Έντυπη Έκδοση

BARRY EICHENGREEN Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΟΥ ΜΠΕΡΚΛΕΪ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΚΑΙ ΚΡΙΝΕΙ ΤΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΗΠΑ ΚΑΙ Ε.Ε. ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

«Δεν έχουμε ακόμη επέμβει χειρουργικά στις τράπεζες»

Ο Barry Eichengreen είναι καθηγητής στην έδρα (George C. Pardee and Helen Ν. Pardee) Οικονομικών και Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, όπου διδάσκει από το 1987, και θεωρείται παγκόσμια αυθεντία στα θέματα λειτουργίας του διεθνούς νομισματικού και χρηματοοικονομικού συστήματος.

«Η απερίσκεπτη άρση των χρηματο-οικονομικών ελέγχων και τα διεστραμμένα κίνητρα στις χρηματοπιστωτικές αγορές ήταν αυτά που δημιούργησαν μια φούσκα, που στο τέλος έσκασε...» «Η απερίσκεπτη άρση των χρηματο-οικονομικών ελέγχων και τα διεστραμμένα κίνητρα στις χρηματοπιστωτικές αγορές ήταν αυτά που δημιούργησαν μια φούσκα, που στο τέλος έσκασε...» Ο Barry Eichengreen είναι επίσης ερευνητής στο Εθνικό Γραφείο για την Οικονομική Ερευνα στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης και στο Κέντρο για την Ερευνα στην Οικονομική Πολιτική του Λονδίνου. Διετέλεσε ανώτερος σύμβουλος Πολιτικής στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (συγκαταλέγεται τώρα ανάμεσα στους επικριτές της πολιτικής του ΔΝΤ) και είναι μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Επιστημών. Εχει δημοσιεύσει σειρά σημαντικών βιβλίων και επιστημονικών άρθρων για το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα. Το τελευταίο του βιβλίο, «Η Ευρωπαϊκή Οικονομία από το 1945», κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες από τον εκδοτικό οίκο του Πανεπιστημίου του Πρίνστον και έχει αποσπάσει εγκωμιαστικά σχόλια από μεγάλες επιστημονικές επιθεωρήσεις, περιοδικά και εφημερίδες, όπως το «Finance and Development», «The Economist», «Foreign Affairs», και «The Independent».

Ο καπιταλισμός κλυδωνίζεται. Κάτι που ξεκίνησε ως κρίση στις χρηματοοικονομικές αγορές έχει μετατραπεί σε παγκόσμια κρίση απασχόλησης. Τι πήγε στραβά;

«Εξετάζοντας ιστορικά και οικονομικά τη σημερινή κρίση, είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη ότι εδώ έχουμε να κάνουμε ουσιαστικά με μια χρηματοοικονομική κρίση και όχι με μια γενική κρίση του καπιταλισμού. Η απερίσκεπτη άρση των χρηματοοικονομικών ελέγχων και τα διεστραμμένα κίνητρα στις χρηματοπιστωτικές αγορές ήταν αυτά που δημιούργησαν μια φούσκα, που στο τέλος έσκασε. Τώρα πληρώνουμε το κόστος αυτής της εξέλιξης στον χρηματοοικονομικό τομέα και από την άποψη της καταστροφής του οικονομικού πλούτου και της καταστροφής των θέσεων εργασίας. Αλλά ο στόχος πρέπει να είναι να διορθωθεί το σύστημα ρυθμίσεων και ελέγχου και να τροποποιηθούν τα κίνητρα στη λειτουργία του χρηματοοικονομικού τομέα ώστε να μην ξανασυμβεί αυτό που γίνεται σήμερα -και όχι να πετάξουμε στα σκουπίδια ολόκληρο το σύστημα της αγοράς».

