Έντυπη Έκδοση

Σύνδρομο Prader-Willi

Το σύνδρομο Prader-Willi (Ρ.W.) είναι μία νευρογενετική ανωμαλία, η οποία χαρακτηρίζεται από νεογνική και βρεφική υποτονία, κινητική και νοητική υστέρηση, υπογοναδισμό, υπερφαγία, παθολογική παχυσαρκία και ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά προσώπου, κυρίως στην παιδική ηλικία και στην εφηβεία. Η συχνότητά του είναι 1/25.000. Οι ασθενείς με Ρ.W. εμφανίζουν σύνθετα κλινικά συμπτώματα και ως εκ τούτου έχουν αυξημένη νοσηρότητα και θνητότητα.

Για την καλύτερη αντιμετώπιση των ασθενών αυτών απαιτείται έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση από ομάδα ατόμων πολλών ειδικοτήτων, όπως παιδοψυχίατρος, παιδοενδοκρινολόγος, κλινικός γενετιστής, ορθοπεδικός, εκπαιδευτικός ψυχολόγος, διαιτολόγος και κοινωνικός λειτουργός.

Στο 99% των ασθενών είναι δυνατό να διαπιστωθεί ο μοριακός μηχανισμός και να δοθεί η κατάλληλη γενετική συμβουλευτική στην οικογένεια. Τα γνωστά αίτια είναι τα ακόλουθα:

*De novo έλλειψη 15q11-q13 στο πατρικό χρωμόσωμα. Αφορά το 70% περίπου των περιπτώσεων και ο κίνδυνος επανάληψης είναι λιγότερος από 1%. Συνήθως δεν συστήνεται προγεννητικός έλεγχος, προσφέρεται όμως αν ζητηθεί για καθησυχασμό της οικογένειας. Ο έλεγχος του εμβρύου μπορεί να γίνει με τη μελέτη πολυμορφισμών από την υπεύθυνη περιοχή ή με την τεχνική FISH, χρησιμοποιώντας ανιχνευτές από την περιοχή του ελλείμματος.

*Μητρική μονογονεϊκή δισωμία. Ευθύνεται για το 25% περίπου των περιπτώσεων και ο κίνδυνος επανάληψης σε επόμενη κύηση είναι μικρότερος από 1%. Προγεννητικός έλεγχος για διαβεβαίωση της οικογένειας μπορεί να γίνει, ελέγχοντας με πολυμορφισμούς για μονογονεϊκή δισωμία του χρωμοσώματος 15.

*Μεταλλάξεις στην περιοχή αποτύπωσης. Συμβαίνουν στο κέντρο μεθυλίωσης, οδηγούν σε μη φυσιολογική μεθυλίωση και ευθύνονται για το 5% περίπου των περιπτώσεων συνδρόμου Prader-Willi.

Αναφέρεται ότι υπάρχει κίνδυνος επανάληψης, ο οποίος θεωρητικά μπορεί να είναι έως 50%, εάν π.χ. υπάρχει ανωμαλία στο κέντρο αποτύπωσης του φυσιολογικού πατέρα και οι 1ου βαθμού συγγενείς του πατέρα αυτού έχουν επίσης κίνδυνο να αποκτήσουν παιδιά ή εγγόνια με σύνδρομο Prader-Willi. Στις οικογένειες αυτές συστήνεται προγεννητικός έλεγχος για τη μελέτη του προτύπου μεθυλίωσης της υπεύθυνης περιοχής.

*Δομικές ανωμαλίες των χρωμοσωμάτων. Είναι σπάνιες και αφορούν λιγότερο από 1% των περιπτώσεων συνδρόμου Prader-Willi. Εάν πρόκειται για de novo χρωμοσωμική ανωμαλία, ο κίνδυνος επανάληψης είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Εάν η ανωμαλία είναι η κληρονομική από έναν από τους γονείς, ο κίνδυνος είναι έως και 50% και στις περιπτώσεις αυτές συστήνεται προγεννητικός έλεγχος.

Σωστή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των ατόμων με σύνδρομο Ρ.W. είναι σημαντική για την υγεία τους, τις λειτουργικές τους ικανότητες και την επιβίωσή τους. Απαραίτητη είναι η συστηματική παρακολούθησή τους καθ' όλο το 24ωρο, για να ελέγχονται οι συνέπειες από την υπερφαγία και τις εκρήξεις της συμπεριφοράς.

Περίπου το 90% των ατόμων με σύνδρομο Ρ.W. έχουν κοντό ανάστημα, το οποίο σχετίζεται με χαμηλά επίπεδα στο αίμα αυξητικής ορμόνης και IGF-1. Εχει τεκμηριωθεί ότι η ανταπόκριση στη χορήγηση αυξητικής ορμόνης είναι στα περισσότερα άτομα εξαιρετική. Οσον αφορά την ηλικία χορήγησης, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις.

