Έντυπη Έκδοση

Ελεύθερο βήμα

  • Τ' αρχινισμένο σύνθημα πάντα θα μένει...

    «Να εκμηδενίσεις τον άνθρωπο είναι δύσκολο, όσο και να τον δημιουργήσεις» έγραψε ο Πρίμο Λέβι στη συγκλονιστική μαρτυρία του Ολοκαυτώματος που τιτλοφορείται «Αν αυτό είναι ο Ανθρωπος» (σελ.181). Ακόμη κι αν έχεις χρησιμοποιήσει νύχτες όπως η «Νύχτα των Κρυστάλλων» γι' αυτό:

    Βερολίνο 1933. Το ναζιστικό καθεστώς προωθεί μια κοινωνική συνοχή στηριγμένη στο ναρκισσισμό του «εθνικού εμείς», καθιστώντας την κοινωνία πρόθυμη να υπερασπιστεί με κάθε τρόπο τη φυλετική της καθαρότητα. Τα πρόσωπα (και άρα οι πολίτες) κρύβονταν συχνά πίσω από την απρόσωπη άρεια συλλογική ψυχή, επενδύοντας στα γυμνασμένα σώματα των μαχητών και στην αδρή «καθαρότητα» του δημόσιου χώρου βασικές κοινωνικές και ψυχολογικές προσδοκίες τους, αλλά και τις εξατομικευμένες ευθύνες τους. Στο καθεστώς αυτό συνοδεύουν λίγο λίγο τους Εβραίους στη φρικιαστική πορεία του «αποδιοπομπαίου τράγου» οι αριστεροί, αρκετοί φιλελεύθεροι, οι ομοφυλόφιλοι, τα άτομα με ειδικές ανάγκες και οι Αθίγγανοι.

    Στις 9 Νοεμβρίου ένα μαζικό πογκρόμ ξεσπά στο γεμάτο φως προπολεμικό Βερολίνο που ετοιμαζόταν να υποδεχτεί το πιο βαθύ σκοτάδι. Η «Νύχτα των Κρυστάλλων» δεν στρεφόταν μόνο ενάντια στην παρουσία του «Εβραίου υπανθρώπου» στο δημόσιο χώρο (που νοούνταν και νοείται κατ' αρχάς ως υλική έκφραση των σχέσεων εξουσίας και «δυναμικής ισορροπίας» μεταξύ εξουσιαστών κι εξουσιαζομένων), αλλά και στην ίδια την έννοια της συνύπαρξης, που στο Μεσοπόλεμο είχε ως κορωνίδα την περίφημη βερολινέζικη μητρόπολη, «το φως του κόσμου». Παίρνοντας ως αφορμή τη δολοφονία του Ερνστ Φον Ρατ, πρέσβη του ναζιστικού καθεστώτος στο Παρίσι, από τον Χέρσελ Γκρίνσπαν, που θέλησε με μια πράξη ατομικής βίας να απαντήσει στις απάνθρωπες συνθήκες εκτοπισμού των Εβραίων πολωνικής καταγωγής, το ναζιστικό κόμμα εξαπέλυσε ένα παγγερμανικό πογκρόμ που στοίχισε τη ζωή σε δεκάδες ανθρώπους, διέλυσε περισσότερα από 7.000 καταστήματα κι έκαψε 1.574 συναγωγές.

    «Οπου πήγαμε στρέψαμε το γιο ενάντια στον πατέρα και κάναμε το φίλο, του φίλου του εχθρό» έγραψε ο Μπρεχτ στο «Τρόμος και Αθλιότητα του Γ' Ράιχ».

    Το πρελούδιο του Ολοκαυτώματος, που θα έκαιγε μια ολόκληρη ήπειρο και εκατομμύρια από τους χριστιανικούς της και όχι μόνο πληθυσμούς, έχοντας ως θύμα πέρα από τις ζωές και τον ίδιο τον πολιτισμό της, είχε μόλις αρχίσει.

    Σε λίγα χρόνια, παρ' όλο που άφηνε πίσω έναν κόσμο ερειπωμένο, το παιχνίδι δεν είχε λήξει: «Ο φασισμός ήταν ακόμη παρών, αλλά κρυμμένος μέσα στο κουκούλι του.

    Προετοίμαζε την αλλαγή του για να εμφανιστεί ξανά με καινούργιο πρόσωπο, μη αναγνωρίσιμο, πιο αξιοσέβαστο, προσαρμοσμένος στις καινούργιες συνθήκες ενός κόσμου ο οποίος έβγαινε από την καταστροφή που ο ίδιος ο φασισμός είχε προκαλέσει» (Λέβι, σελ. 213). Αλλά ακόμη κι έτσι, ιδίως έτσι, η «kristallnacht», κάθε Νοέμβρη, θα αποτελεί υπενθύμιση της αναγκαιότητας αυτού που ο (Γερμανός) Καντ στην «Κριτική του Καθαρού Λόγου» αποκαλεί «corpus mysticum», την απαραίτητη ενότητα του εαυτού και της σκιάς του με τον υπόλοιπο κόσμο.

