Έντυπη Έκδοση

Ενα βιβλίο προάγγελος των επιστημών του ανθρώπου

Immanuel Kant

Ανθρωπολογία

από πραγματολογική άποψη

μτφρ.-εισ.-σχόλια.: Χάρης Τασάκος

εκδόσεις Printa, σ. 304, ευρώ 20

Ο Καντ ήταν πολύ συγκρατημένος στην εκφορά κρίσεων γύρω από το ζήτημα της σπουδής της ανθρώπινης φύσης. Εντούτοις, το μάθημα της Ανθρωπολογίας, που δίδασκε στο Πανεπιστήμιο της Καινιξβέργης, ήταν το δημοφιλέστερο μάθημα στη σταδιοδρομία του, ενώ το Ανθρωπολογία από πραγματολογική άποψη ήταν το τελευταίο βιβλίο που έγραψε, το 1798, τέσσερα χρόνια πριν από το θάνατό του, και το μοναδικό στο οποίο η επιμέλεια έγινε με την αποκλειστική φροντίδα του. Στο βιβλίο αυτό προτάσσεται η θέση ότι η ανθρωπολογία οφείλει προς το παρόν να περιορίζεται στις εμπειρικές παρατηρήσεις, που μπορούν να κομίσουν σπουδαία θεωρητικά αποτελέσματα υπό το αυστηρό πλαίσιο μιας επικείμενης επιστημονικής επανάστασης. Για τον όρο «ανθρωπολογία» σχετικά αναφέρει: Επειδή «με την κοσμική έννοια» φιλοσοφία «είναι η επιστήμη της σύνδεσης κάθε γνώσης με τον τελικό σκοπό του ανθρωπίνου Λόγου» και επειδή εξ αυτού του λόγου το πεδίο που την αφορά περιστρέφεται γύρω από τα ερωτήματα Τι μπορώ να γνωρίσω; Τι οφείλω να πράξω; Τι επιτρέπεται να ελπίζω; Τι είναι ο άνθρωπος; -με το πρώτο και το δεύτερο ερώτημα να αντιστοιχούν στη Μεταφυσική και την Ηθική, και με το τρίτο και το τέταρτο να αντιστοιχούν στη Θρησκεία και την Ανθρωπολογία-, η επιστήμη της Ανθρωπολογίας τείνει να τα περικλείει όλα.

Ο Καντ διακρίνει τη φυσιολογική από την πραγματολογική άποψη. Η φυσιολογική καταπιάνεται με ό,τι η ίδια η φύση θεωρεί πως είναι ο άνθρωπος, η πραγματολογική με ό,τι ο ίδιος ο άνθρωπος, ως ελεύθερα ενεργούν ον, μπορεί και πρέπει να επενεργήσει στον εαυτό του. Σε ένα μεγάλο βαθμό, η πραγματολογική σκοπιά συγκεφαλαιώνει την πρακτική Ανθρωπολογία και συστήνεται ως γνώση του κόσμου, γιατί περιλαμβάνει τον τρόπο που ο καθένας από εμάς είναι (και οφείλει να είναι) μέσω των επενεργειών των άλλων και την επίδραση της κοινωνίας. Η πραγματολογική σκοπιά στην Ανθρωπολογία, ισχυρίζεται ο Καντ, βρίσκεται σε αντιπαλότητα προς κάθε τι σχολαστικό, αφού η σχολαστική γνώση ασχολείται με τη γνώση και την κατανόηση του Κόσμου (die Welt Kennen), ενώ η πραγματολογική έχει ήδη τον κόσμο (die Welt haben). Με άλλα λόγια, ο κάτοχος της σχολαστικής γνώσης είναι εκείνος που κατανοεί το παιχνίδι (Spiel) και τους όρους του, αλλά ο κάτοχος της πραγματολογικής γνώσης είναι εκείνος που ταύτοχρονα μπορεί και συμμετέχει σ' αυτό. Αυτή η λεπτή διάκριση κάνει την πραγματολογική Ανθρωπολογία χρήσιμη, επισυνάπτοντας στα οφέλη τις τεχνικές, ηθικές και προνοητικές γνώσεις.

