Έντυπη Έκδοση

13η ΜΠΙΕΝΑΛΕ

Χθες ονειρεύτηκα ξανά τη φυλακή

Ο αγώνας συνεχίζεται για να μην περάσει ούτε το τσαντόρ ούτε η ασυδοσία των εργολάβων

Στην αστυνομικοκρατούμενη Πόλη, η φετινή 13η Μπιενάλε με τίτλο «Μαμά, είμαι βάρβαρος;» μιλά για διώξεις και ανατροπές. Σχολιάζει την πολιτικο-κοινωνική κατάσταση, στις περισσότερες περιπτώσεις δυστυχώς ρεπορταζιακά.

Ενα άδειο δωμάτιο στον όροφο του Ελληνικού Σχολείου στον Γαλατά, έργο της Ιταλίδας Ροσέλα Μπισκότ Ενα άδειο δωμάτιο στον όροφο του Ελληνικού Σχολείου στον Γαλατά, έργο της Ιταλίδας Ροσέλα Μπισκότ Αυτό που συμβαίνει στην Πόλη βγαίνει ως χλιαρή και επιδερμική καταγραφή, σε μια οργάνωση με λίγα σημαντικά έργα, τα οποία είναι συγκεντρωμένα στο παλιό Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο του Γαλατά. Ο κυρίως χώρος στο λιμάνι, το Antrepo, πλάι στην Istanbul Modern, καθώς και οι χώροι στην Beyoglu διαθέτουν ελάχιστες στιγμές ανάτασης.

Για τον επισκέπτη, με εποπτεία στο παρελθόν του θεσμού, η 13η Μπιενάλε, ίσως, είναι η πιο αδύναμη της ιστορίας της. Αιτιολογείται βέβαια το γεγονός, από τη στιγμή που ήρθαν τα πάνω κάτω μια νύχτα του Μαΐου, στην αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, την κατάχρηση γης και την υποτιθέμενη αξιοποίηση χώρων, χάριν ανασυγκρότησης της πόλης προς όφελος των εργολάβων και των οικολόγων που αντιστάθηκαν. Με δυο λόγια, εκτός από την απώλεια της ελευθερίας λόγου και έκφρασης που καταργεί το τσαντόρ και οι πρωθυπουργικές αντιλήψεις, η Κωνσταντινούπολη μπορεί να εντάσσει στα θύματα που μετρά και τη φετινή Μπιενάλε.

Ελάχιστοι και οι Δυτικοί επισκέπτες, στα προεγκαίνια της περασμένης βδομάδας, στενά ένας κόσμος της τέχνης που αποφάσισε να παρακάμψει το φόβο απέναντι στη βίαιη αστυνομία και στον τρόπο που ξέρει να καταστέλλει τις κινητοποιήσεις.

Ο,τι απέμεινε μετά την έφοδο της αστυνομίας Ο,τι απέμεινε μετά την έφοδο της αστυνομίας Ακριβώς μια βδομάδα πριν, το Σάββατο το βράδυ, μετά την πλατεία Ταξίμ, ο περιπατητής της κεντρικής Ιστικλάρ παρακολουθεί τη συνέχεια της διαδήλωσης. Ομάδες νέων ανθρώπων δίχως τσαντόρ, παρέα με ένα ταλαίπωρο πρόβατο βαμμένο ροζ και συναυλία σφυριγμάτων στην αστυνομία, που έχει παρατάξει πυκνές δυνάμεις παντού. Την επομένη, σχεδιάζεται μια νέα διαδήλωση στην ασιατική πλευρά της πόλης. Αλλά όλα αυτά τα γνωρίζει ο Ελληνας αναγνώστης από τις εφημερίδες, την τηλεόραση και το Διαδίκτυο.

Οι ειδήσεις στην τουρκική τηλεόραση δεν βγάζουν άχνα. Μπορεί και να μην το 'χει ανάγκη ο επισκέπτης της πόλης. Αρκεί που, αιφνίδια, αδειάζουν οι δρόμοι και μένει ο χώρος για τους αποφασισμένους και την αστυνομία. Κατά τα άλλα, μια διάχυτη μελαγχολία στην ωραιότερη πόλη του κόσμου και πολλή κουβέντα στα μπαρ και στα καφενεία για την απόφαση να μην περάσει ούτε το τσαντόρ ούτε η ασυδοσία των εργολάβων.