    Αν όμως η πολιτική ρητορική απέτυχε να δώσει ψυχή στην εμπειρία ενός εαυτού που πιστέψαμε μέσω του ορθού λόγου πως θα 'ναι φωτεινός μα η σκιά του μας διέψευσε πάντα, δεν συνέβη το ίδιο και με την ποίηση. Γέφυρα ανάμεσα σ' εμάς και στη σκιά μας ως ανθρώπινο θαύμα φύτρωσε στις πέτρες του θανάτου.

    Κι ανάμεσά τους το κορυφαίο ίσως αντιφασιστικό ποίημα που γράφτηκε ποτέ, ο Ψαλμός του επιζήσαντος από το Αουσβιτς Μπιρκενάου, Πάουλ Τσέλαν (σε μετ. Χ. Λιάσκου)...

    Για όσους έχοντας αφήσει σαν ψεύτικο ρούχο πίσω τους τις Απόλυτες Ιδέες, τις Μεγάλες Αλήθειες, τους Σωτήριους Αρχηγούς, ακόμη προσπαθούν να τραγουδούν πάνω από τ' αγκάθι, αναζητώντας μάταια την πορφυρή λέξη, την Αγάπη, δηλαδή τη Ζωή... Επειτα (ή πριν..) από κάθε μακριά Νύχτα: Κανείς δεν θα μας ξαναπλάσει με χώμα και πηλό,/ κανείς δεν θα ευλογήσει τη σκόνη μας. Κανείς/Δοξασθήτω το όνομά σου, ω Κανένα./Για χάρη σου θέλουμε/ν' ανθίσουμε./Ενάντια/σε σένα./Ένα τίποτα/ήμασταν, είμαστε, θα/παραμείνουμε, θαλεροί:/το ρόδο του Τίποτα,/το ρόδο του Κανένα./Με το στυλό ολοφώτεινο,/το στημόνα παντέρημο,/τη στεφάνη κόκκινη/της πορφυρής λέξης που τραγουδούσαμε/πάνω, ώ πάνω/απ' το αγκάθι.

    Τελικά, αν το ίδιο το γεγονός της ύπαρξης του ναζισμού και των kristallnacht του δηλώνει το ανείδωτο σε σχέση με τη δημιουργία του ανθρώπου, η ποίηση που γράφτηκε μετά το Ολοκαύτωμα παραμένει μαρτυρία της εξίσου υπαρκτής αδυναμίας εκμηδενισμού της ανθρώπινης φύσης μας... Γι' αυτό κι «αρχινισμένο σύνθημα πάντα μας μένει».

  • Η επόμενη σχέση

    Ο κύκλος που άνοιξε το 1992, όταν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης με τη διεθνοποίησή του έβγαινε από τα χωρικά ύδατα της εγχώριας παραγωγής στα διεθνή ύδατα του παγκόσμιου κινηματογράφου, φαίνεται πως κλείνει.

    Μπορεί τελικά να μη μετεξελίχθηκε σε «Κάνες των Βαλκανίων», ωστόσο κατάφερε να καθιερωθεί διεθνώς ως ένα σημαντικό φεστιβάλ.

    Η αναζήτηση νέου στίγματος για τη συνέχιση της πορείας του, εν μέσω οικονομικής κρίσης, προκύπτει ξανά. Οχι μόνο εξαιτίας του αποτυχημένου «νόμου Γερουλάνου» που δίχασε την κινηματογραφική κοινότητα και συρρίκνωσε την παρουσία της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής στη Θεσσαλονίκη, αλλά και της ανάγκης για ανανέωση του ίδιου του θεσμού. Για τον εντοπισμό του νέου στίγματος πρέπει εξαρχής να απαντηθούν τρία βασικά ερωτήματα.

    Πρώτο ερώτημα: Θέλει πραγματικά η Θεσσαλονίκη να έχει το δικό της φεστιβάλ ή απλώς αρκείται να το φιλοξενεί; Και αν θέλει, τι κάνει γι' αυτό; Οταν η διοίκηση του Φεστιβάλ εδρεύει στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, 500 χιλιόμετρα μακριά, το Φεστιβάλ μόνο τυπικά ανήκει στη Θεσσαλονίκη.

