Έντυπη Έκδοση

Λογιοσύνη χωρίς εγκεφαλισμό

Λουκάς Κούσουλας

Και μόνος και μετά πολλών (β' κύκλος)

εκδόσεις Γαβριηλίδης, σ. 203, ευρώ 10,55

Γεννημένος το 1929 στη Σουβάλα (Πολύδροσο) του Παρνασσού, ο Λουκάς Κούσουλας εργάστηκε ως φιλόλογος στη δημόσια μέση εκπαίδευση κι έχει τυπώσει αρκετούς τόμους με ποιήματα, πεζογραφήματα και δοκίμια λογοτεχνικής κριτικής. Ο Κούσουλας έχει επίσης μεταφράσει Πλάτωνα και Πλούταρχο κι έχει συνεργαστεί συστηματικά με εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά. Αναφέρομαι συστηματικά στα εργοβιογραφικά του επειδή η λόγια προσωπικότητα που προκύπτει από την παράθεσή τους αντικατοπτρίζεται εξ ολοκλήρου στα πεζά «Και μόνος και μετά πολλών», τα οποία αποτελούν το δεύτερο μέρος της ομότιτλης περσινής συναγωγής του.

Γράφοντας μια σειρά από εξαιρετικά σύντομα κείμενα (πολλές φορές μονοσέλιδα ή δισέλιδα), ο Κούσουλας δείχνει πώς η ανάγνωση και η διδασκαλία της λογοτεχνίας,δύο πρακτικές τις οποίες άσκησε σε ολόκληρη τη ζωή του, ως εκπαιδευτικός, αλλά και ως φιλόλογος ή κριτικός, μπορεί να μετατραπούν σε πρωτογενή αφήγηση, δίχως να πνίξουν με το διανοητικό τους βάρος την έκφραση και να την κλείσουν σ' έναν εσωστρεφή και αυτοαναφορικό (μοιραία ναρκισσιστικό) κόσμο.

Πίσω από τις γραμμές των πεζών του Κούσουλα λειτουργεί μια ολόκληρη λογοτεχνική βιβλιοθήκη: από Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό, Θεοτόκη και Πεντζίκη μέχρι Σολωμό, Σεφέρη, Ελύτη, Μπάρα, Λορεντζάτο και Λειβαδίτη και από Τολστόι, Πούσκιν, Ντοστογιέφσκι, Τσέχοφ και Μπαλζάκ μέχρι Ρίλκε, Προυστ, Τόμας Μαν και Ιμρε Κέρτες. Χώρια θα πρέπει να βάλουμε τους τραγωδούς (Σοφοκλής και Σαίξπηρ), τους αρχαίους ιστορικούς (Θουκυδίδης και Πλούταρχος), τους φιλοσόφους (Πλάτων, Κίρκεγκορ, Χάιντεγκερ, Σαρτρ), τους ζωγράφους (Σεζάν και Αϊβανόφσκι) και τους κινηματογραφιστές (Λόρενς Ολίβιε, Νικίτα Μιχάλκοφ, Γουόνκ Καρ-Γουάι).

