Έντυπη Έκδοση

Δύο διαφορετικά βιβλία

Γραφέας αντοχής

Jean Echenoz

δρόμος αντοχής

μτφρ.: Αχιλλέας Κυριακίδης

εκδόσεις Πόλις, σ. 162, ευρώ 14

Το να πάρεις τη, μάλλον ανιαρή και μονότονη (εκτός από το άδοξο δραματικό της τέλος) ζωή ενός τσέχου δρομέα μεγάλων αποστάσεων και να τη μετατρέψεις σε ένα συναρπαστικό αφήγημα, ε, αυτό είναι κάτι παραπάνω από επίδειξη τεχνικής και στυλιστικό πυροτέχνημα. Απαιτεί δεξιοτεχνία στον χειρισμό των αφηγηματικών συμβάσεων (και διακριτική κατάρριψή τους), απαιτεί χιούμορ, εμβρίθεια και απόσταση από το υπαρξιακό έρεβος των προσώπων που καλείσαι να ζωντανέψεις στο χαρτί. Ο σύγχρονος γάλλος συγγραφέας Jean Echenoz γεννήθηκε στην Orange το 1947 και πέρασε τα παιδικά κι εφηβικά του χρόνια στην Προβηγκία, σπούδασε Κοινωνιολογία στο Παρίσι κι «εργάστηκε στον ιατρικο-κοινωνικό τομέα», όπως μας πληροφορεί το ιδιαίτερα κατατοπιστικό «αυτί» του βιβλίου. Συγγραφέας χαμηλών τόνων, και μάλλον αντι-συμβατικός. Του αρέσει να προκαλεί τον αναγνώστη του, αλλά με τη διακριτική ευγένεια ενός βουδιστή που κάνει παρέα με αλλόθρησκους και διασκεδάζει με τα αστεία και τα χωρατά τους, ακόμα κι όταν έχουν στόχο το ταπεινό άτομό του. Αυτός ο χαμηλόφωνος (μη καταγγελτικός) τόνος καθιστά ιδιαίτερα δημοφιλή κι ευανάγνωστα τα πεζογραφήματά του. Βυθίζεται ανάλαφρα (με τη χάρη ενός αθλητή συγχρονικής κολύμβησης) στον ψυχισμό των ηρώων του, όχι όμως για να μας προτρέψει να ταυτιστούμε μαζί τους, αλλά για να δούμε «από μακριά» κι «απέξω» τη γελοιότητα της ανθρώπινης κατάστασης και το παράλογο των εξουσιαστικών συστημάτων, που στοχεύουν μάλλον στην αναπαραγωγή και διαιώνιση των δομών τους παρά στην ευτυχία των πολιτών. Σε αυτό του το αφήγημα βάλλει κατ' αρχήν κατά του ναζισμού (με την αφαιρετικά λεπτομερή περιγραφή της εισβολής των Γερμανών στην Τσεχία) και κλείνει (κυκλικώ τω τρόπω) με την εισβολή των σοβιετικών τανκς στην Πράγα και τον υποβιβασμό τού άλλοτε κραταιού ολυμπιονίκη, και συμβόλου της αποδοτικότητας του ανθρώπου στον υπαρκτό σοσιαλισμό, σε εργάτη ορυχείου, σκουπιδιάρη και μπήχτη τηλεγραφόξυλων (ειρωνική ασχολία, σε μια κοινωνία αποκομμένη από το ευρωπαϊκό περιβάλλον και τον υπόλοιπο κόσμο). Ο άλλοτε κραταιός τσέχος δρομέας μεγάλων αποστάσεων Εμίλ Ζάτοπεκ, μετά τη δραματική του καθολική παρακμή και κοινωνική πτώση κι αφού υπέγραψε δήλωση μετανοίας στο σοβιετικό καθεστώς για την αφροσύνη του να υποστηρίξει τον Ντούμπτσεκ στην περίφημη «Ανοιξη της Πράγας», καταλήγει αρχειοφύλαξ στα υπόγεια του Αθλητικού Κέντρου Πληροφοριών. Και ο ήρωας, επιδεικνύοντας φιλοσοφική σχεδόν στωικότητα, αποδέχεται με άπειρη συγκαταβατικότητα αυτή την τραγική «καταστροφή», εργάζεται με υπομονή κι επιμονή, φέρεται με ταπεινοφροσύνη και καταλήγει στην εξής έξοχα ειρωνική (έσχατη) φράση του έργου: «Μια χαρά, λέει ο γλυκός Εμίλ -Αρχειοφύλαξ-, μπορεί και να μην άξιζα για παραπάνω» (σελ. 153). Και να σκεφτείς ότι αυτός που φέρεται να μιλάει είναι ο αθλητής που έσπασε πολλές φορές το