Έντυπη Έκδοση

Κοινά εδέσματα και μανιτάρια

Ντμίτρι Γκλουχόφσκι

ΜΕΤΡΟ 2033

μτφρ.: Σταυρούλα Αργυροπούλου

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 544, ευρώ 15,18

«Πώς γίνεται να είναι η ζωή χωρίς νόημα; Για μένα υπάρχει νόημα, το ίδιο που υπάρχει για όλους. Και γενικά οι αναζητήσεις του νοήματος της ζωής συμπίπτουν με την περίοδο της σεξουαλικής ωρίμανσης. Μ' εσένα όμως φαίνεται ότι αυτό παρατράβηξε. Το νόημα της ζωής, αδελφέ μου, είναι να κάνεις παιδιά και να τα μεγαλώσεις. Και μετά πια ας πάνε αυτά να τυραννιούνται με τούτο το ερώτημα. Και ν' απαντήσουν όπως μπορούν. Σ' αυτό βασίζεται ο κόσμος. Αυτή είναι η θεωρία».

Εξαιρετική η σύλληψη της κεντρικής ιδέας τού Μετρό 2033, όπως και το σκηνικό: η επιφάνεια της Γης δεν κατοικείται πλέον από το ανθρώπινο γένος εξαιτίας της ραδιενέργειας. Σπανίως, ίσως αντικρίσει κανείς κάποιους με στολή προστασίας, αντιασφυξιογόνες μάσκες με σκούρα κρύσταλλα, οπλισμένους ώς τα δόντια. Αυτοί είναι οι στάλκερ, «φιλόσοφοι με το όπλο στο χέρι», επαγγελματίες τολμητίες, που τολμούν να εκδράμουν και να αναμετρηθούν με τη ραδιενέργεια και τα άγρια μεταλλαγμένα γεννήματά της. Ο υπόλοιπος πληθυσμός έχει καταφύγει στο αχανές μετρό της Μόσχας, μεταφέροντας μαζί τους, εκεί, ένα σωρό πάθη και μισαλλοδοξίες. Το αποτέλεσμα πενήντα χρόνων υπόγειας διαβίωσης είναι ο άνθρωπος να έχει γίνει μικροπρεπής, εθισμένος στο σκοτάδι και τον συνωστισμό. Κάθε σταθμός λειτουργεί εν πολλοίς ως ανεξάρτητο κρατίδιο, με δασμούς, ελέγχους διαβατηρίων, αλλά και εμπορικές συνδιαλλαγές, κατασκοπία, ομοσπονδίες σταθμών κ.λπ. Το κοινό νόμισμα σε όλο το μετρό είναι... οι σφαίρες. Κοινά εδέσματα, οι αρουραίοι και τα μανιτάρια. Η μέρα και η νύχτα είναι καθαρές συμβάσεις - οι ηλεκτρικές λάμπες είναι μέσον πολυτελείας και σχεδόν παντού επικρατεί ο πορφυρός φωτισμός ασφαλείας. Κοινό μέσο μετακίνησης μέσα στις σήραγγες, χειροκίνητες, μεταλλικές κατασκευές, οι ντρεζίνες.

Και όμως, στο κέντρο αυτού του ζόφου, στο σημείο όπου ήταν κάποτε το ίδιο το κέντρο της Μόσχας, βρίσκεται η Πόλις, το τελευταίο οχυρό της ανθρώπινης κουλτούρας, όπου ζουν οι τελευταίοι καλλιτέχνες, ποιητές, χημικοί, βιολόγοι... «που στο εσωτερικό του κρανίου τους διαφύλασσαν όλα όσα η ανθρωπότητα κατάφερε να δημιουργήσει και να μάθει μέσα σε χιλιάδες χρόνια ανάπτυξης... Και παρά την έλλειψη πρακτικού πνεύματος και τον ιδεαλισμό της ηγεσίας της, η Πόλις ξεχώριζε από χρόνο σε χρόνο, δεν τη χτυπούσαν οι συμφορές κι αν κάτι απειλούσε την ασφάλειά της, όλο το μετρό ήταν πρόθυμο να συσπειρωθεί για να την υπερασπίσει».

(Ας σημειωθεί εδώ πως η αντίθεση Πόλις-Περιφέρεια δεν αναπτύσσεται δραματουργικά και μένει μία από τις πολλές εικόνες που φωτίζονται για λίγο και μετά χάνονται, σαν να τις αντικρίζει κανείς από το παράθυρο ενός τρένου σε νυχτερινό ταξίδι.)

