Έντυπη Έκδοση

ΤΖΕΪΜΣ ΓΚΡΕΪΑΜ ΜΠΑΛΑΡΝΤ

Ο ανατόμος της σύγχρονης πραγματικότητας

Εγραψε για την εποχή μας, για την κοινωνία της υπερκατανάλωσης, της έκπτωσης από το είναι στο έχειν και από το έχειν στο φαίνεσθαι, της καταρράκωσης του πνεύματος και της αποθέωσης μιας ακατάσχετης υλοφροσύνης.

Εγραψε μυθιστορήματα που κόβουν την ανάσα και σε ωθούν να σκεφτείς πού και γιατί ζεις. Προσηλώθηκε στην περιγραφή αυτού που, μαζί με τον Ουίλιαμ Σιούαρντ Μπάροουζ, θα αποκαλούσε «στούντιο της πραγματικότητας». Εικόνες παρακμής, εικόνες καταστροφής, εικόνες σμπαραλιάσματος, κυριολεκτικά, κάθε αξίας, κάθε νοήματος, κάθε σημασίας. Ενα είδος επιστημονικής φαντασίας που μιλάει για το νυν, για το τώρα, για το σήμερα, και όχι για το αύριο, αντλώντας από κομβικές, κρίσιμες στιγμές του 20ού αιώνα, από τη δολοφονία του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, από τον θάνατο της Μέριλιν Μονρόε, από την εκτροχιασμένη μανία για την ξέφρενη ταχύτητα, από την εμμονή στη βία, σε μια βία ανεξέλεγκτη, στερημένη από κάθε έρμα.

Ακουγε στο όνομα Τζέιμς Γκρέιαμ Μπάλαρντ. Γεννήθηκε στις 15 Νοεμβρίου του 1930. Εγκλείστηκε, με την οικογένειά του, για πάνω από δύο χρόνια, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Κίνα, μετά την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ και την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, μια εμπειρία που καταγράφεται στο μυθιστόρημά του «Η Αυτοκρατορία του Ηλιου» (1984), το οποίο μεταφέρθηκε στην οθόνη από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ. Αρχισε να φοιτά στην Ιατρική, με σκοπό να γίνει ψυχίατρος, αλλά δεν άργησε να εγκαταλείψει τις σπουδές του προτιμώντας να καταπιαστεί με τη λογοτεχνία. Εργάστηκε ως γραφιάς σε διαφημιστικές εταιρείες και ως πλασιέ βιβλίων. Κατατάχτηκε στη RAF, τη Βασιλική Αεροπορία της Μεγάλης Βρετανίας, κυριευμένος από ένα μεγάλο πάθος για τα αεροσκάφη. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, αφοσιώθηκε αποκλειστικά στο γράψιμο. Πάντα ακραίος στο ύφος και στα θέματά του, ο Μπάλαρντ δυσκολεύτηκε να βρει εκδότες, αλλά απέκτησε τη φήμη σπουδαίου συγγραφέα, ανατόμου της μεταπολεμικής πραγματικότητας. Κατά πολλούς τρόπους, η θεματολογία του και η γραφή του συγγενεύουν με αυτές του Μπάροουζ. Κι ακόμα, κοινή είναι η λατρεία που απόλαυσαν αμφότεροι από την ανήσυχη νεολαία, από μουσικούς της ροκ και της πανκ σκηνής. Οι Joy Division μάλιστα έχουν συνθέσει το «Atrocity Exhibition», εμπνευσμένοι από το ομότιτλο πειραματικό μυθιστόρημα του Μπάλαρντ. Το οποίο κυκλοφόρησε το 1969 και αμέσως εντυπωσίασε με την εμπρηστική διεισδυτικότητά του, με τη μεγάλης ακριβείας περιγραφή, σχεδόν εικαστική, των εφιαλτικών έρημων τοπίων της νευρικής κατάπτωσης, της παράνοιας, της βίας, της ψυχικής αναστάτωσης που διαποτίζουν τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η «Εκθεση ωμοτήτων» κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα, από τις εκδόσεις Απόπειρα, σε μετάφραση του Ηρακλή Ρενιέρη, εμπλουτισμένη με έναν πρόλογο του Ουίλιαμ Μπάροουζ.

