Έντυπη Έκδοση

Ο ειρωνικός και σατιρικός Ζορζ Μπρασένς

Τούλα Καρώνη

Ζορζ Μπρασένς: ο ποιητής τραγουδοποιός: Η ζωή, το έργο και τα τραγούδια του

εκδόσεις Δρόμων, σ. 157, ευρώ 12,78

«Πριν από μερικά χρόνια, κατά τη διάρκεια μιας λογοτεχνικής συζήτησης, κάποιος ρώτησε ποιος είναι ο καλύτερος ποιητής αυτή τη στιγμή στη Γαλλία. Του απάντησα χωρίς δισταγμό: ο Ζορζ Μπρασένς».

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες

Τη ζωή, το έργο και τα τραγούδια του σημαντικότερου γάλλου τραγουδοποιού και βασικού θεμελιωτή του γαλλικού chanson realiste, μας παρουσιάζει στο νέο της βιβλίο η φιλόλογος και συγγραφέας Τούλα Καρώνη, συμπληρώνοντας έτσι μια πρώτη αγία τριάδα γάλλων τροβαδούρων, καθώς προηγήθηκαν σε δική της συγγραφή τα βιβλία «Ζακ Μπρελ- ο ποιητής - ο τραγουδιστής» (2007) και «Σαρλ Ασναβούρ - ο διαχρονικός τραγουδιστής» (2008)· βιβλία που ανήκουν στη σειρά «Γαλλικό τραγούδι» των εκδόσεων Δρόμων.

Το ελληνικό κοινό, εξοικειωμένο με το γαλλικό τραγούδι ήδη από τη δεκαετία του '60, μέσω της επιρροής του στους τραγουδοποιούς μας (εξέχουσα περίπτωση ο Διονύσης Σαββόπουλος, βαθιά επηρεασμένος μουσικά και αισθητικά από τον Μπρασένς), αλλά και μέσω των εκατοντάδων διασκευών που επιχειρήθηκαν, τόσο στον χώρο του έντεχνου (πολυτραγουδισμένος και στη χώρα μας ο περίφημος «Γορίλλας» του Μπρασένς χάρη στον Χρήστο Θηβαίο και τους «Συνήθεις Υπόπτους») όσο και στον χώρο του ελαφρού τραγουδιού, βρίσκει την ευκαιρία μέσω των βιβλίων τής Καρώνη να εισχωρήσει βαθύτερα στη ζωή και στο έργο των τριών καλλιτεχνών, ώστε να ερμηνεύσει ώς έναν βαθμό τα νοήματα που εκφράζουν τα τραγούδια τους, αντιπροσωπευτικά μιας ολόκληρης εποχής.

Ηδη στα 1983, από τις εκδόσεις Υψιλον, ο ποιητής και κριτικός θεάτρου Γιάννης Βαρβέρης είχε επιχειρήσει ,στο βιβλίο του «Ο γορίλας και άλλα ποιήματα», να μεταφράσει τους στίχους του Μπρασένς χωρίζοντάς το σε δύο μέρη: έχοντας ως βάση τη μουσική του τραγουδοποιού και πιο ελεύθερα - πάντα όμως με ρίμα. Η Καρώνη έχοντας ως οδηγό της τη διατριβή-λεξικό «PARLEZ VOUS LE BRASSENS», του βέλγου δημοσιογράφου Jean-Louis Garitta («Le bord de l' eau», 2007), εκτός από τη μετάφραση/ απόδοση πολύ γνωστών τραγουδιών του Μπρασένς, επιχειρεί συνοπτικά να περιγράψει και το έργο του, παραθέτοντας τα βιογραφικά του στοιχεία και αναλύοντας σε έναν πρώτο βαθμό τα θέματα, τη γλώσσα και τους ήρωες των τραγουδιών του. Μιλά για τον αναρχικό της μη βίας, τον τόσο ευγενικά αθυρόστομο, τον υποστηρικτή της ατομικής ηθικής, τον ουσιαστικό αντικομφορμιστή, τον προστάτη των απανταχού ανυπεράσπιστων τάξεων, τον μεσαιωνικό Μπρασένς. Αφηγείται τις επιτυχίες του, τα ταξίδια του, τις σχέσεις του με την εποχή του, με τους άλλους καλλιτέχνες (την περίφημη τραγουδίστρια Patachou, η οποία και τον ανέδειξε πρώτη, τον Ζακ Μπρελ, τον Λεό Φερέ, τη Ζιλιέτ Γκρεκό κ.ά.), με τη θρησκεία, τη φιλία, τον έρωτα, τον θάνατο.

