Έντυπη Έκδοση

Οδυνηρά τα οικογενειακά μυστικά

Ο Γάλλος ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σερζ Τισερόν αρνείται την ψυχανάλυση λαών, πολιτικών ανδρών και αστέρων του θεάματος

Οχι τηλεόραση πριν από τα τρία τους χρόνια, όχι videogames πριν από τα έξι, όχι Ιντερνετ πριν από τα εννιά, όχι social media πριν από τα δώδεκα § Μυστικά, που να συνδέονται με τη γέννηση, το θάνατο, εμφυλίους ή επαναστάσεις, αλλά και ζητήματα αλκοολισμού, θα υπάρχουν πάντοτε

Τι σχέση μπορεί να έχουν τα πιο οδυνηρά μυστικά που κρύβουμε από τα παιδιά μας με... τις ενέσεις μπότοξ; Οση σχέση έχουν και με τη χρήση του handsfree στο κινητό! Η εξήγηση δίνεται στην καρδιά ενός εύληπτου και ερεθιστικού δοκιμίου που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την «Αγρα», τα «Οικογενειακά μυστικά» του Σερζ Τισερόν. Οπως παρατηρεί ο Γάλλος ψυχίατρος και ψυχαναλυτής, μολονότι το handsfree προοριζόταν για τη διευκόλυνση των οδηγών, όλο και περισσότεροι το χρησιμοποιούν περπατώντας, καθώς οι χειρονομίες μας όσο μιλάμε «χρησιμεύουν στο να δημιουργούμε προσωπικές αναπαραστάσεις αυτού που λέμε, παρά στο να επικοινωνούμε με τους συνομιλητές μας, αφού στην προκειμένη περίπτωση δεν τους βλέπουμε». Οσο για το μπότοξ, η τοξίνη που διοχετεύεται στους μυς του μετώπου, με τους οποίους εκφράζεται ο θυμός και η θλίψη, «έχει αποδειχτεί πως ελαττώνει τη δεκτικότητα του ατόμου στα παραπάνω συναισθήματα», ενώ οι ενέσεις γύρω από το στόμα, που μειώνουν την έκφραση της ευχαρίστησης, «ελαττώνουν την κατανόηση εύθυμων κειμένων κατά 5% ώς 10%»!

Για να στοχαστούμε πάνω στα οικογενειακά μυστικά, επιμένει ο Τισερόν, πρέπει ν' ανοιχτούμε στην ψυχανάλυση που συνυπολογίζει τη θέση του σώματος ως μέσου επικοινωνίας και συμβολισμού. Κρίνοντας άλλωστε ο ίδιος κι από την πολύχρονη κλινική του εμπειρία, είναι απολύτως σίγουρος: όσο κι αν προσπαθήσουμε να κρατήσουμε μακριά τα παιδιά από ένα δικό μας ανείπωτο τραύμα, εκείνα δεν υπάρχει περίπτωση να μη διαισθανθούν ότι κάτι δεν πάει καλά. Αν δεν μας προδώσουν τα λόγια, θα μας προδώσουν οι κινήσεις, οι εκφράσεις, η συμπεριφορά μας και οι συνέπειες πάνω τους μπορεί να είναι ολέθριες. Οσο νωρίτερα λοιπόν κουβεντιάζουμε μαζί τους για ό,τι μας πονάει, τόσο το καλύτερο.

Ο 66άχρονος σήμερα Σερζ Τισερόν στράφηκε στην ψυχιατρική έχοντας ήδη σπουδάσει φιλολογία και στο διδακτορικό που υποστήριξε το 1975 συσχέτιζε την ιστορία της ψυχανάλυσης με τα κόμικς, τα οποία λάτρευε από παιδί. Οι έρευνές του έκτοτε σ' αυτούς τους άξονες κινήθηκαν, τις σχέσεις που αναπτύσσουμε με τις εικόνες, την επίδραση των νέων τεχνολογιών στη ζωή μας και, πάνω απ' όλα, τα οικογενειακά μυστικά. Τον συναντήσαμε κατά τη σύντομη επίσκεψή του στην Αθήνα με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του, και με το... καλημέρα μάς έκανε κοινωνούς της βαριάς σκιάς που ταλάνιζε κι εκείνον, της πληγής που έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στην επιστημονική πορεία του.

