Έντυπη Έκδοση

Τα ποιήματα του μεξικανού ποιητή Πατσέκο

Το ξέφτισμα του κόσμου

Χοσέ Εμίλιο Πατσέκο

Εσχάτη προδοσία, Ανθολογία ποιημάτων 1958-2000

εισαγωγή - μετάφραση - σχόλια: Γιώργος Ρούβαλης

εκδόσεις Ηριδανός, σ. 104, ευρώ 14,91

Μέγας δάσκαλος του Χοσέ Εμίλιο Πατσέκο (Πόλη του Μεξικού, 1939) υπήρξε ο Οκτάβιο Παζ, το μεγάλο αστέρι της μεξικανικής ποίησης του 20ού αιώνα. Λέει ο Παζ για τον Πατσέκο, όταν εκείνος ήταν νέος: «Κάθε ποίημα του Πατσέκο είναι μια γιορτή στο Οχι, για τον Χοσέ Εμίλιο ο χρόνος είναι πράκτορας της παγκόσμιας καταστροφής και η ιστορία ένα ερειπωμένο τοπίο».

Η ποίηση του μεξικανού ποιητή Πατσέκο είναι εκρηκτική. Είναι μια ποίηση γεμάτη κοινωνικές, πολιτικές και οικολογικές εκρήξεις. Οπως όλοι οι καλοί και μεγάλοι ποιητές του κόσμου, δεν ζει στον κόσμο του αλλά στον κόσμο. Οι κεραίες του πιάνουν τα πάντα γύρω του και τα μετατρέπουν σε ένα μείγμα ποίησης εκρηκτικών διαστάσεων: είτε καταπιάνεται με την ιστορία της πατρίδας του είτε με προσωπικά και εμπειρικά θέματα είτε με θέματα κοινωνικά είτε με θέματα της φύσης, ο Πατσέκο έχει τη χάρη να βγάζει από τη σκιά την αθέατη πλευρά των πραγμάτων και να τη φωτίζει με στίχους σπάνιας ομορφιάς.

Ο Πατσέκο είναι ο ποιητής του κύματος, του βλέμματος, της ουτοπίας. Είναι ο στωικός ποιητής με ποίηση που σαν τα στενά παπούτσια ενοχλεί τα καλώς κείμενα, υπονομεύει την εξουσία, συντάσσεται με τους ξένους, τις μειονότητες, τους μετανάστες, τους κατατρεγμένους, τους καταφρονεμένους, τους περιθωριακούς, τους εξεγερμένους, τους αστέγους. Εχει γράψει ένα πολύ καλό ποίημα που φέρει τον τίτλο «Στην είσοδο του μετρό». Μιλάει για έναν φουκαρά που είναι «πεταμένος εκεί σαν ένα κουτάκι μπίρας». Οι κοστουμαρισμένοι περαστικοί τον προσπερνούν με περιφρόνηση. Μέσα απ' τη βραχνή του φωνή, που μάταια προσπαθεί να αρθρώσει δυο λόγια ροκ, κρύβεται όλη η ιστορία των πυραμίδων του Μεξικού ή και της Λατινικής Αμερικής, μας λέει ο Πατσέκο. Είναι η ιστορία των μεγάλων ποιητών. Σ' αυτά τα χνάρια περπάτησε και ένας άλλος μεγάλος της Λατινικής Αμερικής και της ισπανικής γλώσσας, ο Περουβιανός Σέζαρ Βαγιέχο, αλλά και ο επίσης μεγάλος Χιλιανός Νίκανορ Πάρα.

Τα ελληνικά του Γιώργου Ρούβαλη είναι μελωδικές καμπάνες που ηχούν χαρμόσυνα στ' αυτιά μας. Η κάθε λέξη που έχει επιλέξει ο Ρούβαλης είναι ισάξια και αντάξια της ομορφιάς του πρωτοτύπου. Είναι μια γλώσσα πλούσια σε λεκτικές βιταμίνες και σε πρωτεΐνες φράσεων, που έρχονται καπάκι η μία μετά την άλλη να συμπληρώσουν έναν μεξικανικό ποιητικό καμβά με ελληνικά στοιχεία. Βέβαια, δεν είναι μοναχά η άριστη γνώση της ισπανικής γλώσσας ούτε και η μακρόβια τριβή του με καθετί λατινοαμερικανικό, αλλά, πρωτίστως, το ότι είναι και ο ίδιος ποιητής. Χρειάζεται να είσαι ποιητής για να κάνεις καλές μεταφράσεις ποίησης.

