Έντυπη Έκδοση

Ταξίδι στο μύθο της μαστίχας

Εμαθε το «πάστρεμα» (καθάρισμα) του μαστιχιού από μικρό παιδί ακούγοντας τα παραμύθια της Χιώτισσας γιαγιάς του. Οι παιδικές αναμνήσεις από τις γλυκές βεγγέρες μέσα στις μακρόσυρτες νύχτες του χειμώνα, μέσα σ' αρώματα και ευωδιές από μαστίχα, ψημένα κάστανα στα κάρβουνα του μαγκαλιού και φλούδες μανταρίνι, τον ακολούθησαν σε όλη τη ζωή του.

Ο Χρίστος Μπελλές, διδάκτορας Ιστορίας με πλούσιο συγγραφικό και ερευνητικό έργο, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, έχει μπροστά στα μάτια του τις εικόνες από τις «μαστιχάρισσες» (γυναίκες μαστιχοπαραγωγοί) -πέντε έως και δέκα πολλές φορές- γύρω από ένα τραπέζι, που πάστρευαν «δανεικές» (όταν τελείωνε το καθάρισμα ενός παραγωγού, συνέχιζαν στο σπίτι του επόμενου) τη μαστίχα.

Αυτές τις αναμνήσεις, και άλλες πολλές, δεμένες με ιστορικά στοιχεία, περιχυμένες πάντα με τη γλύκα και την ιδιαιτερότητα του μοναδικού προϊόντος της μαστίχας, τις έβαλε στο χαρτί. Σε μια περίοδο όπου η μαστίχα είναι τόσο «ιν» και τη συναντάμε σε σοκολάτες, αρωματίζει ελληνικό καφέ, παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στη δημιουργία γλυκών, αλλά και καλλυντικών -λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων της- ο συγγραφέας του βιβλίου «Το Νησί Μαστίχα» μας δίνει μια γεύση... του μοναδικού προνομίου της «Χίας γης».

Τρεις ήταν οι βασικοί λόγοι που τον οδήγησαν στη συγγραφή του βιβλίου. «Ο πρώτος αφορά στο θυμικό» μας λέει, «τυγχάνω Χιώτης και υπήρξα, μάλιστα, μαστιχοπαραγωγός μέχρι τα δεκαοκτώ μου, που τελείωσα το Λύκειο και "ξενιτεύτηκα" στην Αθήνα να "γίνω άνθρωπος". Ο άλλος έχει να κάνει μ' αυτό καθαυτό το προϊόν της μαστίχας -μοναδικό προνόμιο της "Χίας γης" σε παγκόσμια κλίμακα. Πρόκειται για το προϊόν:

* που διεκδικεί τα πρωτεία, όσον αφορά στο μακροχρόνιο της ιστορίας του, σε διεθνή κλίμακα· μιας ιστορίας που έχει τις πηγές της στην αρχαιότητα (Ηρόδοτος - 5ος π.Χ. αιώνας) κι αστέρευτα συνεχίζει στο σήμερα·

* που -όσον αφορά κύρια στους λαούς της Ανατολής- συνδέθηκε με τα ήθη και τα έθιμά τους, με τις παραδόσεις, ακόμα και μ' αυτό τον τρόπο ζωής τους·

* που οι πρόσφατες εργαστηριακές έρευνες έρχονται απλά να επαληθεύσουν και να αποδεχθούν τις απόψεις γιατρών και αλχημιστών στο πέρασμα των αιώνων -με κορυφαίους τους Ιπποκράτη, Θεόφραστο, Πλίνιο, Διοσκουρίδη, Γαληνό- σχετικά με τις θεραπευτικές ιδιότητές του (θεραπεία χοληστερίνης, καταπολέμηση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού κ.λπ.).

Ο τελευταίος αφορά στον ανείπωτο θαυμασμό στο πρόσωπο του αείμνηστου Γεώργιου Σταγκούλη, ιδρυτή της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου και ακρογωνιαίο λίθο στη δόμηση του πρώτου ουσιαστικού αγροτικού συνεταιριστικού κινήματος στον τόπο».

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του βρήκε στοιχεία για τη μαστίχα που δεν τα περίμενε, που τον εξέπληξαν...

«Ως ιστορικός-ερευνητής με εξέπληξαν ανείπωτα τα πρωτόλεια ευρήματα εικόνων (ζωγραφιές, γκραβούρες, χαλκογραφίες κ.λπ.), που αφορούν στο προϊόν της μαστίχας και σκηνές από την καθημερινή ζωή "του Νησιού Μαστίχα". Εσκαψα πολλά χιλιόμετρα βαθιά και η ζωή και η "τύχη", πιστεύω, με πήραν στα "σοβαρά", όσο αφορά, τουλάχιστον, τούτο το βιβλίο. Οι ζωγραφιές των Μαστιχοχωρίων-Καστροχωρίων, του 1639 από το χέρι του Francisco Lupazzulo υπήρξαν η απόλυτη έκπληξη. Νωπά τα χρώματα, ζωηρά, ανεξίτηλα, λες και γίναν' χθες».