Ορισμένες μελέτες θεωρούν ότι η χορήγηση αυξητικής ορμόνης δυνητικά βελτιώνει τη μορφολογία του σώματος και του προσώπου στην παιδική αλλά και την ενήλικο ζωή, όπως επίσης και την κινητική ανάπτυξη στα βρέφη.

Θυρεοειδικές ορμόνες πρέπει να χορηγούνται και σε περιπτώσεις υποθυρεοειδισμού. Η παχυσαρκία είναι σταθερό εύρημα στα άτομα με Ρ.W. ιδίως μετά την ηλικία των 6 χρόνων. Είναι περισσότερο κεντρική, με λεπτότερα άνω και κάτω άκρα, και θεωρείται ο κύριος παράγοντας νοσηρότητας και θνητότητας.

Αποτέλεσμα της παχυσαρκίας είναι η καρδιοπνευμονική επιβάρυνση, όπως επίσης ο τύπος ΙΙ σακχαρώδη διαβήτη, η υπέρταση, η θρομβοφλεβίτιδα και το χρόνιο οίδημα των κάτω άκρων. Το 25% των παιδιών έχουν αυξημένα επίπεδα λιποπρωτεϊνών, χοληστερίνης και απολιποπρωτεΐνης Β.

Αποφρακτικού τύπου απνοϊκά επεισόδια κατά τη διάρκεια του ύπνου συμβαίνουν συχνά.

Η υπερφαγία φαίνεται ότι είναι υποθαλαμικής αιτιολογίας και καταλήγει σε έλλειψη της αίσθησης κορεσμού. Παρ' όλα αυτά, με την κατάλληλη διαιτητική αντιμετώπιση, η παχυσαρκία μπορεί να ελεγχθεί.

Ο υπογοναδισμός, ο οποίος παρατηρείται στα περισσότερα άτομα με Ρ.W. προέρχεται από τον υποθάλαμο και χαρακτηρίζεται από ανεπάρκεια γοναδοτροφινών, οιστρογόνων και τεστοστερόνης. Λόγω της φυσιολογικής υπόφυσης και των γονάδων, η ορμονική θεραπεία μπορεί να βελτιώσει τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου. Ο υπογοναδισμός προκαλεί καθυστέρηση ανάπτυξη της ήβης στα θήλεα και στα άρρενα. Στα θήλεα, η ανάπτυξη των μαστών είναι κανονική, αλλά υπάρχει αμηνόρροια ή ολιγομηνόρροια. Η σεξουαλική δραστηριότητα είναι ασυνήθης. Εχει αναφερθεί στη βιβλιογραφία ότι μόνο 2 άτομα (θήλεα) ήταν γόνιμα.

Από το μυοσκελετικό σύστημα παρατηρείται: 1) σκολίωση (σε οποιαδήποτε ηλικία), 2) κύφωση (συχνά στην εφηβική ηλικία και στην ενήλικο ζωή) και 3) οστεοπόρωση λόγω υπογοναδισμού, ανεπάρκειας αυξητικής ορμόνης, υποτονίας και μειωμένης δραστηριότητας.

Τέλος, υπάρχει αναπτυξιακή καθυστέρηση στην ομιλία και ήπια προς μέτρια νοητική υστέρηση.

Στην παιδική και εφηβική ηλικία παρατηρούνται διαταραχές συμπεριφοράς και εκρήξεις θυμού. Αληθή ψύχωση παρουσιάζει το 5-10% των ασθενών, ενώ το ποσοστό αυτό αυξάνεται αισθητά όταν το Prader-Willi οφείλεται σε μονογονεϊκή δισωμία.

Η παχυσαρκία και τα προβλήματα, τα ψυχιατρικά και της συμπεριφοράς, παρεμποδίζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής αυτών των ατόμων τόσο κατά την εφηβεία όσο και κατά την ενηλικίωση. Λόγω της πολυπλοκότητας των κλινικών προβλημάτων απαιτείται έγκαιρη ιατρική και ψυχιατρική φροντίδα.

28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ/ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΣΠΑΝΙΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ

Τι, πώς και γιατί

Στα παιδιά με το σπάνιο σύνδρομο Πράντερ-Γουίλι, όπως στα περισσότερα γενετικά σύνδρομα (π.χ. Down), η παθολογία είναι πολυσυστηματική. Χαρακτηρίζονται από υποτονία όλων των συστημάτων, νευρομυϊκό, καρδιαγγειακό, γαστρεντερικό, αναπνευστικό, ουροποιητικό κ.λπ.

Ο κύριος τομέας που επηρεάζεται από τη γονιδιακή ανωμαλία είναι ο ενδοκρινολογικός, με σημαντικές ελλείψεις στην ανάπτυξη του μυοσκελετικού και του αναπαραγωγικού συστήματος. Οι ενδοκρινολογικές ανωμαλίες υποθαλάμου καθιστούν τα παιδιά ασυμπτωματικά, με μπερδεμένη αίσθηση του χρόνου, με έντονες και αδικαιολόγητες εκρήξεις θυμού - πείσματος και με εμμονικές επαναλαμβανόμενες συνήθειες.