«Μεγάλωσα κι εγώ σε μια οικογένεια με μυστικά» ομολογεί ο Τισερόν, «κι έμαθα κι εγώ από μικρός να μη θέτω ερωτήσεις. Οταν όμως έγινα ψυχαναλυτής, συνειδητοποίησα ότι οι ασθενείς από αυτό υπέφεραν, από ερωτήσεις που δεν είχαν κάνει. Εργαζόμουν με παιδιά και τα παιδιά, ως γνωστόν, αυτό για το οποίο δεν πρέπει να μιλούν, το ζωγραφίζουν. Αν για παράδειγμα ο πατέρας τους είναι στη φυλακή, μπορεί να ζωγραφίσουν αστυνομικούς, αν το μυστικό σχετίζεται με οικονομικά προβλήματα, μπορεί να σχεδιάσουν μια ληστεία... Κάπως έτσι οδηγήθηκα, γεμάτος περιέργεια, στα σκίτσα ενός επαγγελματία όπως ο Ερζέ, που αποδείχτηκαν ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για το βάσανο του δημιουργού του "Τεν-Τεν" από το μυστήριο της καταγωγής του πατέρα του».

- Το μυστικό της δικής σας οικογένειας ποιο ήταν;

«Η μητέρα μου υπέφερε πολύ από τους γονείς της. Οποτε γινόταν λόγος για τη γιαγιά μου έκλαιγε, δυσκολευόταν να μιλήσει γι' αυτήν. Μεγαλώνοντας κατάλαβα ότι η γιαγιά μου ήταν καρπός αιμομιξίας. Κάποιο κοντικό συγγενικό πρόσωπο είχε αφήσει την προγιαγιά μου έγκυο στα 16 της, γεγονός εξαιρετικά οδυνηρό για την ίδια, το βαρύ φορτίο του οποίου πέρασε αναπόφευκτα και στις επόμενες γενιές. Δεν ξέρω τι συνέβη ακριβώς, δεν έχω αποδείξεις, αλλά αυτή είναι η ιστορία που διηγήθηκα στον εαυτό μου κι αυτήν αφηγήθηκα στα παιδιά μου όταν με ρώτησαν».

- Από τις αρχές του 2000 η τάση, όπως επισημαίνετε, δεν είναι να κρύβουμε τα μυστικά μας αλλά να τα διηγούμαστε, καθώς παράλληλα με τις τεχνολογικές εξελίξεις παρατηρείται «μια επιδεικτική διάθεση που αγγίζει την επιδειξιομανία». Μήπως αυτό βοηθάει και στο μην υπάρχουν τόσα οικογενειακά μυστικά πια;

«Οχι βέβαια! Στο Διαδίκτυο δημοσιεύουμε ό,τι θέλουμε, ό,τι ταιριάζει με την πλευρά της προσωπικότητάς μας που θέλουμε να προβάλουμε. Μυστικά, όμως, που να συνδέονται με τη γέννηση, το θάνατο, ακραίες καταστάσεις, όπως π.χ. εμφυλίους ή επαναστάσεις, αλλά και ζητήματα αλκοολισμού, τοξικομανίας ή ακόμα και κληρονομικών διαφορών, θα υπάρχουν πάντοτε. Αν παλιότερα δημιουργούνταν γύρω από παιδιά που ήταν νόθα, σήμερα το πρόβλημα έχει μετατοπιστεί σ' εκείνα που προέκυψαν από εξωσωματική γονιμοποίηση ή έχουν υιοθετηθεί. Τα παιδιά όσων πολέμησαν στην Αλγερία -ένα εκατομμύριο άντρες είχαν επιστρατευτεί τότε!- είναι σήμερα 45 χρόνων και το τραύμα που κουβαλούν μέσα τους είναι τεράστιο. Κάτι αντίστοιχο παρατηρούμε κι ανάμεσα στα παιδιά των κυονόκρανων που υπηρέτησαν στον πρόσφατο πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία. Αντιλαμβάνεστε πόση ανασφάλεια δημιουργείται σ' ένα παιδί που έρχεται αντιμέτωπο με ξαφνικά ξεσπάσματα θυμού ή μια ανεξήγητη αυτοκτονία;»

- Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα αλλά και ολέθρια λάθη που γίνονται από την πλευρά των γονιών;