Πριν ψάξει για εκδότη, ο 32 ετών σήμερα Γκλουχόφσκι δημοσίευσε τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου του στο Διαδίκτυο. Οι αναγνώστες των ιστοσελίδων αυξήθηκαν γρήγορα (με πάνω από διακόσιες χιλιάδες επισκέψεις στο ηλεκτρονικό Μετρό) και ο συγγραφέας αποδείχτηκε πρόθυμος να τους παραχωρήσει έναν βαθμό συμμετοχής στη διαμόρφωση της πλοκής. Οπως λέει ο ίδιος, «ακριβώς επειδή το βιβλίο δημοσιευόταν κατά κεφάλαια και γύρω του είχε σχηματιστεί μια ολόκληρη κοινότητα, κατάφερα να "παρακολουθώ" την αντίδραση των ανθρώπων. Διευκρινίστηκε λοιπόν ότι μεταξύ των αναγνωστών μου υπήρχαν εργάτες του μετρό, μηχανοδηγοί, στρατιωτικοί, μέλη των ειδικών δυνάμεων που είχαν πολεμήσει στην Τσετσενία... Κι αυτοί διόρθωναν τα λάθη μου και έκαναν προγνώσεις».

Η ιστορία αφορά τον Αρτιόμ, έναν νεαρό με το χάρισμα της ενόρασης, ο οποίος πρέπει να διασχίσει αυτό το μεταπυρηνικό υπόγειο σύμπαν, με μια αποστολή που δεν την κατανοεί πλήρως. Από την επιτυχία της, πάντως, εξαρτάται η επιβίωση του «πατρικού» του σταθμού. Η αμφιβολία του κατά πόσον είναι όντως «ο Εκλεκτός» τον συνοδεύει κατά πόδας, μέχρι που σε ένα όραμα του δίνεται η απάντηση: Τίποτε δεν έχει την παραμικρή σημασία και όλα δείχνουν τυχάρπαστα μέχρι να αποφασίσει ο ίδιος να υπηρετήσει μέσα από τις επιλογές του αυτό που, ίσως, στο τέλος της διαδρομής θα μπορεί να αποκαλέσει «πεπρωμένο» του.

Στο αγωνιώδες ταξίδι μέσα στην πέτρινη κοιλιά της ρωσικής μεγαλούπολης ο ήρωας συναντά, μεταξύ άλλων: Βραχμάνους που σέβονται όσο τίποτα την αρχαία γνώση των βιβλίων και θέλουν να τη διαφυλάξουν για τις επόμενες γενιές. Φασίστες του Τέταρτου Ράιχ, που αιχμαλωτίζουν και βασανίζουν μέχρι θανάτου τους φυλετικούς εχθρούς τους. Ανθρωποφάγους λάτρεις μιας χθόνιας θεότητας, οι οποίοι απαγάγουν τα μικρά παιδιά των θυμάτων τους για να τα προσηλυτίσουν στη λατρεία τους. Μαχητές της επαναστατικής ταξιαρχίας, οι οποίοι, όταν δεν αντιμάχονται τους φασίστες, οργανώνουν ποντικοδρομίες με αρουραίους ανάμεσα σε σταθμούς...

Αποκομμένος από τον «πάνω κόσμο» και άρα ασαφής, μεταβαλλόμενος και δυσερμήνευτος, ο επινοημένος Αδης του Γκλουχόφσκι είναι ακραία ευάλωτος στα αποκυήματα της φαντασίας, με τα οποία τον κοσμεί ο δημιουργός του. Ολα τα συστήματα, κινήματα και credo, γύρω από τα οποία συσπειρώνονται οι έποικοι του Μετρό, έχουν τον ίδιο στόχο: να στηρίξουν τον άνθρωπο σε ένα περιβάλλον όπου οι αξιόπιστες πληροφορίες σπανίζουν και όπου τα πιο ζοφερά μυθεύματα διεκδικούν, κυριολεκτικά, ζωές.