Ο Sener Ozmen με μια ντουντούκα κραυγάζει στο αυτί του. Η κριτικός της «Ε» εμπρός στον πίνακα Ο Sener Ozmen με μια ντουντούκα κραυγάζει στο αυτί του. Η κριτικός της «Ε» εμπρός στον πίνακα Από τον ανοιχτό χώρο στις κλειστές αίθουσες

Αλλά, ας έρθουμε και πάλι στα αίτια της αποτυχίας της Μπιενάλε. Είναι λογικό. Μια οργάνωση που σχεδιάζεται για το δημόσιο χώρο, δεν μπορεί λίγους μήνες πριν από την έναρξη να κλείνεται σε τρία κτήρια. Και βέβαια, αυτή όλη η ασάφεια, αν θα γίνει η διοργάνωση ή θα ακυρωθεί και ποιοι καλλιτέχνες θα συμμετάσχουν, επέδρασε αρνητικά. Το σκεπτικό της διευθύντριας της έκθεσης, Fulya Erdemci, για μια ανοιχτή συνάντηση της τέχνης με την πολιτική, των όρων και των δομών της Δημοκρατίας με τον ανοιχτό χώρο και το δημόσιο διάλογο, κόπηκε άδοξα μαζί με την επιχείρηση της κατάργησης των δένδρων στο πάρκο Γκεζί, στις 28 Μαΐου του 2013.

«Αγαπητή Ροσέλα, χθες βράδυ ήθελα να σου γράψω, αλλά ήμουν σε άθλια κατάσταση. Πάντα όταν είμαι αναστατωμένος ονειρεύομαι ότι με συλλαμβάνουν πάλι και με βάζουν στη φυλακή...».

Απόσπασμα από το δυνατότερο, κατά τη γνώμη μου, έργο της έκθεσης. Είναι ένα άδειο δωμάτιο στον όροφο του Ελληνικού Δημοτικού Σχολείου του Γαλατά, που ο επισκέπτης μπορεί και να προσπεράσει. Το άδειο δωμάτιο με έκανε να μπω, να σκύψω σε μια γωνία να πάρω ένα από τα τυπωμένα χαρτιά που φαντάστηκα ότι θα εξηγούσαν τι συνέβη στον καλλιτέχνη και δεν υλοποίησε το έργο του. «Αγαπητή Ροσέλα, χθες βράδυ ονειρεύτηκα...».

Αυτό είναι το έργο της Ιταλίδας Ροσέλα Μπισκότι, που ζει και δουλεύει στο Αμστερνταμ. Κινηματογραφίστρια και περφόρμερ, μιλά στον άδειο χώρο για την ψυχολογική κατάσταση στην οποία οδηγεί η απομόνωση το φυλακισμένο, για την καταστροφή των διανοητικών του λειτουργιών, αναφερόμενη στη φυλακή του Αγίου Στεφάνου, ένα μικρό νησάκι στη Μεσόγειο. Είναι η πρώτη μοντέρνα φυλακή της Ιταλίας, χτισμένη το 1793, από την οποία πέρασαν προσωπικότητες που έδρασαν στην πολιτική ιστορία της Ιταλίας, κυρίως αναρχικοί και κομμουνιστές.

Ενα άλλο, ισχυρό έργο είναι το φιλμ με μια θεότρελη ηλικιωμένη με ξανθά μαλλιά, που περιφέρει ένα παιχνίδι λούτρινο σε ένα καρότσι μωρού. Περνά τους δρόμους, μπαίνει στο μετρό, στο πλοίο, κουνιέται στη θάλασσα του Βοσπόρου και αναρωτιέται αν είναι καλή ποιήτρια. Πρόκειται για τη Lale Muldur, ο στίχος της οποίας «Μαμά, είμαι βάρβαρος;» έδωσε τον τίτλο στη φετινή Μπιενάλε. Μια σημαντική προσωπικότητα της τέχνης, που συγκεντρώνει στιγμές από την καταστροφή της φύσης, την οποία υπερασπίζεται μαζί με την ποίηση και την ελευθερία του λόγου.

Ηδη, μιλάμε για δύο εξαιρετικά έργα. Υπάρχουν και άλλα, όχι τόσο πολλά. Εξάλλου, σε μια μεγάλη διοργάνωση ουδείς αναμένει τα αριστουργήματα, σε μια εποχή κατά την οποία η πραγματική ζωή ανταγωνίζεται σκληρά την τέχνη, αφού δημιουργεί εικόνες πολύ πιο ισχυρές.

