Έντυπη Έκδοση

Σουπερστάρ σε κάνει μόνο η τηλεόραση

Αναμφισβήτητα, αν η σημερινή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας έχει ένα μεγάλο συγγραφέα, αυτός είναι ο 82χρονος Μάρτιν Βάλζερ. «Ο,τι πονάει, πρέπει να εκφράζεται με λέξεις.

Ο Βάλζερ φωτογραφημένος από το Variety ως... νέος Γκέτε. Η φωτογραφία είναι αντιγραφή του περίφημου πίνακα του Τίσμπαϊν «Ο Γκέτε στην εξοχή» (1787). Το μυθιστόρημά του «Ο άνδρας που ξέρει να αγαπάει» αναφέρεται στην ερωτική σχέση του Γκέτε με μια πολύ νεότερή του γυναίκα Ο Βάλζερ φωτογραφημένος από το Variety ως... νέος Γκέτε. Η φωτογραφία είναι αντιγραφή του περίφημου πίνακα του Τίσμπαϊν «Ο Γκέτε στην εξοχή» (1787). Το μυθιστόρημά του «Ο άνδρας που ξέρει να αγαπάει» αναφέρεται στην ερωτική σχέση του Γκέτε με μια πολύ νεότερή του γυναίκα Εάν ο κόσμος μάς εξέφραζε, δεν θα υπήρχε λογοτεχνία. Ούτε φυσικά και η θρησκεία. Ο κόσμος δεν μας εκφράζει καθόλου», είναι το credo του, όπως έχει διατυπωθεί σ' έναν από τους τόμους των δοκιμίων του.

Μόνιμη επωδός σ' όλες τις συνεντεύξεις του είναι η ακόλουθη: «Θεωρώ ότι οι άνθρωποι πάνω στους οποίους ασκείται εξουσία είναι πιο ενδιαφέροντες από εκείνους που την ασκούν. Με ελκύουν οι άνθρωποι που δεν τα καταφέρνουν σε όλα». Ετσι, οι ήρωές του δεν μπορεί να είναι καθωσπρέπει άνθρωποι. Είναι αντι-ήρωες της μεσοσαστικής τάξης, που έχουν αποτύχει και έχουν συμβιβαστεί με τη ζωή λόγω της ισχυρής δύναμης της συνήθειας. Ωστόσο προσπαθούν. Μόνο που οι προσπάθειές τους είναι σαν των καβαφικών Τρώων.

Ο Μάρτιν Βάλζερ γεννήθηκε στο Βάσερμπουργκ στην περιοχή Μπόντενζεε της Βαυαρίας, όπου εξακουθεί να ζει. Αρχισε να γράφει ποιήματα σε ηλικία 12 ετών. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Ρέγκενμπουργκ και ακολούθως εκπόνησε διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Τίμπινγκεν.

Για μία οκταετία (1949-1957) βιοπορίστηκε ως δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και συγγραφέας έργων για τον ραδιοφωνικό σταθμό «Σιουντντόιτσε Ρούντφουνκ». Το 1953 προσχώρησε στην «Ομάδα 47», στην οποία -μεταξύ άλλων- συνυπήρξε με τους Ινγκεμποργκ Μπάχμαν, Χάινριχ Μπελ και Γκίντερ Γκρας. Η συγκεκριμένη ομάδα αναζήτησε στα γραπτά της «τη νέα συνείδηση της μεταπολεμικής Γερμανίας».

Σπουδαία βραβεία συνοδεύουν το βιογραφικό του: φέρουν τα ονόματα των συγγραφέων Εσε, Χάουπτμαν, Σίλερ. Το 1981 τού απονέμεται το μεγάλο γερμανικό βραβείο Μπίχνερ για «το πολυεπίπεδο και καινοτομικό του έργο, με το οποίο επιχειρεί ακατάπαυστα να αποδώσει με χιουμοριστική διάθεση και χειμαρρώδη γλωσσική μαεστρία το πρόσωπο και τους ανθρώπους της εποχής του».