Εχω την εντύπωση πως για τον Πατσέκο η ποίηση είναι νόμιμη άμυνα κόντρα στις ατιμίες και στις αθλιότητες της ζωής. Ο Πατσέκο πράττει την ποίηση, την επιζεί, τη βιώνει. Λέει στο ποίημά του «Ποίηση»: Κόντρα στη μαύρη νύχτα / μια φλεγόμενη οθόνη / και μια λευκή σελίδα. Εχουμε εδώ την άδεια στιγμή έλλειψης έμπνευσης, όταν ο ποιητής κάθεται στο γραφείο του τυλιγμένος την απραξία και το μπλοκάρισμα. Αλλά η οθόνη του φλέγεται και η λευκή σελίδα τον περιμένει. Δεν της χαρίζεται όμως της ποίησης. Σ' ένα άλλο του ποίημα με τον τίτλο «Διάλεξη» ο Πατσέκο ειρωνεύεται και αυτοειρωνεύεται τον ποιητή (τον εαυτό του), που χαρίζεται στο ακροατήριό του και του χαϊδεύει τα αυτιά με ανώδυνους στίχους: «Επαίνεσα το ακροατήριό μου / Ανανέωσα την παρακαταθήκη μου / από κοινούς τόπους, / ιδέες ανάλογες με τα σημερινά χρόνια. / Τα κατάφερα να τους κάνω / να γελάσουν μια δυο φορές / και τελείωσα όταν άρχιζε η πλήξη. / Πού τάχατες / να κρυφτώ για να ξεπλύνω την ντροπή μου»;

Η ποίηση του Πατσέκο είναι καθαρή, φαντασιακή, ρεαλιστική, κοιτά ψηλά ακουμπώντας στέρεα στο έδαφος. Σαφώς και ένας απ' τους δασκάλους του πρέπει να ήταν ο ισπανός Λουίς Θερνούδα, που έζησε για κάποια χρόνια στο Μεξικό. Αλλά στην ποίησή του βλέπουμε και ψήγματα του Μπόρχες, του Γκιγιέν, σίγουρα του Παζ. Ο κόσμος του Πατσέκο είναι ο κόσμος της τριβής με την καθημερινότητα, είναι οι απογοητεύσεις της κοινωνίας, είναι η ιστορία, είναι οι πολιτικές αναταράξεις του σύγχρονου Μεξικού και του 20ού αιώνα, οι ιδέες, οι αισθητικές αναζητήσεις της γλώσσας.

Λέει σ' ένα ποίημά του: «Ποιος προστάζει τη χώρα; Μόνο το κακό, / το λάθος, ο τρόμος, η βία;». Είναι ο ποιητής που δεν αντέχει να βλέπει, ν' ακούει, να νιώθει τη χώρα του να βουλιάζει κι εκείνος να μένει απαθής θεατής. Είναι η νόμιμη άμυνα, που έλεγα πιο πάνω. Είναι η φωνή ή μάλλον η κραυγή αγωνίας για το χάλι στο οποίο έχει περιέλθει η χώρα του, το Μεξικό, όπως έχουν περιέλθει πολλές χώρες, όχι μόνον της Λατινικής Αμερικής, αλλά και της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Είναι η υψωμένη φωνή του ποιητή που αντιστέκεται στην κοινωνική αδικία, στο εύκολο, στη φτώχεια και στην ψευτιά, στον πανικό και στον φόβο.