Ως προς την απόδοση των στίχων η Καρώνη τίθεται ξεκάθαρα υπέρ της μεταφραστικής σχολής που προτείνει την όσο καλύτερη μεταφορά των νοημάτων εις βάρος της μορφολογικής και στιχουργικής συνέπειας με το πρωτότυπο. Με άλλα λόγια, η Καρώνη, σε αντίθεση με τον Βαρβέρη (που επιλέγει τη ρίμα ανά δύο στίχους) και τον Δημήτρη Μπογδή (ερμηνευτής τραγουδιών του Μπρασένς, εμπνευστής και οργανωτής του αφιερώματος προς τιμήν του, που έγινε τον Οκτώβριο του 2006 στο δημαρχείο της 9ης συνοικίας στο Παρίσι και πιστός μεταφραστής των στίχων του, καθώς κρατά όλες τις ομοιοκαταληξίες), αποδίδει σε ελεύθερο στίχο τα ομοιοκατάληκτα τραγούδια του Μπρασένς και δεν ακολουθεί τη μετρική του, που τόσο ο ίδιος είχε δουλέψει. Ετσι απελευθερώνει τη γλώσσα από το νόημα, εντείνει την αφηγηματικότητα των στίχων και παρουσιάζει ένα περισσότερο πεζολογικό ύφος, που είναι αρκετά ενδιαφέρον και ταιριαστό με το ύφος του γάλλου τραγουδοποιού. Στερούμαστε ωστόσο την αρμονικότητα του λόγου, τη μουσικότητα και το ευκολομνημόνευτο της ομοιοκαταληξίας και βεβαίως απομακρυνόμαστε από τη σπουδαία τεχνική των πρωτότυπων κειμένων. Είναι όμως μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση και σε ορισμένες περιπτώσεις τα τραγούδια γίνονται έξοχα μικρά διηγήματα, π.χ. «Ο μικρός φλαουτίστας», «Το μετανιωμένο παλιοτόμαρο» κ.ά.). Στο δυσκολότερο όμως σημείο της μετάφρασης, στην απόδοση δηλαδή στοιχείων και συμβόλων που δεν μπορούν εύκολα να μεταφερθούν από τη μια γλώσσα στην άλλη, η Κορώνη είτε τα προσπερνάει είτε προσπαθεί να τα εξηγήσει με αναφορές μέσα στο εισαγωγικό της κείμενο. Παρ' όλη όμως τη φιλότιμη προσπάθειά της, είναι τέτοιες η δυναμική και η διακειμενικότητα των στίχων του Μπρασένς, που πολλά σημεία στα τραγούδια μένουν ανερμήνευτα και απροσπέλαστα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η γλώσσα του στερείται της παγκοσμιότητάς της. Θα ήταν όμως πολύ ουσιώδες και χρηστικό ένα παράρτημα με παραπομπές από τους στίχους, στο οποίο θα επιχειρούνταν μια διασαφήνιση ορισμένων όρων, γεγονότων και προσώπων, είτε αυτά προέρχονται από τη μυθολογία είτε από τα αναγνώσματά του είτε από την καθημερινότητά του.