Τολμηρός και για Ολοκαύτωμα

Το 1998, όταν παρέλαβε το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών, στράφηκε εναντίον της εκμετάλλευσης του Ολοκαυτώματος: «Το Αουσβιτς δεν είναι το κατάλληλο μέσο για συνεχείς εκφοβισμούς και εκβιασμούς, ούτε και καταναγκασμούς». Το Κεντρικό Εβραϊκό Συμβούλιο αντέδρασε, κατηγορώντάς τον για «πνευματικό εμπρησμό». Μάλιστα, όταν το 2002 εξέδωσε το μυθιστόρημά του «Ο θάνατος ενός κριτικού», κατηγορήθηκε για αντισημιτισμό, καθώς πολλοί είδαν ότι φωτογραφίζει σ' αυτό τον πάπα της γερμανικής λογοτεχνικής κριτικής, τον εβραϊκής καταγωγής Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι.

Στάθηκε πάντα με την πλευρά της Αριστεράς -συμπαθών χωρίς να είναι μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας. Στο πορτρέτο του συνειδητοποιημένου πολίτη Μάρτιν Βάλζερ πρέπει να προσθέσουμε ακόμη: ότι υπερασπίστηκε την εκλογή του σοσιαλδημοκράτη Βίλι Μπραντ, εναντιώθηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ, ταξίδεψε στη Μόσχα μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου.

Επικοινωνήσαμε μαζί του και δέχθηκε γενναιόδωρα να απαντήσει στις ερωτήσεις μας. Του θυμίζουμε ότι έχει πει πως ο Ομηρος είναι ο πρώτος συγγραφέας του δυτικού κόσμου που αναπλάθει το παρελθόν μέσω της τέχνης της αφήγησης.

Αντιγόνη θα πει συνείδηση

«Θέλω να σας τονίσω», είναι η αντίδρασή του, «ότι ο συγγραφέας όταν γράφει μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο, δεν συνυπολογίζει την ώρα της συγγραφής τι έχει γραφτεί μέχρι τότε στην παγκόσμια λογοτεχνία. Για να είμαι όμως ειλικρινής, υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες μπορεί το μυαλό μου να ανατρέξει, επί παραδείγματι, στον Οδυσσέα και τον Αίαντα. Δεν προσπαθώ ωστόσο να μεταφέρω αυτούσια τα ηρωικά τους πρότυπα στο σήμερα. Παίρνω ορισμένα χαρακτηριστικά τους, με τα οποία σχηματίζω την προσωπικότητα των δικών μου ηρώων».

Στη συνέχεια τον ρωτάμε ποια μορφή από το αρχαίο δράμα τον συγκλονίζει εξακολουθητικά και αποτελεί γι' αυτόν σημείο αναφοράς: «Για μένα η σπουδαιότερη μορφή της αττικής τραγωδίας είναι η Αντιγόνη, γιατί είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα για το τι μπορεί να σημαίνουν δύναμη, ακρίβεια και βάθος συνείδησης».

Στο έργο του φλερτάρει με την αυτοβιογραφία, αλλά αρνείται να δεχθεί ότι σφραγίζει τη μυθοπλασία των πεζογραφημάτων του.

«Για μένα η συγγραφή είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα στην αποκάλυψη και την απόκρυψη. Επομένως, στη μυθοπλασία είναι ευκολότερο να αποκρύψω τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, παρά να τα αποκαλύψω. Μάλιστα, όταν θέλω να γράψω ένα βαθιά συναισθηματικό βιβλίο, το οποίο να εκφράζει τον έρωτα, τη ζήλια και τη νοσταλγία, το πράττω μέσα από τους ήρωές μου και μέσα από τη μυθοπλασία. Δηλαδή, θέλω να υποστηρίξω ότι ούτε σ' αυτή την περίπτωση, ανατρέχω στην αυτοβιογραφία μου».

