή της η σοβιετική ηγεσία διαβεβαίωνε ότι δεν θα στείλει στρατεύματά της στην Ελλάδα και δεν έχει αντίρρηση για την αποστολή βρετανικών στρατευμάτων στο ελληνικό έδαφος. Υπενθύμιζε μάλιστα με θετικό τρόπο τη σχετική συμφωνία για Ελλάδα και Ρουμανία της 18ης Μαΐου 1944.

    Στις 23 Σεπτεμβρίου ο Βρετανός πρεσβευτής τηλεγράφησε από τη Μόσχα στον Ιντεν: «Σήμερα ο κ. Βισίνσκι μου επέδωσε ένα μνημόνιο που περιλαμβάνει την απάντηση της σοβετικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με αυτό, η σοβετική κυβέρνηση υπενθύμισε τη συνομιλία με τον Σοβιετικό πρεσβευτή τον περασμένο Μάιο σαν αποτέλεσμα της οποίας μια κατ' αρχήν συμφωνία επήλθε σχετικά με τα αντίστοιχα θέατρα των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Επιβεβαιώνουν αυτή τη συμφωνία και δηλώνουν ότι δεν έχουν αντίρρηση για την αποστολή μιας βρετανικής δύναμης στην Ελλάδα και δεν έχουν (επαναλαμβάνω: δεν έχουν) πρόθεση να στείλουν σοβιετικές δυνάμεις σ' αυτή τη χώρα».

    Το ίδιο βράδυ της 23ης Σεπτεμβρίου 1944 οι πρεσβευτές Αγγλίας και ΗΠΑ συναντήθηκαν με τον Στάλιν. Σε κάποιο σημείο της συζήτησης ο Κερ υπενθύμισε στον ηγέτη της ΕΣΣΔ ότι «πολύ σύντομα» θα στείλουν βρετανικές δυνάμεις στην Ελλάδα.

    Η απάντηση του Στάλιν ήταν άμεση και θετική: «Ωραία, είναι πια καιρός». Σύμφωνα με τον Στάλιν και τη σοβιετική διπλωματία, ήταν πια καιρός να έλθουν τα βρετανικά στρατεύματα στην Ελλάδα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Ο ζόφος γέννησε τέχνη
Γλίτωναν το ξύλο παίζοντας θέατρο
Σεβάστηκαν τον Ρίτσο
Χαρτί τουαλέτας έγιναν οι.... παρτιτούρες
Ετρεχε και στην εξορία
Πρόλαβε και έδειρε πρώτος
Γλυκιά... σωτηρία
Βραδιά μνήμης στο κολαστήριο
Φεστιβάλ Βενετίας
Στην εντατική με τον Κένεντι
Ο Μίκυ Μάους επιστρέφει
Η γοητεία του κλασικού
Σινεμά
Χαμένοι στο γκλάμουρ
Δημοπρασία μυστηρίου
Διαχρονικός Γκοντάρ
Ταλαντούχος δολοφόνος
Ενδιαφέρουν
Συνεχίζονται
Μουσική
Γερμανική απόβαση
Από το Παρίσι με τραγούδια
''Σερσέ λα φαμ'' στη Θεσσαλονίκη
Εικαστικά
Εικαστικό ραντεβού
Ινδαλματα της ηδονής
Φιλοσοφία και πίστη
Κίσσαμος του ονείρου
Θέατρο
Οδοιπορικό στη μνήμη
Πενταώρο θεατρικό έπος
Αυλαία για Τραχινες
Παρουσίαση βιβλίου
Δύσκολες απαντήσεις
Άλλες ειδήσεις
ΑΛΕΞΗΣ ΤΣΑΦΑΣ, σκηνοθέτης
Μίκης: «Μια ατομική βόμβα θα εξάγνιζε τη Μακρόνησο»