Στις συμμετοχές 88 καλλιτεχνών και αρκετών ομάδων με δουλειά συλλογική, κάνω προσπάθεια να δω το ποτήρι μισογεμάτο. Και βέβαια, υπάρχει το έργο του Sener Ozmen, μια τεράστια φωτογραφία, όπου ο ίδιος με μια ντουντούκα κραυγάζει στο αυτί του. Ενα σχόλιο για την αγοραφοβία, για τον τρόμο του δημόσιου λόγου, για την απάθεια. Μία άλλη φωτογραφία του, με το σαρίκι, που έγινε γνωστό από τον Γιάσερ Αραφάτ και το παλαιστινιακό κίνημα και αργότερα το κουρδικό. Ενα σύμβολο πολιτικό της Αριστεράς του μεσανατολικού κόσμου, που κάποια στιγμή έγινε μόδα και στη μεσαία τάξη της Δύσης.

Το γούστο Ερντογάν

Πολύ βίντεο, ελάχιστη ζωγραφική, πολλή φωτογραφία και λίγα γλυπτά και εγκαταστάσεις. Ο Ολλανδός Wouter Osterholt ξαναδουλεύει τη ρέπλικα του χεριού που επαναλαμβάνεται στο «Μνημείο της Ανθρωπότητας» του Τούρκου γλύπτη Mehmet Aksoy, στην πόλη Καρς, στα σύνορα Τουρκίας - Αρμενίας. Το έργο αυτό το αποκάλεσε δημοσίως τερατώδες ο πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογάν, με αποτέλεσμα να καταργηθεί (μήπως και να καταστραφεί;). Το χέρι και τα χέρια του Ολλανδού στην 13η Μπιενάλε εκφράζουν την ανάγκη συμφιλίωσης των διαφορετικών πολιτιστικών καταβολών της τουρκικής κοινωνίας και την ανάγκη διαλόγου, δημοκρατίας και ελευθερίας.

Το ζήτημα της ελευθερίας και της δημοκρατίας ακολουθεί, ως αίτημα, τα περισσότερα έργα. Αλλά είπαμε και παραπάνω. Μερικές φορές, δεν αρκεί να εκφράζεις το αίτημα, αλλά και να το στηρίζει η δύναμη της τέχνης. Οχι, δεν την πετάμε αυτή την Μπιενάλε· είναι σημαδιακή για τη στιγμή που έγινε και για ό,τι αντιπροσωπεύει η πενία της.

Η πρώτη διεθνής φουάρ

Από νέα αποκτήματα της Πόλης, το Borusan εκτός αστικού ιστού Από νέα αποκτήματα της Πόλης, το Borusan εκτός αστικού ιστού Εν τω μεταξύ, τα παράλληλα γεγονότα της Πόλης αλλά και τα νέα μουσεία και οι χώροι αυξάνουν.

Το σημαντικό είναι ότι η Κωνσταντινούπολη, η οποία για χρόνια πολλά διέθετε μια φουάρ-κορνιζάδικο που απέκλειε κάθε προσανατολισμό τομής, αποκτά από φέτος μια απαστράπτουσα διοργάνωση, μια μικρογραφία Βασιλείας, με προοπτική. Και αν η Μπιενάλε διαθέτει περισσότερο έναν εναλλακτικό χαρακτήρα, η φουάρ «Artinternational» παρέχει την εγκυρότητα μιας επίσημης διεθνούς διοργάνωσης, με τα μεγάλα ονόματα της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής αγοράς να συμμετέχουν στην προσπάθεια της χώρας που, μετά τα Εμιράτα, διαθέτει τους πλέον γενναιόδωρους συλλέκτες. Περισσότερες από 80 γκαλερί, από την Pace και την Lisson έως τη Soares και τη Zilberman.

Η πρωτοβουλία των ιδιοκτητών γκαλερί της Κωνσταντινούπολης απέδωσε τη συμμετοχή όλων των ισχυρών αλλά και σύγχρονων γκαλερί της πόλης, ενώ η συνύρπαξη καλών έργων και προσεγμένων επιλογών σε έναν εξαιρετικό χώρο είναι εντυπωσιακή.

Τα εγκαίνια της φουάρ, ένα κράμα χλιδής και κομψότητας, στο συνεδριακό μέγαρο πάνω στη θάλασσα.

Ανάμεσα στις γκαλερί-εκθέτες, οι ελληνικές Καλφαγιάν και Α.Δ. καθώς και η Apartment, ως διεθνείς γκαλερί δίχως συγκεκριμένο χώρο.

Στην έκθεση των Καλφαγιάν, απόλυτα λιτή με τα έργα της Νίνας Παπακωνσταντίνου, δύο μικρά πορτρέτα του Μανώλη Μπιτσάκη, με την Ελενα Βενιζέλου και τον Κεμάλ Ατατούρκ, δίνουν τον τόνο μιας πάλαι ποτέ φιλίας, όχι μόνο των λαών (που είναι δεδομένη) αλλά και των ηγετών.