«Και μόνο η ύπαρξη ενός τραυματικού γεγονότος, για το οποίο δεν επιτρέπεται κανείς να μιλάει, αποτελεί μεγάλο σφάλμα. Τέτοιου είδους μυστικά δεν προκαλούν ιδιαίτερα συμπτώματα στη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά δημιουργούν τόση καχυποψία και αγωνία εντός τους, που περιπλέκουν και την ενήλικη ζωή τους. Ομως προσοχή! Η αλήθεια μπορεί να είναι ακόμα πιο τοξική από το μυστικό αυτό καθαυτό. Το θέμα είναι να μην υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα σ' αυτό που λέμε και σ' αυτό που δείχνουμε».

- Το ότι στο ίδιο σπίτι σήμερα, μικροί-μεγάλοι είναι απορροφημένοι στον κομπιούτερ, το τάμπλετ ή το κινητό τους, δεν επηρεάζει και την τόσο απαραίτητη επικοινωνία μεταξύ τους;

«Οντως, υπάρχει πρόβλημα. Κι αυτό, επειδή συχνά οι γονείς αργούν να βάλουν όρια. Είναι σίγουρο πως αν υπάρχει τηλεοπτική συσκευή στο δωμάτιο του παιδιού ή του επιτρέπεται να κυκλοφορεί ανενόχλητο στο Διαδίκτυο, θα δει και πράγματα που δεν θα 'πρεπε να δει. Δεν υποστηρίζω πως πρέπει ν' απομακρύνουμε τα παιδιά από τις οθόνες, αλλά ότι πρέπει να τα φέρνουμε σ' επαφή μ' αυτές σταδιακά. Οχι τηλεόραση πριν από τα τρία τους χρόνια, όχι videogames πριν από τα έξι, όχι Ιντερνετ πριν από τα εννιά, όχι σόσιαλ μίντια πριν από τα δώδεκα. Καλύτερα να τα στρέφουμε προς δημιουργικές δραστηριότητες, όπως στη φωτογραφία, σε ομαδικά ψηφιακά παιχνίδια, στην κατασκευή μικρών ταινιών κ.ο.κ.».

- Πώς εξηγείτε... ψυχαναλυτικά την πρωτιά του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου στις τελευταίες ευρωεκλογές;

«Υπάρχουν πολλοί λόγοι γι' αυτήν την άνοδο. Τα ΜΜΕ δεν έχουν μιλήσει όσο θα έπρεπε για τα οικονομικά πλεονεκτήματα που αντλεί από τους μετανάστες η Γαλλία, ενώ αρκετοί από όσους ψήφισαν Μαρίν Λεπέν -την κόρη ενός βασανιστή στο μέτωπο της Αλγερίας, ας μην το ξεχνάμε- ίσως το έκαναν επειδή στην πίσω άκρη του μυαλού τους ακόμα αντιμετωπίζουν την αποικιοκρατία θετικά. Ισως μ' αυτόν τον τρόπο να δικαιώνουν ασυνείδητα τους προγόνους τους που πολέμησαν στις αποικίες υπερασπιζόμενοι την ανωτερότητα των Ευρωπαίων απέναντι στους Αραβες. Για να είμαι ειλικρινής, όμως, είμαι πολύ εχθρικός απέναντι στην ψυχανάλυση λαών, πολιτικών ανδρών ή αστέρων του θεάματος που δεν γνωρίζω προσωπικά. Οσο περισσότερο βγάζουμε την ψυχανάλυση από το γραφείο τόσο περισσότερο την απαξιώνουμε».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Συνεντεύξεις
Ψυχολογία και Ψυχιατρική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχαιολογία
Πρωτοκυκλαδική ζωή την 3η χιλιετία
Αφιέρωμα
Ο άγνωστος μελαγχολικός τροβαδούρος
Βιβλίο
Οδυνηρά τα οικογενειακά μυστικά
Βιβλιοθήκη
Τώρα να δούμε εσείς τι θα κάνετε
«...τους μηνύω για ηθική αυτουργία»
«κάθετα στο θάνατο οριζόντια στη ζωή»
Επιφανειακή δημοκρατία
Εικαστικά
«Είμαστε έξυπνος λαός; Σκατά είμαστε»
Μυθιστορήματα
«Δεν ήθελα να χτίζω σπίτια. Ηθελα να αφηγούμε ιστορίες»