παγκόσμιο ρεκόρ στους δρόμους μεγάλων αποστάσεων, μόνο και μόνο γιατί δεν ανεχόταν να βλέπει τις πλάτες των συναθλητών του να τον προσπερνούν (όπως λέει ο μυθιστοριογράφος). Η πεισματική αλαζονεία του κούρδιζε το μονόχνοτο (για να μην πω «μονομανές») αγωνιστικό του πνεύμα και η ταπεινοφροσύνη του δεν ήταν αρκετή για να τον περιορίσει στις συνήθεις νίκες ενός μέσου αθλητή, που δεν διεκδικεί δάφνες υπερανθρώπου. Αυτή η αντιφατικότητα που προσδίδει στον χαρακτήρα (ποιητική αδεία) ο έμπειρος πεζογράφος (ο οποίος λειτουργεί περισσότερο ως σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, όπως εύστοχα παρατηρεί στο επίμετρο ο δοκιμασμένος μεταφραστής αυτού του κομψού λογοτεχνήματος, Αχιλλέας Κυριακίδης) είναι και η κινητήρια δύναμη για την ανέλιξη της πλοκής. Αν συνυπολογίσει κανείς και την εξ ορισμού τραγική φθορά του ανθρώπινου σώματος προϊούσης της ηλικίας, έχουμε δύο πολύ δυνατούς σταυρωτούς άξονες για να δοθεί φόρα στην ανέμη της μυθοπλασίας να γυρίσει. Κατά τ' άλλα, ο αφηγητής έχει ν' αντιπαλέψει με τη ρουτινιάρικη μονοτονία των νικών πάνω σε άλλες νίκες ενός ανθρώπου που απλώς και μόνον τρέχει σαν τον άνεμο κι αφήνει τους άλλους να βλέπουν από μακριά την πλάτη του. Πώς αντιπαρέρχεται ο έμπειρος συγγραφέας αυτή την εγγενή δυσκολία; Με το να απευθύνεται ο αφηγητής άλλοτε στον ήρωά του κι άλλοτε στον ίδιο τον αναγνώστη. Καθώς επίσης και με την ελαφρά μετατόπιση της εστίασης της «κάμερας» του παντογνώστη αφηγητή στον υποκειμενικό εσωτερικό κόσμο των προσώπων που πρωταγωνιστούν, δευτεραγωνιστούν ή τριταγωνιστούν στην ιστορία που μας διηγείται. Αυτή η αφηγηματική διολίσθηση καθιστά ανάγλυφο το μυθικό «σύμπαν» και ποικίλλει την αναγκαστική μονοτονία της περιγραφής των καθ' όλα ανιαρών αγώνων στίβου (όταν πρέπει να τους διαβάσεις στο χαρτί -κι όχι να τους παρακολουθήσεις «ζωντανά» στην τηλεόραση). Τελικά ο Jean Echenoz επιτυγχάνει το αδύνατο: κρατώντας «χαμηλό» συγγραφικό «προφίλ», αποφεύγοντας τους μελοδραματικούς τόνους και τις τραγικές κορυφώσεις, μας διηγείται μια ζωή σαν παραμύθι: από την αφάνεια στη δόξα και πάλι στην αφάνεια. Οι δύο ιστορικές εισβολές ξένων στρατευμάτων και η κατάλυση της ελευθερίας της έκφρασης στην πολύπαθη χώρα της Σερβίας σηματοδοτούν την άνοδο και την πτώση ενός απλού ανθρώπου που μετατρέπεται σε ήρωα και σύμβολο του υπαρκτού σοσιαλισμού, για να καταλήξει τυφλοπόντικας στα σκονισμένα αθλητικά αρχεία. Περιμένω να διαβάσω με ενδιαφέρον το επόμενο πεζογράφημα αυτού του σύγχρονου γάλλου λογοτέχνη με το απαράμιλλο προσωπικό ύφος. Μπορεί να πάρει την πλέον ανιαρή ιστορία ενός αδιάφορου «καθημερινού» ανθρώπου και να την καταστήσει απολύτως ενδιαφέρουσα, παίζοντας με τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα, τις παγιωμένες ιδέες και πεποιθήσεις, που ενστερνιστήκαμε ή υιοθετήσαμε όντας διαρκώς εκτεθειμένοι στον καταιγισμό πληροφοριών -εν πολλοίς αχρήστων- με τις οποίες μας βομβαρδίζει καθημερινά η στερημένη «κοινωνία της αφθονίας» μας.