Οι συγκρίσεις

Οι οικονομολόγοι λένε ότι κάθε χρηματοοικονομική κρίση είναι διαφορετική από μια άλλη, αλλά θεωρώ πως υπάρχουν αλλόκοτες ομοιότητες ανάμεσα στην κρίση που ξέσπασε τον Σεπτέμβριο - Οκτώβριο του 2008 και αυτή που ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1929. Σε τι διαφέρει η τρέχουσα κρίση από αυτή της Μεγάλης Υφεσης του '30;

«Οι παραλληλισμοί ανάμεσα στη Μεγάλη Υφεση και τη σημερινή κρίση, κυρίως οι εξελίξεις που έλαβαν μέρος κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους και των δύο κρίσεων, έχουν αρκετές ομοιότητες σε βαθμό που φοβίζουν. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ακολουθούμε κατά πόδας την κατάρρευση της βιομηχανικής παραγωγής της περιόδου 1929-30. Ακολουθούμε κατά πόδας την κατάρρευση των τιμών των μετοχών της περιόδου 1929-30. Καταστρέφουμε το διεθνές εμπόριο ακόμα πιο γρήγορα απ' ό,τι την περίοδο 1929-30.

Βρισκόμαστε όμως στο πρώτο έτος της συστολής της οικονομίας και έχουμε ήδη πάρει μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης, ενώ η Μεγάλη Υφεση του '29 συνεχίστηκε, σε πολλές χώρες, για παραπάνω από τρία χρόνια πριν καν ληφθούν μέτρα. Η σημερινή κρίση δεν θα ταξινομηθεί ως μια Δεύτερη Μεγάλη Υφεση αν κατορθώσουμε να ανατρέψουμε κάποια πράγματα. Από αυτήν την άποψη, το γεγονός ότι η νομισματική και δημοσιονομική αντίδραση είναι πολύ πιο γρήγορη και περισσότερο δραστική από ό,τι ήταν στις αρχές της δεκαετίας του 1930 αφήνει χώρο για ελπίδα. Από την άλλη μεριά, βέβαια, το γεγονός ότι εμείς στις ΗΠΑ και εσείς στην Ευρώπη δεν έχουμε παρέμβει χειρουργικά για να καθαρίσουμε το τοπίο γύρω από το τραπεζικό σύστημα είναι ανησυχητικό».

Τα αίτια της τρέχουσας κρίσης αποδίδονται πολύ συχνά στην απληστία και πολύ λιγότερο σε αποτυχημένες πολιτικές. Δεν είναι κι αυτό μια ένδειξη της ηγεμονίας των οικονομικών πάνω στην πολιτική;

«Ελπίζω ότι η έμφαση στην απληστία θα παραμεριστεί και θα προβούμε σε σοβαρούς στοχασμούς και αναλύσεις των πολιτικών ενεργειών που μας έφεραν σ' αυτό το χάος - και της πολιτικής γενικότερα, που έφερε στο προσκήνιο τις αντιλήψεις που οδήγησαν στις πρακτικές που εφαρμόστηκαν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Εδώ στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, διεξάγεται μεγάλη συζήτηση για την πολιτική επιρροή του χρηματοοικονομικού τομέα και της ανάγκης να περιοριστεί το μέγεθος των χρηματοπιστωτικών οργανισμών προκειμένου να περιοριστεί η πολιτική επιρροή τους».

Η ευρωπαϊκή αδράνεια

Υπάρχει σαφής ρήξη μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπιστεί η κρίση -και αυτό απεικονίστηκε με πλήρη σαφήνεια στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής των 20 στο Λονδίνο. Μπορούν οι ευρωπαϊκές χώρες να αντέξουν οικονομικά την κορύφωση μιας πολιτικής δημοσίων δαπανών όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ;

«Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να παραμένουν αδρανείς. Η οικονομική κρίση αποδεικνύεται τελικά ότι έχει μεγαλύτερο εύρος και βάθος στην Ευρώπη απ' ό,τι στις ΗΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρέπει να κάνει περισσότερα από την άποψη της ποσοτικής χαλάρωσης. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να κάνουν περισσότερα για την αύξηση της ζήτησης μέσω δημοσίων δαπανών εφόσον έχει καταρρεύσει από την κρίση η ζήτηση μέσω του ιδιωτικού τομέα. Και είναι φυσικά επίσης σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι δεν είναι σε θέση να τονώσουν τη ζήτηση όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Δεν μπορεί να το κάνει η Ιρλανδία και σίγουρα δεν μπορεί να το κάνει η Ελλάδα».