Ο νοητικός δείκτης στα άτομα με Πράντερ - Γουίλι δεν αναμένεται να ξεπεράσει το 90 με μέσο όρο το 70, όμως ακόμα και τα άτομα με κανονική νοημοσύνη δεν είναι λειτουργικά στην καθημερινή ζωή τους λόγω πολλών προβληματικών συμπεριφορών. Ο παράγοντας που δρα καθοριστικά σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους και απειλεί την ύπαρξή τους, θνησιγενής, είναι αυτός της υπερφαγίας. Το κέντρο κορεσμού στον εγκέφαλο σταματά να λειτουργεί, με αποτέλεσμα τη συνεχή και επαναλαμβανόμενη εντολή: πεινώ. Σε συνδυασμό μ' έναν μεταβολισμό που καταναλώνει κατά πολύ λιγότερες θερμίδες του φυσιολογικού, καθώς και την καθολική υποτονία, τα παιδιά οδηγούνται πολύ γρήγορα και ανεπιστρεπτί στην παχυσαρκία με 67% θνησιμότητα στις ηλικίες 18-25 από συγγενείς στην παχυσαρκία παθήσεις. Παρουσιάζουν κοινά εμφανισιακά χαρακτηριστικά και είναι πάντα πιο ανοιχτόχρωμα από τους γονείς τους.

Οι οικογένειες καλούνται να αντιμετωπίσουν μια πλειάδα εξειδικευμένων γιατρών, μακροχρόνιες ισχυρές φαρμακευτικές αγωγές, πολύχρονες θεραπευτικές διαδικασίες όπως εργοθεραπεία, φυσικοθεραπεία, λογοθεραπεία κ.λπ., σύνθετα εκπαιδευτικά προγράμματα όπως ειδική αγωγή, παράλληλη στήριξη κ.λπ., φορτισμένες ήδη από τη θλίψη της διάγνωσης και ζώντας σε μια χώρα όπου όλοι οι κρατικοί, ασφαλιστικοί, ιατρικοί και εκπαιδευτικοί φορείς υπολειτουργούν ή απουσιάζουν.

Ο νεοϊδρυθείς σύλλογος προσπαθεί κατ' αρχήν να στηρίξει τις οικογένειες με σωστή και ολοκληρωμένη ενημέρωση. Λόγω σπανιότητας πολλοί γιατροί, θεραπευτές και εκπαιδευτικοί (ειδικά στην επαρχία) δεν γνωρίζουν τίποτα για το σύνδρομο και δεν υπάρχουν πληροφορίες στα ελληνικά στο Διαδίκτυο. Αντίστοιχη ενημέρωση απευθύνεται και προς τον επιστημονικό-θεραπευτικό χώρο.

Πολλές είναι όμως και οι διεκδικήσεις που εκκρεμούν, προκειμένου να εξασφαλιστεί ποιότητα ζωής στα παιδιά με σύνδρομο Πράντερ-Γουίλι με κυριότερες τις: δημιουργία εξειδικευμένων ιατρικών κέντρων με δυνατότητα νοσηλείας, δημιουργία κέντρου πρώιμης παρέμβασης και επικοινωνιακής εκπαίδευσης, δημιουργία κέντρων απασχόλησης και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης ενηλίκων, καθιέρωση συνθήκης συνοδευόμενης εργασίας, δημιουργία ξενώνα για περιορισμένη χρονικά φιλοξενία και δημιουργία στεγών ημιαυτόνομης διαβίωσης και διημέρευσης ενηλίκων.

Ο σύλλογος απαρτίζεται αποκλειστικά από γονείς, συγγενείς και φίλους των οικογενειών με σύνδρομο Πράντερ-Γουίλι και λειτουργεί από εθελοντές μη κερδοσκοπικά. Αρωγός σε συμβουλευτικό επίπεδο είναι μια επιστημονική επιτροπή από γνώστες εξειδικευμένους γιατρούς, θεραπευτές και εκπαιδευτικούς. Οι πόροι μας δε, προέρχονται αποκλειστικά από εισφορές και συνδρομές.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Υγεία
Με λέξεις-κλειδιά
Νευρολογία
Σχετικά θέματα: 28 Φεβρουαρίου: Παγκόσμια Ημέρα Σπάνιων Παθήσεων
Ελπίδα για τους πάσχοντες
Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση
Χρόνια μυελογενής λευχαιμία
Εξειδικευμένες θεραπείες για σπάνιες παθήσεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Υγεία της έντυπης έκδοσης
28 Φεβρουαρίου: Παγκόσμια Ημέρα Σπάνιων Παθήσεων
Ελπίδα για τους πάσχοντες
Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση
Σύνδρομο Prader-Willi
Χρόνια μυελογενής λευχαιμία
Εξειδικευμένες θεραπείες για σπάνιες παθήσεις