Διότι, τελικά, στο μετρό, μαζί με τους ανθρώπους έχει καταφύγει -ή ίσως πάντα υπήρχε εκεί- μια οντότητα επίβουλη και πολύτροπη, η οποία έχει την ικανότητα να υποβάλει στους ανθρώπους εκείνα τα συναισθήματα (αλλά και αισθήσεις!) που εξυπηρετούν τους σκοπούς της. Πρόκειται για μια γιγάντια Σειρήνα που το θηρευτικό της πεδίο δεν είναι άλλο, κατ' αρχάς, από το ανθρώπινο μυαλό! «Ακόμα και όταν στις σήραγγες δεν υπάρχει ούτε ψυχή, αυτές δεν ερημώνουν. Κάτι αόρατο και σχεδόν ανεπαίσθητο σέρνεται αργά και βαριά μέσα τους, γεμίζοντάς τες με τη δική του ιδιαίτερη ζωή, όμοιο με το βαρύ παγωμένο αίμα στις φλέβες ενός πετρωμένου Λεβιάθαν».

Τα παραπάνω προσφέρονται ως διαπιστευτήρια της μπριόζικης μυθοπλασίας του Γκλουχόφσκι. Η αρχετυπική θεματολογία και η σπονδυλωτή πλοκή (νεαρός, χαρισματικός ήρωας εναντίον μυθικών τεράτων) βοήθησαν να γίνει το βιβλίο ηλεκτρονικό παιχνίδι με παγκόσμιο κοινό, ωστόσο στο κείμενο υπάρχει κι ένα ψυχολογικό υπόβαθρο αξιώσεων. Είναι χαρισματική, π.χ., η ευκρίνεια με την οποία αποδίδονται οριακές καταστάσεις της αντίληψης που έχουν να κάνουν με το ανοίκειο, είτε πρόκειται για οντότητα είτε για συνειδητοποίηση: «Ξαφνικά ο Αρτιόμ είχε την εντύπωση ότι ήταν στα πρόθυρα τού να κατανοήσει κάτι πολύ σημαντικό, λες και το τελευταίο ημίωρο των περιπλανήσεών του μέσα στο πηχτό σκοτάδι των σηράγγων... σήκωσε το παραπέτασμα που κάλυπτε το μέγα μυστήριο... της αληθινής φύσης του νέου τούτου κόσμου που έσκαψαν οι προηγούμενες γενιές στα έγκατα της γης... Η θύελλα μέσα στο μυαλό του καταλάγιασε το ίδιο ξαφνικά όπως άρχισε, απλώς λεηλατώντας κι εξαντλώντας το λογικό του».

Αν ένα ανάγνωσμα μπορεί να κριθεί από τον βαθμό της προσδοκίας να διαβάσει κανείς παρακάτω, η φαντασμαγορία του Μετρό 2033 στέφεται με επιτυχία. Υπάρχουν μεν ευρήματα που δεν αξιοποιούνται, αλλά το ότι στο βιβλίο προκρίνεται η πλοκή δεν σημαίνει καθόλου ότι στερείται βάθους.

***Η παρουσίαση του βιβλίου Μικρές Πατρίδες του Ηλία Προβόπουλου θα γίνει τη Δευτέρα 24/10, στις 19.30, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Με φόντο την Καππαδοκία
Η λειτουργία του Ελληνικού νομίσματος
Η Ελλάδα και η Ιταλία του Ούγκο Φόσκολο
Λέξεις από φως και σκοτάδι
εν τω βιβλίω ΝΙΚΑΣ
Σύγχρονος άνθρωπος και πολυπολιτισμικότητα
Ενα βιβλίο προάγγελος των επιστημών του ανθρώπου
Ιστορικά πλαίσια σε παράξενους δρόμους
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Απο τις 4:00 στις 6:00
Ποιος πληρώνει τη νύφη;
Από τις συμπάθειες του Μ. Χατζιδάκι
Κριτική βιβλίου
Με φόντο την Καππαδοκία
Κοινά εδέσματα και μανιτάρια
Η λειτουργία του Ελληνικού νομίσματος
Η Ελλάδα και η Ιταλία του Ούγκο Φόσκολο
Λέξεις από φως και σκοτάδι
εν τω βιβλίω ΝΙΚΑΣ
Σύγχρονος άνθρωπος και πολυπολιτισμικότητα
Ενα βιβλίο προάγγελος των επιστημών του ανθρώπου
Ιστορικά πλαίσια σε παράξενους δρόμους
Λογοτεχνία
Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα
Εκδόσεις Αιγαίον της Κύπρου
Το τίμημα των διεκδικήσεων
Εκπαιδεύοντας πυρπολητές βιβλίων
Το ξεχωμάτισμα
Οι πολλές χρήσεις των βιβλίων
Ο άνθρωπος που πούλησε τον κόσμο