    Η καταφατική απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα προϋποθέτει, βεβαίως, οργανική και ουσιαστική σύνδεση του Φεστιβάλ με την πόλη της Θεσσαλονίκης και τους θεσμούς της επί 365 μέρες το χρόνο -με προβολές, διαλέξεις, αφιερώματα, σεμινάρια, εργαστήρια, αγορές, βιβλιοθήκες, συνέδρια κ.λπ.- και όχι μόνο στο δεκαήμερο των προβολών.

    Δεύτερο ερώτημα: Σε ποιους και πού απευθύνεται; Ποια είναι η ταυτότητά του;

    Στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης του κινηματογράφου τα φεστιβάλ γίνονται τόποι συνάντησης και ανάδειξης εθνικών σχολών και «διαφορετικών» ταινιών. Τι πρέπει να κάνει, λοιπόν, το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για να κατοχυρώσει τη δική του διακριτή θέση;

    Εξακολουθεί να προβάλλει, σε ένα πρόγραμμα ποτ-πουρί, παρά τα αξιόλογα αφιερώματα, ταινίες από όλον τον κόσμο, υπερασπιζόμενο το διεθνή προσανατολισμό του;

    Επικεντρώνεται σε συγκεκριμένη γεωγραφική ενότητα (στα Βαλκάνια ή στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, για παράδειγμα) περιορίζοντας, έτσι, το βεληνεκές του σε περιφερειακό επίπεδο;

    Αυτοπεριορίζεται, ως φτωχός συγγενής, στην εγχώρια εθνική παραγωγή για να γίνει «πρώτο στο χωριό», παρά «δεύτερο στην πόλη»;

    Τρίτο ερώτημα: Ποια η θέση και η σχέση του ελληνικού σινεμά με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης;

    Τα περισσότερα φεστιβάλ του κόσμου αναδεικνύουν την εθνική τους κινηματογραφία, χωρίς να χάνουν το διεθνή τους χαρακτήρα. Η γειτονική μας Ρουμανία, για παράδειγμα, παρουσιάζει κάθε Ιούνιο όλες τις ρουμανικές ταινίες της χρονιάς στο Φεστιβάλ της Τρανσυλβανίας, στο τμήμα Romanian Days.

    Είναι γεγονός ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης αναπτύχθηκε εις βάρος του Ελληνικού Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το οποίο ουσιαστικά καταργήθηκε με το Ν. 3905/ 2010. Σήμερα αναζητείται μια νέα σχέση και μια νέα ισορροπία μεταξύ Διεθνούς και Ελληνικού Τμήματος, έτσι ώστε οι Ελληνες κινηματογραφιστές να το περιβάλλουν ξανά με την εμπιστοσύνη τους.

    Ο επαναπατρισμός των ελληνικών ταινιών στη φυσική τους κοιτίδα, με την καθιέρωση διαγωνιστικού τμήματος, πιθανότατα να είναι το αίμα που θα ζωντανέψει το ελληνικό τμήμα του Φεστιβάλ και θα επαναφέρει όλη την κινηματογραφική κοινότητα στο προσκήνιο. Σε μια μεγάλη γιορτή του ελληνικού σινεμά, όπου θα συνυπάρχουν άνθρωποι και ταινίες και γιατί όχι αντιπαραθέσεις.

    * Ο Ντίνος Γιώτης είναι σεναριογράφος, μέλος του δ.σ. της Ενωσης Σεναριογράφων Ελλάδος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Ελλάδα της έντυπης έκδοσης
ΑΔΕΔΥ
Μπουνιές και προπηλακισμοί δημοτικών αστυνομικών - ΑΔΕΔΥ
Αγροτικά θέματα
Η φέτα του λέοντος δεν πάει στους παραγωγούς
Ανθρώπινα
Δεν ξεχνούν το καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα
Μνήμη και τιμή
Δικαστικό ρεπορτάζ
Το μπάζωμα της αναδασωτέας έκτασης δεν του ήρθε Jumb-a
ΕΟΠΥΥ
Αύριο απεργία σε όλες τις δομές υγείας
Εκπαίδευση
Σιβυλλική δήλωση Αρβανιτόπουλου
Θεσσαλονίκη
Τροχάδην στη Βάδη 921 γιατροί
Νυχτερινή μάχη στον παγωμένο Γράμμο, μία σύλληψη
Ρατσισμός
«Τιμωρούν το ρατσιστικό λόγο, όχι και τη βία»
Τοπική Αυτοδιοίκηση
Μάθημα χωρίς πετρέλαιο σε 3ο Κελσίου
ΥΠΕΚΑ
Οι ιδιώτες από την τσέπη, το Δημόσιο από το ΕΣΠΑ!