Οι δύο Γερμανίες δεν έχουν ξεπεραστεί

Παραδέχεται ότι δικαίως ταύτισαν τον ήρωα του μυθιστορήματός του «Ο θάνατος ενός κριτικού», τον Ερλ Κένινγκ, με τον φοβερό και τρομερό κριτικό Μαρσέλ Ράιχ-Ρανίτσκι. «Ναι, βεβαίως, δεν μπορώ να κρύψω ότι ο Ράιχ-Ρανίτσκι μού έδωσε την αφορμή και την ώθηση για να δημιουργήσω αυτόν τον μυθιστορηματικό χαρακτήρα. Ομως, επικεντρώθηκα στην επίδραση που είχε η προσωπικότητά του, μέσω της τηλεόρασης. Ετσι, πήρα πραγματικά στοιχεία από την τηλεοπτική του παρουσία και τον παρουσίασα ως έναν υπερήρωα (superstar). Αυτό μόνον η τηλεόραση είναι ικανή να επιφέρει στους ανθρώπους».

Το μοίρασμα της Γερμανίας σε Δυτική και Ανατολική το διαχειρίστηκε στην «Υπεράσπιση της παιδικής ηλικίας». Εδώ, να σημειώσουμε ότι ήταν από τους πρώτους που πίστεψαν στην επανένωση των «δύο» Γερμανιών, χάνοντας πολλούς φίλους.

«Η διχοτόμηση της Γερμανίας πρέπει να καταλάβουμε ότι επέδρασε σ' όλες τις προσωπικές σχέσεις», μας λέει. «Υπήρξε μια μερίδα πολιτών που δεν συμφωνούσε μ' αυτούς που τη θεωρούσαν οριστική και νόμιμη ως μια μορφή τιμωρίας για γερμανικά εγκλήματα των ναζί. Εγώ ανέκαθεν ισχυριζόμουν ότι είναι συνέπεια του Ψυχρού Πολέμου και μια κάποια βολική λύση για άλλες χώρες. Κατά τη γνώμη μου, η διχοτόμηση δεν έχει ξεπεραστεί κι ό,τι ήταν χωρισμένο επί σαράντα χρόνια θα χρειαστεί αλλά τόσα για να φέρει τους Γερμανούς πιο κοντά».*

* ΣΥΝΑΝΤΗΣΤΕ ΤΟΝ: Στο Γκέτε της Αθήνας (Ομήρου 14-16), την Τετάρτη, 27 Μαΐου (8 μ.μ.), με παρουσιαστή τον Κώστα Κουτσουρέλη. Στο περίπτερο 15 «Π. Πρεβελάκης» της 6ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, την Παρασκευή, 29 Μαΐου (7-8 μ.μ.), με ομιλητή τον Μίλτο Πεχλιβάνο.

* ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟΝ: Στις εκδόσεις «Εστία»: «Η υπεράσπιση της παιδικής ηλικίας», «Ο θάνατος ενός κριτικού», «Η στιγμή του έρωτα» και αναμένεται «Ο άντρας που ξέρει να αγαπάει». Στις εκδόσεις «Καστανιώτη»: «Βιογραφία του έρωτα» και «Η πηγή».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
62ο Φεστιβάλ των Κανών
Το ντόμινο του φασισμού ξεκινά από τα θρανία
Μάρτιν Βάλζερ
Σουπερστάρ σε κάνει μόνο η τηλεόραση
Scorpions
Το ροκ είναι τροφή για την ψυχή
Art Athina
Ενα γήπεδο γεμάτο γκαλερί
«Δόρα Στράτου»
Εμφύλιος σε ιστορικό σωματείο
Μουσείο Μπενάκη
Το Θέατρο Σκιών χωρίς την αθωότητά του
Συνέντευξη: Δήμητρα Θεοδοσίου
Ο Λαζαρίδης δεν με ήθελε επειδή είμαι γεματούλα
Τηλεόραση
ΝΕΤάρει η «χρονομηχανή»
Στην κιβωτό της φύσης
Εχει μέλλον αυτή η πόλη;
Φεστιβάλ Υμηττού
Γειτονιά με θέα στη σύγχρονη τέχνη
Φωτογραφία
Με τη ματιά του μοναχού