Η πραγματολογική σκοπιά της καντιανής Ανθρωπολογίας τονίζει την απόσταση που χωρίζει τον μεγάλο Γερμανό φιλόσοφο από την παραδοσιακή εμπειρική ψυχολογία καθώς και από τη μεταφυσική θεωρία της ελευθερίας και της φύσης, όπως αυτή συνυπάρχει και εκδηλώνεται στο σύστημά του. Η καντιανή Ανθρωπολογία δεν είναι μια ντετερμινιστική φυσική επιστήμη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δεν αναφέρεται στα (ψυχικά) φαινόμενα της εσωτερικής αίσθησης, αλλά ερευνά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος διαμορφώνει ελεύθερα τον εαυτό του ως «πολίτης του κόσμου». Από αυτή την άποψή, όπως πολύ εύστοχα σημειώνει ο μεταφραστής του έργου Χάρης Τασάκος, η Ανθρωπολογία αφορά «τον φιλοσοφικό της ορίζοντα που συνδέεται με τη γέννηση των επιστημών του ανθρώπου. Προσωπικά, θεωρώ το βιβλίο αυτό του Καντ, που τόσο πολύ αμφισβητήθηκε στα χέρια μεταγενέστερων φιλοσόφων, ιδιαίτερα του Μισέλ Φουκό, ο οποίος υποστηρίζει ότι ο μεγάλος στοχαστής υποπίπτει σε αντιφάσεις καθώς φέρνουμε τις ανθρωπολογικές κρίσεις του αντιμέτωπες με τις συναγωγές της Κριτικής του Καθαρού Λόγου, είναι άκρως σημαντικό όπως λειτουργεί καθοριστικά στο ζήτημα της σημασίας του Κάντ ως φιλοσόφου της Ιστορίας. Αλλωστε ήταν ο σημαντικότερος φιλόσοφος του Διαφωτισμού και σ' αυτόν πρέπει να αποδίδουμε το έναυσμα της πρώτης περιόδου της νεωτερικότητας στον ιστορικό της αγώνα για περισσότερη αυτοσυνείδηση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Με φόντο την Καππαδοκία
Κοινά εδέσματα και μανιτάρια
Η λειτουργία του Ελληνικού νομίσματος
Η Ελλάδα και η Ιταλία του Ούγκο Φόσκολο
Λέξεις από φως και σκοτάδι
εν τω βιβλίω ΝΙΚΑΣ
Σύγχρονος άνθρωπος και πολυπολιτισμικότητα
Ιστορικά πλαίσια σε παράξενους δρόμους
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Απο τις 4:00 στις 6:00
Ποιος πληρώνει τη νύφη;
Από τις συμπάθειες του Μ. Χατζιδάκι
Κριτική βιβλίου
Με φόντο την Καππαδοκία
Κοινά εδέσματα και μανιτάρια
Η λειτουργία του Ελληνικού νομίσματος
Η Ελλάδα και η Ιταλία του Ούγκο Φόσκολο
Λέξεις από φως και σκοτάδι
εν τω βιβλίω ΝΙΚΑΣ
Σύγχρονος άνθρωπος και πολυπολιτισμικότητα
Ενα βιβλίο προάγγελος των επιστημών του ανθρώπου
Ιστορικά πλαίσια σε παράξενους δρόμους
Λογοτεχνία
Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα
Εκδόσεις Αιγαίον της Κύπρου
Το τίμημα των διεκδικήσεων
Εκπαιδεύοντας πυρπολητές βιβλίων
Το ξεχωμάτισμα
Οι πολλές χρήσεις των βιβλίων
Ο άνθρωπος που πούλησε τον κόσμο