Σελίδα τη σελίδα στο «Νησί Μαστίχα» αποκαλύπτεται πώς το δάκρυ του δέντρου, αυτό το μοναδικό προϊόν, διαμόρφωσε το χαρακτήρα του νησιού και των κατοίκων. Το προϊόν της μαστίχας συνδέθηκε με ήθη, έθιμα, παραδόσεις και γενικά με τον τρόπο ζωής των λαών της Ανατολής (Τουρκία, Συρία, Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Περσία κ.ά.) στο πέρασμα των αιώνων. Η ένταση και η επέκταση της καλλιέργειας του μαστιχοφόρου σχίνου για εμπορική εκμετάλλευση φαίνεται πως αρχίζει από την εποχή του μαρτυρίου του Αγίου Ισιδώρου (14 Μαΐου 250 μ.Χ.).

Στην άποψη αυτή οδηγεί η ερμηνεία της παράδοσης για τη σχέση του Αγίου Ισιδώρου με τα μαργαριταρένια δάκρυα της μαστίχας -«Τα δένδρα του σχίνου, αυτόπτες μάρτυρες του βασανιστικού θανάτου του Αγίου, ποτίστηκαν με το αίμα του και αγιάστηκαν θαυματουργά να δίνουν τον καρπό του πόνου του». Αυτό βέβαια αποτελεί τη χριστιανική άποψη-ερμηνεία, αφού η μαστίχα ήταν γνωστή και πιο παλιά στους γιατρούς και τους αλχημιστές της αρχαιότητας. Πολλοί, επίσης, συγγραφείς υποστηρίζουν πως το όνομα του νησιού είναι συνώνυμο της μοναδικής αποκλειστικότητας της μαστίχας. Ο Rabanus Maurus στην εγκυκλοπαίδειά του (842-847 μ.Χ.) υποστηρίζει ότι το νησί έχει όνομα συριακό, αφού οι Σύροι ονομάζουν τη μαστίχα «χίος». Στην Περσία, που η Χίος ήταν τόπος πολύ ονομαστός, την ονομάζουν «σεγέξ», συνώνυμο της μαστίχας. Οι Τούρκοι την ονομάζουν «σακίζ» (μαστίχα) και το νησί «Σακίζ Αδασί» (το Νησί της Μαστίχας) και με το όνομα αυτό το συναντάμε στις αφηγήσεις και μαρτυρίες των γεωγράφων και περιηγητών. Οι Αραβες την ονομάζουν «γεζιράτ-αλ-μαστίκη», οι Εβραίοι «hichan» (χισάν) και οι Φοίνικες «μεστίκ» (εκχέον δέντρο). Στους Δυτικούς και τους Φράγκους, πολλές φορές, τη συναντάμε με τ' όνομα «sijo», «scio», «chio», «cio», «sio», «chia».

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, ο Μπελλές πειραματίστηκε και με «λαϊκές ιατρικές συνταγές». Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες, είναι αυτή που σχετίζεται με τη θεραπεία της χοληστερίνης και του έλκους στομάχου. Και όπως μας λέει συνιστά μισό κουταλάκι του τσαγιού σκόνη (τριμμένη φυσική μαστίχα στο μπλέντερ ή το γουδοχέρι) μετά το φαγητό, επί δύο μήνες ανελλιπώς. Δεν πρέπει να διαφεύγουν την προσοχή μας -σε τούτη τη συνταγή- και οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες του προϊόντος.

Η χρήση της μαστίχας σε διάφορα και διαφορετικά προϊόντα (καλλυντικά, τρόφιμα, καφές κ.τ.λ.) είναι μόδα και τάση που θα περάσει και θα σταματήσει ή είναι το αποτέλεσμα κατάλληλης προώθησης του προϊόντος με τις ευεργετικές του ιδιότητες; Ο Μπελλές πιστεύει ότι γίνανε και γίνονται πολλά πράγματα κάτω από τη στιβαρή ηγεσία του προέδρου της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου, κτηνιάτρου Κώστα Γανιάρη και του δραστήριου, καινοτόμου διευθύνοντος συμβούλου της «Mediterra» (θυγατρική της ΕΜΧ, που λειτουργεί τα Mastiha Shop), οικονομολόγου Γιάννη Μανδάλα. «Πιστεύω», μας λέει «πως πρέπει να γίνουν ακόμα πολλά και από τους φορείς του προϊόντος και απ' το κράτος, που στοχεύουν, κύρια, στην έρευνα σχετικά με τις ευεργετικές ιατρικές θεραπευτικές ιδιότητες του προϊόντος. Ο Μεσαίωνας έχει κλείσει τον κύκλο του ιστορικά προ πολλού. Η χρήση της μαστίχας-πανάκειας "διά πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν" δεν με βρίσκει σύμφωνο και ίσως μακροπρόθεσμα αποβεί σε βάρος του προϊόντος». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Περί Κουζίνας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Οι νέοι ηθοποιοί δεν έχουν τη σπιρτάδα των παλιών
Οι Ινδοί ξανάρχονται
«Σήμερα μπερδεύουν το διαμάντι με το γυαλί»
Πέρα από τις στέγες στον ήλιο
Με θαυμασμό και φθόνο
Πέντε σάουντρακ για Οσκαρ
Ο Ινδός, ο Ελληνας και οι άλλοι
Δεν θέλω να παίζω τον χαβαλέ, που λέει αστειάκια
Μπολερό με τον θάνατο στη Λισαβόνα
Ο γνήσιος πόνος ξανακάνει τη ζωή πραγματική
Σαν άλλος Λιρ μέσα στο χιόνι
Από τον πρωθυπουργό μέχρι τον δήμαρχο, όλοι ένα ρόλο υποδύονται
Ο,τι έμεινε ατόφιο...