Η σύνοδος κορυφής της ομάδας των 20 στο Λονδίνο δεν πέτυχε σχεδόν τίποτα εκτός από μια τεράστια αύξηση στη χρηματοδότηση για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Πιστεύετε ότι «άλλαξε ο Μανωλιός»;

«Φαντάζομαι πως με το "Μανωλιός" εννοείτε το ΔΝΤ. Εδώ πρέπει να πούμε πως, για κάποιο καιρό τώρα, διαμορφώνεται η άποψη ότι το ΔΝΤ θα έπρεπε να είναι σε θέση να προσφέρει μαζική χρηματική βοήθεια, υπό ελάχιστους όρους, σε χώρες που έχουν ισχυρές πολιτικές αλλά είναι εκτεθειμένες σε κίνδυνο εξαιτίας των γεγονότων στις παγκόσμιες χρηματοοικονομικές αγορές. Ετσι, η νέα δυνατότητα ρευστότητας που θα διαθέτει το ΔΝΤ, για μέρος της οποίας το Μεξικό, για παράδειγμα, έχει ήδη κάνει αίτηση, είναι ένα σημαντικό βήμα προς την αντιμετώπιση της κρίσης, όπως είναι η δέσμευση των "20" να δώσουν στο Ταμείο τους πόρους που απαιτούνται για να ενεργοποιηθεί αυτή η δυνατότητα παροχής ρευστότητας σε παγκόσμια κλίμακα. Αλλά το ΔΝΤ, όπως σωστά υπονοείτε με την ερώτησή σας, χρειάζεται ουσιαστικές αλλαγές. Το ΔΝΤ στερείται ακόμα νομιμότητα στα μάτια, κυρίως, των ασιατικών χωρών. Η δήλωση στη σύνοδο των "20" ότι ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ θα εκλέγεται μέσω μιας ανοικτής και διαφανούς διαδικασίας είναι ένα θετικό βήμα προς τα εμπρός. Δυστυχώς, η διαγραφή από την τελική δήλωση της φράσης "δίχως αναφορά στην εθνική ή περιφερειακή προέλευση" δεν αντιπροσωπεύει κάποια πρόοδο».

Πώς θα επηρεάσει η σύνοδος κορυφής των «20» τη σύνοδο κορυφής των «8» που θα πραγματοποιηθεί στην Ιταλία στις 8-10 Ιουλίου;

«Οι ηγέτες των 20 κρατών (G20) έχουν σαφώς αναδυθεί ως η βασική οργανωτική επιτροπή για την παγκόσμια οικονομία. Οι ηγέτες των 8 κρατών (G8) παραμένουν σημαντικοί στον χώρο της διπλωματίας, της ασφάλειας και της γεωπολιτικής. Αλλά τώρα έχουν λιγότερη εξουσία για οικονομικά και χρηματοοικονομικά ζητήματα, τα οποία έχουν περάσει στη σφαίρα επιρροής της ομάδας των "20"».

Μαζεύουν μετοχές

Τι μπορεί να γίνει τον Ιούλιο; Τι θα λέγατε για μια αναδιάταξη των G8 για τον 21ο αιώνα, που θα αποτελείται από τα εξής μέλη: ΗΠΑ, Ε.Ε., Ιαπωνία, Κίνα, Ινδία, Τουρκία, Νότια Αφρική και Βραζιλία.

«Εχουμε τόσο απαισιόδοξες εκθέσεις όσο και αισιόδοξες εκτιμήσεις για τη διάρκεια της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Οι αισιόδοξες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για το τέλος της κρίσης να φτάνει προς το τέλος του 2009, ενώ μερικοί σοβαροί επενδυτές, όπως ο Warren Buffett, έχουν ήδη αρχίσει να μαζεύουν φτηνές μετοχές».