Ρίχνοντας έναν τόσο βαρύ οπλισμό στα αφηγήματά του, ο Κούσουλας δεν παρουσιάζει ούτε το παραμικρό ίχνος εγκεφαλισμού. Γιατί; Μα, γιατί μολονότι τα πράγματα ντύνονται με λέξεις, ο ίδιος αφήνει να μιλήσουν μόνο τα πράγματα. Προκρίνει γι' αυτό δύο μεθόδους. Η πρώτη είναι ότι οι μισές τουλάχιστον από τις γραμματολογικές αναφορές του εγγράφονται σ' ένα καθαρώς βιωματικό περιβάλλον, φτάνοντας στον αναγνώστη διά μέσου μιας σειράς εικόνων της καθημερινότητας του παρόντος ή του παρελθόντος. Το παρόν έχει να κάνει με την ήσυχη ζωή του συνταξιούχου φιλόλογου, που δεν έχει χάσει το ενδιαφέρον του για τα πιο διαφορετικά διαβάσματα και εξακολουθεί να μπορεί να πάρει φωτιά από κάτι το οποίο έρχεται να κεντρίσει απρόσμενα το μάτι του, ακόμη κι αν για καθαρώς σκηνοθετικούς λόγους δηλώνει συχνά την κούρασή του, συνδυάζοντας τις δηλώσεις του με την προβολή μιας αίσθησης ματαιοπονίας. Το παρελθόν, πάλι, έχει να κάνει με τις αναμνήσεις των παιδικών, των εφηβικών και των νεανικών χρόνων του συγγραφέα, ενταγμένων σ' έναν υποβλητικό φυσικό περίγυρο, που τρέφει με τις παραστάσεις του την καρδιά, δίχως να παραλείψει να ακονίσει και τον νου ή τη συνείδηση.

Η δεύτερη μέθοδος του Κούσουλα ως προς την επικοινωνία της λογιοσύνης του με το εμπράγματο υπόστρωμα των αφηγημάτων του αφορά τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί το διανοητικό του κεφάλαιο όταν συζητάει αποκλειστικά γι' αυτό, χωρίς το προστατευτικό περίβλημα της φύσης ή της νιότης και της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας. Ο λόγος εδώ είναι εντελώς αφτιασίδωτος και απροσποίητος, παίρνοντας τη μορφή της φιλικής συνομιλίας ή της ημερολογιακής σημείωσης, σαν μια παρόρμηση της στιγμής, που σπεύδει να εξαφανιστεί από τη σκηνή όσο γρήγορα εμφανίστηκε. Κάτω, βέβαια, από αυτό το τυχαίο και αμέριμνο ύφος κρύβεται μια βαθιά ασκημένη και διά μακρών δοκιμασμένη παιδεία, όπως και μια διά βίου καλλιτεχνική συγκρότηση. Διότι μόνο με τέτοια μέσα είναι δυνατόν να πετύχει κανείς τον βαθμό της αφαίρεσης τον οποίο πετυχαίνει ο Κούσουλας, δίχως να σφίξει ούτε μία φορά τη φράση του, δίχως να στραμπουλίξει ούτε σε μία περίπτωση τη συλλογιστική του, δίχως να γλιστρήσει ποτέ στο περιττό και το άσκοπο: όταν η πρόζα επιστρατεύεται για να προικίσει με σωματικότητα τον στοχασμό, εξασφαλίζοντάς του μιαν ανεπανάληπτη ζωντάνια.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Το τίμημα της τόλμης
Περιπέτειες ενηλικίωσης
Στον τόπο του Αλλου
Οι σκιές των ειδώλων
Πρωτοπόροι με ζωές σε ανάριθμους δρόμους
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το τίμημα της τόλμης
Περιπέτειες ενηλικίωσης
Στον τόπο του Αλλου
Λογιοσύνη χωρίς εγκεφαλισμό
Οι σκιές των ειδώλων
Πρωτοπόροι με ζωές σε ανάριθμους δρόμους
Οψεις της ανάγνωσης
Ο καλύτερος φίλος τού καλύτερού μας φίλου
Διήγημα
Ψάρια έξω απ' το νερό
Ανέκδοτη συνέντευξη με τη Μαργαρίτα Καραπάνου
Ο Αγγελος Τιμωρός της Μαργαρίτας Καραπάνου
Μουσική
Οταν η Φλέρυ Νταντωνάκη ερμήνευσε τα «Δώδεκα τραγούδια Γιώργου Ποταμιάνου»
Ο διάλογος με την παράδοση
Από τις 4:00 στις 6:00
Η Marilyn Monroe στα τραγούδια
Ενας αληθινός superstar
Εκθεση
Τα καπέλα
Άλλες ειδήσεις
Μνήμη Ούγο Φώσκολο
Ενα γράμμα από την Αργεντινή για τον Οράσιο Καστίγιο