Ηλίας Κωστόπουλος,

Αρχίλοχος. «Μοιχός, Υβριστής και Λάγνος»Η γέννηση της σάτιρας στον αρχαϊκό κόσμο

εκδόσεις Φαρφουλάς, σ. 480, ευρώ 24,40 (περιέχεται μετάφραση του συνόλου του διασωσμένου έργου του Αρχίλοχου)

Ενας ποιητής «αιρετικός» και προκλητικός για τα μέτρα και τα σταθμά της αριστοκρατικής εποχής του, βωμολόχος, σατιρικός, ερωτομανής και ανενδοίαστα βακχικός ήταν ο Αρχίλοχος. Εζησε στην αυγή του 7ου π.Χ. αιώνα, ήταν θεμελιωτής της σάτιρας, αθυρόστομος έως εκεί που δεν παίρνει άλλο, ακόμα και για τα σημερινά μετα-αριστοφανικά μας ήθη και έθιμα. Ομως ήταν και άριστος τεχνίτης του λόγου, δεξιοτέχνης του μέτρου, τολμηρός εικονοκλάστης και ο πρώτος στην ιστορία της παγκόσμιας ποίησης που τόλμησε να γράψει σε πρώτο πρόσωπο και να γκρεμίσει τους υπεράνθρωπους ήρωες από τα βάθρα τους, για να τους αντικαταστήσει με τους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους που επιδίδονται στο κυνήγι των γήινων ηδονών και απολαύσεων. Και όπως ήταν φυσικό και αναμενόμενο, η κρατούσα τάξη της εποχής του τον προπηλάκισε, τον λοιδόρησε, τον διέβαλε, επιχείρησε να τον γελοιοποιήσει χτυπώντας τον «κάτω από τη μέση» για την ταραχώδη, αντικομφορμιστική ερωτική ζωή του. Οι στίχοι του παραμένουν επίκαιροι, προκλητικοί ακόμα και για τον σημερινό αναγνώστη, που όλα τα έχει πλέον δει και όλα τα έχει κάνει, αφού διατηρούν τη φρεσκάδα του αυθεντικού τραγουδιστή που ψάλλει τα πάθη του με τη φυσικότητα της αναπνοής του αποκαρωμένου από τον έρωτα κορμιού του. Υποδειγματική η επιστημονικά τεκμηριωμένη ιστορική εισαγωγή, λαγαρή η μετάφραση των διασωσμένων στίχων του Αρχίλοχου από τον Ηλία Κωστόπουλο, που γεννήθηκε το 1964 στην Αθήνα και είναι πτυχιούχος του Ιστορικού-Αρχαιολογικού Τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η βαριά σκιά του Παρθενώνα
Μικρές ιστορίες και μεγάλοι μύθοι
Η μετάφραση του Κυρίλλου Λουκάρεως
Μια σκοτεινή πλευρά του ερωτισμού
Ανύπαρκτη ήπειρος, ψευδής πατρίδα
Ο Ντιλτάυ και οι προϋποθέσεις των επιστημών του πνεύματος
Μετά το πνεύμα, τι;
Ο νεοφιλελευθερισμός ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας
Ενα κείμενο για τον κόσμο
Μπλε οδηγός για έναν χαμένο κόσμο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Από τις 4:00 στις 6:00
Ο Δον Κιχώτης και η μουσική
Η μουσική κληρονομιά της γενιάς του '70
Βιβλιοθήκη μυστηρίου
Ενα σύνθετο σύγχρονο θρίλερ
Κριτική βιβλίου
Η βαριά σκιά του Παρθενώνα
Μικρές ιστορίες και μεγάλοι μύθοι
Η μετάφραση του Κυρίλλου Λουκάρεως
Μια σκοτεινή πλευρά του ερωτισμού
Ανύπαρκτη ήπειρος, ψευδής πατρίδα
Ο Ντιλτάυ και οι προϋποθέσεις των επιστημών του πνεύματος
Μετά το πνεύμα, τι;
Ο νεοφιλελευθερισμός ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας
Ενα κείμενο για τον κόσμο
Γραφέας αντοχής
Μπλε οδηγός για έναν χαμένο κόσμο
Λογοτεχνία
Το «Σάββατο» στην Κω
Αντίο, κυρία Σοφία
Οι μικρομεσαίες πόλεις του Νότου
Αντί προλόγου στο νέο του βιβλίο Αγιοι δαίμονες
Η τυφλή
Ιδιομορφή, Θαλασσί, Φίλντισι, Στάσει εκπίπτοντες: Νέοι εκδοτικοί οίκοι!
Οντα και μη όντα
Συνέντευξη: Μέμη Σπυράτου
«Σκηνοθετούσα τη ζωή μου γράφοντας το «σενάριο»»
Συνέντευξη:Δημήτρης Στεφανάκης
«Ο Λεωνίδας δεν είναι από τα χαϊδεμένα παιδιά της Ιστορίας»
Τηλεόραση
Οι δανεικές «Κεραίες της εποχής μας»