Ενα από τα θέματα που θίγονται στην «Εκθεση ωμοτήτων», ήτοι η τεχνολογική βιαιότητα, όπως εκφράζεται μέσω της παρανοϊκής λατρείας του αυτοκινήτου, έμελλε να αποκτήσει διαστάσεις μυθιστορήματος, να γίνει το περιβόητο «Crash/Σύγκρουση», το οποίο κυκλοφόρησε στα 1973. Αυτό το cult μυθιστόρημα σχολιάστηκε ευρέως, και εγκωμιαστικώς, από τον Ζαν Μποντριγιάρ και μεταφέρθηκε στο σελιλόιντ από τον Ντέιβιντ Κρόνεμπεργκ το 1996. Στον πρόλογό του στη γαλλική έκδοση του «Crash», το 1974, ο Μπάλαρντ τονίζει: «Η σύζευξη λογικής και εφιάλτη, που έχει κυριαρχήσει στον 20ό αιώνα, έχει γεννήσει έναν διφορούμενο κόσμο. Μέσα στο τοπίο των επικοινωνιών κινούνται τα φάσματα φρικιαστικών τεχνολογιών και τα όνειρα που μπορεί να αγοράσει το χρήμα. [...] Στη ζωή μας κυριαρχούν τα δύο μεγάλα λαϊτμοτίφ του 20ού αιώνα - το σεξ και η παράνοια [...] Στο "Crash" χρησιμοποίησα το αυτοκίνητο όχι μονάχα ως ερωτική εικόνα, αλλά ως μια ολοκληρωτική μεταφορά για τη ζωή του ανθρώπου στη σημερινή κοινωνία. Και γι' αυτό το μυθιστόρημα έχει έναν πολιτικό ρόλο πέρα από το σεξουαλικό του περιεχόμενο, αλλά θέλω να πιστεύω ότι το "Crash" είναι το πρώτο πορνογράφημα που βασίζεται στην τεχνολογία. Από μια άποψη, η πορνογραφία είναι η πιο πολιτική μορφή μυθοπλασίας, αφού έχει να κάνει με τον τρόπο με τον οποίο εκμεταλλευόμαστε ο ένας τον άλλον, με επείγοντα και ανελέητο τρόπο».

Είχα τη χαρά, μια ζόρικη, δύσκολη, κοπιώδη χαρά, να μεταφράσω, από κοινού με τη Σώτη Τριανταφύλλου, το «Crash», το 1992, για λογαριασμό των εκδόσεων Απόπειρα. Πληροφορηθήκαμε τον θάνατο του Μπάλαρντ, στις 19 Απριλίου. Το έργο του είναι πάντα εδώ, πάντα παρόν και πάντα εμπρηστικό. Εμπνέει και ενοχλεί. Με τον τρόπο του συμβάλλει στη διαύγαση, όπως θα έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης, των κυρίαρχων τάσεων της κοινωνίας στην οποία ζούμε, μιας κοινωνίας που ταλανίζεται από σκληρές αντιφάσεις, μιας κοινωνίας που σκιάζεται από εφιάλτες και που φωτίζεται από όνειρα, που ταράζεται από τη συντριβή του νοήματος, από το τσάκισμα της σημασίας, από τη δολοφονία της ευαισθησίας. Αλλά και μιας κοινωνίας όπου δεν έχουν σβήσει τα κεράκια της ελπίδας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Το φάντασμα του Καμύ
Ενα συναρπαστικό μυθιστόρημα
Ουαλός έφηβος ψάχνει
Ενας απαραίτητος πλήρης οδηγός για το αρχαίο θέατρο
Περί της ηγερίας του μοντερνισμού
Ακηλίδωτη γραφή
Ενας Μέγας Αλέξανδρος που «εποφθαλμιούσε το πετρέλαιο»!
Ενόραση στην καθημερινότητα
Συνέντευξη
Αυτή η τέχνη δεν τελειώνει ποτέ
Ρούλα Πατεράκη διαδονούμενη
Από τις 4:00 στις 6:00
Οι κυρίες προηγούνται και στα τραγούδια...
Η σφραγίδα ΒΟΒ DYLAN
Άλλες ειδήσεις
Συνταγές μαγειρικής για γυναίκες συγγραφείς
Ο ανατόμος της σύγχρονης πραγματικότητας
Γραφή στα όρια του μεταξιού