Ο μέγιστος πάντως αυτός διανοούμενος του στίχου, ο ειρωνικός και σατιρικός στιχοπλόκος, που έφερε την ποίηση στον λαό και που έμεινε πιστός στις αρχές του μέχρι το τέλος της σύντομης σχετικά ζωής του (πέθανε το 1981, στα 60 του χρόνια, έπειτα από μακροχρόνια μάχη με τον καρκίνο) παραμένει ώς έναν βαθμό άγνωστος στο εγχώριο ευρύ κοινό, αφού δεν έχουν ακόμη μεταφραστεί οι τέσσερις ποιητικές του συλλογές και τα δύο του μυθιστορήματα (ο ίδιος είχε υπογράψει σε κείμενο που αφορούσε το μυθιστόρημά του «La Tour des miracles», 1953, ως «μυθιστοριογράφος για μια μέρα») ή κάποια από τις δεκάδες ενδελεχείς βιογραφίες και μελέτες που κυκλοφορούν όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί η ζωή και το έργο του βραβευμένου το 1967 με το Μεγάλο Βραβείο Ποίησης της Γαλλικής Ακαδημίας (αρνήθηκε τη θέση του ακαδημαϊκού) τροβαδούρου, με το εμβληματικό μουστάκι και την πίπα, κάθε άλλο παρά «διερχόμενο πτηνό» ήταν, όπως έγραφε και στο ομώνυμο ποίημά του ο Ζαν Ρισπέν (1849-1926), ένας από τους πολλούς ποιητές που, εκτός των άλλων, μελοποίησε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Πάσχουσες ψυχές
Γελώντας στο λαρύγγι του θανάτου
Ο φόβος και η ταπείνωση
Η ευτυχία βλάπτει...
Η φιλοσοφική στιγμή του '60 και η γενναιοδωρία της αγάπης
Η Μικρά Ασία δεν σταματά τα χωρατά στο πανηγύρι
Σε κυκλική και ατέρμονη πορεία
Το ξέφτισμα του κόσμου
Υπονοώντας τον δημιουργικό παλμό της ζωής
Ο ουγγρικής καταγωγής αμερικανός σκηνοθέτης Τζιμ Τζάρμους
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Πάσχουσες ψυχές
Γελώντας στο λαρύγγι του θανάτου
Ο ειρωνικός και σατιρικός Ζορζ Μπρασένς
Ο φόβος και η ταπείνωση
Η ευτυχία βλάπτει...
Η φιλοσοφική στιγμή του '60 και η γενναιοδωρία της αγάπης
Η Μικρά Ασία δεν σταματά τα χωρατά στο πανηγύρι
Σε κυκλική και ατέρμονη πορεία
Το ξέφτισμα του κόσμου
Υπονοώντας τον δημιουργικό παλμό της ζωής
Ο ουγγρικής καταγωγής αμερικανός σκηνοθέτης Τζιμ Τζάρμους
Συνέντευξη: Νίκος Μαμαγκάκης
Ζώντας ανάμεσα στον ελληνικό λόγο, τον νέο και τον αρχαίο
Γιάννης Μηλιώκας
Ο Μαίανδρος και οι κινήσεις των αγαλμάτων
Συνέντευξη
Μεγαλοφυΐα ή παραφροσύνη;
"Καταθέτουν" πέντε Ελληνες μυθιστοριογράφοι
Οι 10 εντολές για το μυθιστόρημα
Αφανής αναγνώστης
Οι ήρωες του Μακρυγιάννη
Η τρίτη ανάγνωση
Ντάμα μπαστούνι
Από τις 4:00 στις 6:00
Στο κλαμπ των 70άρηδων
Άλλες ειδήσεις
Ακουσες για τον καιρό;
Μπράβο μας!
Ο σαιξπηρικός Αμλετ και οι προϋποθέσεις μιας δύσκολης επιλογής
Περί λογοτεχνίας, θανάτου και άλλων πραγματικών