Σ' ένα άλλο ποίημά του, στο «Οι φωνές του Τλατελόλκο», καταγράφει με φράσεις από μαρτυρίες και πληροφορίες τη σφαγή των φοιτητών το 1971 στην Πόλη του Μεξικού. (Δυο χρόνια αργότερα είχαμε τη δική μας σφαγή στο Πολυτεχνείο.) Εδώ ο ποιητής ρετουσάρει τις πληροφορίες για να φτιάξει τον δικό του ποιητικό καμβά, για να καταλήξει ως εξής: «Και τώρα είναι / σταματημένοι οργανισμοί / μέσα στις βεβηλωμένες πέτρες. / Κάποια μέρα / ένα καντήλι θ' ανάψει / στη μνήμη όλων εκείνων. / Λουλούδια θ' ανθίσουν / μέσ' απ' τα ερείπια και τους τάφους».

Η ποίηση του Πατσέκο είναι ποίηση κουβεντιαστή, ακριβής, ειλικρινής, ακέραιη. Είναι ποίηση για τους πολλούς όχι για τους λίγους. Οι καθημερινές εμπειρίες διυλίζονται από το ποιητικό του φίλτρο, απομυθοποιούνται και μας δίνουν ποιήματα που μας αγγίζουν τόσο ώστε να μπορούμε να κατανοούμε το τι συμβαίνει γύρω μας.

Οπως γράφει ο Γιώργος Ρούβαλης στο βιογραφικό σημείωμά του για τον Πατσέκο: «Κεντρικό του θέμα, το φευγαλέο των βιωμάτων και το προοδευτικό ξέφτισμα του κόσμου». Μ' άλλα λόγια, όποιο είναι το κεντρικό θέμα των καλών ποιητών που έχουν ευαίσθητες κεραίες για να πιάνουν τη φθορά της ζωής και να τη μετατρέπουν σε γνήσια ποίηση. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Πάσχουσες ψυχές
Γελώντας στο λαρύγγι του θανάτου
Ο ειρωνικός και σατιρικός Ζορζ Μπρασένς
Ο φόβος και η ταπείνωση
Η ευτυχία βλάπτει...
Η φιλοσοφική στιγμή του '60 και η γενναιοδωρία της αγάπης
Η Μικρά Ασία δεν σταματά τα χωρατά στο πανηγύρι
Σε κυκλική και ατέρμονη πορεία
Υπονοώντας τον δημιουργικό παλμό της ζωής
Ο ουγγρικής καταγωγής αμερικανός σκηνοθέτης Τζιμ Τζάρμους
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Πάσχουσες ψυχές
Γελώντας στο λαρύγγι του θανάτου
Ο ειρωνικός και σατιρικός Ζορζ Μπρασένς
Ο φόβος και η ταπείνωση
Η ευτυχία βλάπτει...
Η φιλοσοφική στιγμή του '60 και η γενναιοδωρία της αγάπης
Η Μικρά Ασία δεν σταματά τα χωρατά στο πανηγύρι
Σε κυκλική και ατέρμονη πορεία
Το ξέφτισμα του κόσμου
Υπονοώντας τον δημιουργικό παλμό της ζωής
Ο ουγγρικής καταγωγής αμερικανός σκηνοθέτης Τζιμ Τζάρμους
Συνέντευξη: Νίκος Μαμαγκάκης
Ζώντας ανάμεσα στον ελληνικό λόγο, τον νέο και τον αρχαίο
Γιάννης Μηλιώκας
Ο Μαίανδρος και οι κινήσεις των αγαλμάτων
Συνέντευξη
Μεγαλοφυΐα ή παραφροσύνη;
"Καταθέτουν" πέντε Ελληνες μυθιστοριογράφοι
Οι 10 εντολές για το μυθιστόρημα
Αφανής αναγνώστης
Οι ήρωες του Μακρυγιάννη
Η τρίτη ανάγνωση
Ντάμα μπαστούνι
Από τις 4:00 στις 6:00
Στο κλαμπ των 70άρηδων
Άλλες ειδήσεις
Ακουσες για τον καιρό;
Μπράβο μας!
Ο σαιξπηρικός Αμλετ και οι προϋποθέσεις μιας δύσκολης επιλογής
Περί λογοτεχνίας, θανάτου και άλλων πραγματικών