Η συλλογή με τους μεγάλους δίσκους - καθρέφτες του Ανίς Καπούρ στο Μουσείο Sakip Sabaci Η συλλογή με τους μεγάλους δίσκους - καθρέφτες του Ανίς Καπούρ στο Μουσείο Sakip Sabaci Ιδιωτικά μουσεία και εκθέσεις

Ο Anish Kapoor δεσπόζει ανάμεσα στα έργα των διεθνών σταρ. Εξάλλου, εκτός από τη φουάρ, έχει μια μεγάλη έκθεση αναδρομικού χαρακτήρα στην Κωνσταντινούπολη. Το εξαιρετικό μουσείο Sakip Sabaci, εκτός πόλης, στην παραθαλάσσια εξοχή της Κωνσταντινούπολης, πολύ πέραν του κοσμοπολίτικου Μπεμπέκ, φιλοξενεί τα έργα του διεθνούς Ινδού σε μια εκπληκτική έκθεση, με την επιμέλεια του Norman Rosenthal. Οι κήποι του ιδιωτικού αυτού μουσείου, που λειτουργεί ως δημόσιος χώρος -κατά τη συνήθεια των μεγάλων συλλεκτών της Τουρκίας-, εκτός από τα έργα της μόνιμης συλλογής διαθέτουν και τους μεγάλους δίσκους-καθρέφτες του Καπούρ, ενώ στο εσωτερικό τα μάρμαρα και τα γνωστά ανοίγματα, μυστηριώδη και δυναμικά, προσφέρουν τη γνώση του έργου τού σημαντικού αυτού δημιουργού.

Αλλο ένα εντυπωσιακό μουσείο, ιδιωτικού χαρακτήρα, από τα καινούργια αποκτήματα της Πόλης, το Borusan, επίσης εκτός αστικού ιστού, φιλοξενεί μια ενδιαφέρουσα έκθεση, που συνδέει την τέχνη με την τεχνολογία και τη δράση με τη συμμετοχή του θεατή και το διάλογο της κίνησής του με το φωτοκύτταρο.

Στα παράλληλα γεγονότα της Μπιενάλε, η έκθεση της Καλλιόπης Λεμού, στο Ιωακείμειο Ελληνικό Γυμνάσιο Θηλέων στη γειτονιά του Φαναριού. Ενα σχολείο που δεν λειτουργεί πια, αλλά οι ήχοι και οι σκιές του έδωσαν την ιδέα αυτής της ευαίσθητης συνύπαρξης. Η Καλλιόπη έκανε μια άκρως ποιητική παρέμβαση, με την επιμέλεια της Beral Madra. Το έργο ξεκινά από το χώρο και φτάνει στα έργα που εγκλείει, λιτά και απέριττα. Τα κρεμασμένα σώματα, γένους θηλυκού, ανάμεσα στα θρανία και οι ζωόμορφες φόρμες με τα πολλά στήθη φέρουν το μεγάλο ελληνικό μύθο και τις εκδοχές του στη σύγχρονη αντίληψη του σκέπτεσθαι και του ποιείν.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μπιενάλε
Εκδηλώσεις
Πολιτιστικές εκδηλώσεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Υγεία
Οταν η μνήμη μας προδίδει!
Μήπως πάσχετε από το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών;
Μπιενάλε
Χθες ονειρεύτηκα ξανά τη φυλακή
Greek Film Centre
Το ποτήρι ξεχείλισε για τον Παπαλιό
Κινηματογράφος
«Ηλίθιοι δολοφονούν»
Βιβλίο
Η Αλκη Ζέη με μολύβι φάμπερ
Η πολιτική είναι θέμα αρχών
Οι βασικές αρχές ενός οραματιστή
Αναζητούσε συμμάχους στον αγώνα κατά της φτώχειας και της ανισότητας
Σκανδιναβικό μοντέλο: Πρότυπο η Σουηδία
Σύμπλευση εθνικών ταυτοτήτων
Εξωσωματική γονιμοποίηση
Πώς να προετοιμαστείτε για εξωσωματική γονιμοποίηση
Ψυχολογία
Οι όμορφες θολώνουν το ανδρικό μυαλό!
Σεξουαλική συμπεριφορά
Είναι το σεξ άσκηση; Μύθος και πραγματικότητα
Νοσοκομεία
Χειρουργεία με αναμνηστικά! Ξεχασμένα χειρουργικά υλικά!