Ποιες οι προβλέψεις σας;

«Τα χρηματιστήρια πάντα παίρνουν τα πάνω τους πριν από τις πραγματικές οικονομίες - κάτι που φυσικά δεν πρέπει να εκπλήσσει εφόσον οι επενδυτές κοιτάζουν πάντα μπροστά. Ετσι, δεν βλέπω την ελαφρώς καλύτερη διάθεση στα παγκόσμια χρηματιστήρια ως απόδειξη ότι η ύφεση πλησιάζει προς το τέλος. Η άποψή μου είναι ότι η παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να συρρικνώνεται καθ' όλη τη διάρκεια του 2009 και ότι το 2010 θα είναι ένα έτος μηδενικής αύξησης. Μπορεί να δούμε σημάδια θετικής ανάπτυξης προς το τέλος του 2010. Αλλά ακόμα και τότε ο δείκτης ανάπτυξης θα είναι κάτω από τα παραδοσιακά επίπεδα απόδοσης της οικονομίας και θα παραμείνει έτσι ώς το 2011. Ο λόγος είναι ότι μια σφριγηλή οικονομική ανάπτυξη απαιτεί ένα καλά λειτουργικό τραπεζικό σύστημα. Και οι τράπεζες δεν θα λειτουργήσουν κατάλληλα έως ότου ξεκαθαριστεί η χαοτική κατάσταση που επικρατεί στον τραπεζικό σύστημα, μια διαδικασία η οποία δεν έχει καν ξεκινήσει, τουλάχιστον στις ΗΠΑ».

Οσο επιθυμητό κι αν είναι αυτό, ένα νέο Bretton Woods δεν φαίνεται να είναι πιθανό να κάνει σύντομα την εμφάνισή του, αλλά ούτε μπορούμε να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο όσον αφορά τις χρηματοοικονομικές καινοτομίες και την τεχνολογία. Ετσι, το μόνο ερώτημα που παραμένει είναι το εξής: θα παραμείνει ως έχει το χρηματοοικονομικό σύστημα;

«Τα συμπεράσματά σας είναι σωστά. Θα κινηθούμε προς ένα πιο στενά ελεγχόμενο χρηματοοικονομικό σύστημα, όπου το "σκιώδες τραπεζικό σύστημα" των αγωγών και τα οχήματα δομημένων επιθετικών κεφαλαίων θα ενταχθούν μέσα σε ένα δίκτυο ελέγχων και ρυθμίσεων. Θα δούμε περιορισμούς στις τιτλοποιήσεις (securitization) υψηλής τεχνολογίας και το επίκεντρο θα είναι τιτλοποιήσεις "απλών γεύσεων". Θα δούμε αυξημένες κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις τράπεζες και άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και λιγότερη εξάρτηση στα εσωτερικά πρότυπα των τραπεζών και στους οργανισμούς αξιολόγησης για τα κριτήρια στον καθορισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων. Αλλά η χρηματοοικονομική καινοτομία είναι μια πραγματικότητα της ζωής και δεν θα επιστρέψουμε στις απλοποιημένες χρηματοοικονομικές εποχές του '50. Θα είναι απλά ενδιαφέρον να δούμε πώς οι ρυθμιστικές αρχές θα τετραγωνίσουν τον κύκλο». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Οικονομική κρίση
ΗΠΑ
Διεθνείς διασκέψεις
Διεθνείς Οργανισμοί
Ευρωπαϊκή Ένωση
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Barry Eichengreen
«Δεν έχουμε ακόμη επέμβει χειρουργικά στις τράπεζες»
CIA
Πολιτικός ελιγμός Ομπάμα για τους βασανιστές
Γαλλία
Ο Σαρκοζί βγάζει την κουκούλα
Κούβα
Ο Φιντέλ Κάστρο έβαλε στη... θέση του τον αδελφό του αλλά και τον Ομπάμα
Ρώσος υπουργός Ενέργειας
Με... αέριο στα πανιά του
«Μπουργκάς- Αλεξανδρούπολη» και «South Stream» θα ολοκληρωθούν και μάλιστα φθηνότερα...
Άλλες ειδήσεις
Ν. Αφρική: Οι κάλπες θα βγάλουν πάλι τον Ζούμα, που αθωώθηκε από κατηγορίες για διαφθορά
Κίνα: απειλή η γήρανση του πληθυσμού
Νέο «πυροτέχνημα» Ζαβού για κλωνοποιημένα ανθρώπινα έμβρυα